Υπάρχουν κωμωδίες που σε κάνουν να χαμογελάς διακριτικά και υπάρχουν κι εκείνες που σε πιάνουν απροετοίμαστο, σε κάνουν να γελάς με πράγματα που υπό άλλες συνθήκες θα προσπερνούσες και τελικά σε κερδίζουν με την απόλυτη αδιαφορία τους για τη σοβαρότητα. Το “Top Secret!” ή αλλιώς “Άκρως τρελό κι απόρρητο” ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Και το καλύτερο; Δεν προσπαθεί καν να δικαιολογήσει την τρέλα του.
Εδώ χωράνε τα πάντα. Πολιτικά αστεία, χοντροκομμένα υπονοούμενα, λογοπαίγνια, μπαλέτο, κατασκοπεία, Έλβις Πρίσλεϊ και καταστάσεις που μοιάζουν να έχουν ξεπηδήσει από το μυαλό κάποιου που αποφάσισε να μην πάρει τίποτα στα σοβαρά. Ένας Αμερικανός που δραπετεύει από τη χώρα του με αερόστατο επί προεδρίας Κάρτερ, ένας Γάλλος αντιστασιακός με το όνομα Escargot και ο Ομάρ Σαρίφ εγκλωβισμένος μέσα σε ένα συμπιεσμένο αυτοκίνητο. Αν αναρωτιέστε τι σχέση έχουν όλα αυτά μεταξύ τους, η απάντηση είναι απλή: καμία. Και αυτό ακριβώς είναι το νόημα.
Αν περιμένετε να βρείτε μια κανονική πλοκή, μάλλον βρίσκεστε σε λάθος ταινία. Το «Top Secret!» δεν ενδιαφέρεται να σας αφηγηθεί μια ιστορία με αρχή, μέση και τέλος. Δεν έχει τέτοιες φιλοδοξίες. Από την πρώτη κιόλας σκηνή, όπου οι σέρφερ επιδίδονται σε σκοποβολή πάνω από τις σανίδες τους, γίνεται σαφές ότι οι κανόνες έχουν πάει περίπατο. Εδώ η λογική είναι απλώς ένα περιττό αξεσουάρ.
Ο Βαλ Κίλμερ, στον ρόλο του Νικ Ρίβερς, ενός Αμερικανού ροκ εν ρολ τραγουδιστή βγαλμένου από τη δεκαετία του ’50, βρίσκεται σε μια περιοδεία στην Ανατολική Γερμανία, πίσω από το Σιδηρούν Παραπέτασμα. Κάπου ανάμεσα στις συναυλίες του και στις περιπέτειές του, καταφέρνει να προκαλέσει ένα μικρό γεωπολιτικό χάος, χωρίς να χάσει ούτε στιγμή τον ρυθμό του. Το «Tutti Frutti» ακούγεται και ο κόσμος μπορεί να καταρρέει γύρω του. Ο Νικ έχει άλλες προτεραιότητες.
Αυτό που κάνει την ταινία να ξεχωρίζει είναι ότι το αστείο δεν βρίσκεται μόνο σε όσα λέγονται, αλλά κυρίως στον τρόπο που παρουσιάζονται. Οι δημιουργοί παίζουν με την εικόνα, τον ήχο, τις λέξεις, τις κινήσεις και τις προσδοκίες του θεατή. Μια σκηνή σε σουηδικό βιβλιοπωλείο είναι ίσως το καλύτερο παράδειγμα αυτής της κινηματογραφικής ευρηματικότητας. Παίρνουν την ιδέα ότι τα αγγλικά, όταν ακούγονται ανάποδα, θυμίζουν σουηδικά και γυρίζουν ολόκληρη τη σκηνή με αντίστροφη κίνηση. Οι διάλογοι ακούγονται σαν σουηδικοί, ενώ οι αγγλικοί υπότιτλοι αναλαμβάνουν να τους «μεταφράσουν». Ένα αστείο που θα μπορούσε εύκολα να εξαντληθεί σε λίγα δευτερόλεπτα, αλλά εδώ αποκτά μια απολαυστική, σχεδόν παράλογη κινηματογραφική διάσταση.
Και μετά έρχονται οι υπόλοιπες στιγμές που σε κάνουν να αναρωτιέσαι ποιος σκέφτηκε όλα αυτά και, κυρίως, πώς κατάφερε να πείσει τους υπόλοιπους να τα γυρίσουν. Ένα χορευτικό σε νυχτερινό κέντρο του Ανατολικού Βερολίνου που θα έκανε τον Γκράουτσο Μαρξ να χαμογελάσει, ένα μουσικό νούμερο που αποδομεί με αγάπη και σαρκασμό τα κινηματογραφικά κλισέ του Έλβις και μια σκηνή στη «Λίμνη των Κύκνων» που αποδεικνύει ότι ακόμη και το κλασικό μπαλέτο μπορεί να γίνει πεδίο για το πιο απρόσμενο αστείο.
Το «Top Secret!» δεν είναι απαραίτητα μια κωμωδία που θα λειτουργήσει σε όλους. Το χιούμορ της είναι άνισο, συχνά παιδαριώδες, άλλοτε ευφυές και άλλοτε τόσο ανόητο που καταλήγει να γίνεται ευφυές από μόνο του. Αλλά αυτό είναι και το παιχνίδι της. Δεν ζητάει την άδειά σου για να περάσει από το ένα αστείο στο άλλο, δεν περιμένει να προλάβεις να γελάσεις με το προηγούμενο και δεν ενδιαφέρεται αν κάποια από τα ευρήματά της θα αποτύχουν.
Είναι από εκείνες τις ταινίες που μοιάζουν να έχουν γυριστεί από ανθρώπους που διασκεδάζουν αφόρητα με τις ίδιες τους τις ιδέες. Και κάπως έτσι, η διασκέδαση περνάει και στην άλλη πλευρά της οθόνης. Μπορεί να μην είναι το «Airplane!», αλλά έχει κάτι εξίσου πολύτιμο: την αφοπλιστική ελευθερία να γελοιοποιεί τα πάντα, ακόμη και τον ίδιο τον κινηματογράφο.
