Μπεζ τοίχοι, μίνιμαλ λογότυπα, ιδιαίτερες γραμματοσειρές, μεταλλικές καρέκλες και ποτήρια που μοιάζουν φτιαγμένα για το Instagram. Πότε αποφασίσαμε ότι το «διαφορετικό» πρέπει να έχει παντού την ίδια αισθητική;
Κάνε μια βόλτα στο κέντρο της Θεσσαλονίκης και παρατήρησε τα καινούργια καφέ που ξεφυτρώνουν στις γειτονιές της. Από τα στενά γύρω από την Τσιμισκή μέχρι τις πιο ανερχόμενες πιάτσες της πόλης, κάτι μοιάζει παράξενα οικείο. Μπεζ και γήινοι τόνοι, καθαρές γραμμές, λίγα προσεκτικά επιλεγμένα διακοσμητικά αντικείμενα, μίνιμαλ λογότυπα και γραμματοσειρές που θα μπορούσαν να ανήκουν σε οποιοδήποτε άλλο μαγαζί. Ακόμη και τα χάρτινα ποτήρια μοιάζουν να έχουν σχεδιαστεί από τον ίδιο άνθρωπο. Αλλάζουν τα ονόματα, αλλά η αισθητική παραμένει εντυπωσιακά παρόμοια.
Δεν είναι απαραίτητα κακό. Πολλά από αυτά τα μαγαζιά είναι όμορφα, προσεγμένα, με εξαιρετικό καφέ και ανθρώπους που αγαπούν πραγματικά αυτό που κάνουν. Το ερώτημα όμως παραμένει: γιατί, ενώ όλοι προσπαθούν να δημιουργήσουν κάτι ξεχωριστό, το αποτέλεσμα μοιάζει τόσο συχνά με κάτι που έχουμε ήδη δει;
Κάποτε κάθε καφέ είχε τη δική του προσωπικότητα. Υπήρχαν εκείνα με τους βαρείς καναπέδες και τα παλιά έπιπλα, τα εκκεντρικά στέκια με αφίσες στους τοίχους, τα μικροσκοπικά καφενεία, τα μαγαζιά που έμοιαζαν με το σαλόνι κάποιου φίλου. Σήμερα, η αισθητική τείνει να ακολουθεί μια συγκεκριμένη συνταγή. Ένα λογότυπο με πεζά γράμματα, μια μοντέρνα ή ρετρό γραμματοσειρά, μια χρωματική παλέτα που κινείται ανάμεσα στο εκρού, το καφέ και το λαδί, ένας μεγάλος καθρέφτης, ίσως μια ιδιαίτερη λάμπα και μια γωνιά που προσφέρεται για φωτογραφίες.
Η ομοιομορφία αυτή δεν αποτελεί αποκλειστικά ελληνικό φαινόμενο. Τον Μάρτιο του 2026 δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό City, Culture and Society έρευνα για την αισθητική των ανεξάρτητων καφέ στις ΗΠΑ και τον Καναδά. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι πολλά από αυτά χρησιμοποιούν τόσο παρόμοια διακοσμητικά στοιχεία, ώστε γίνεται δύσκολο να καταλάβει κάποιος σε ποια πόλη βρίσκεται. Η αισθητική τους εκφράζει περισσότερο τις προσδοκίες ενός διεθνούς κοινού παρά την τοπική ταυτότητα της περιοχής τους.
Και κάπου εδώ μπαίνει στην εξίσωση το Instagram. Παλαιότερα ένα μαγαζί έπρεπε να είναι ωραίο για να θέλεις να καθίσεις μέσα. Σήμερα πρέπει να είναι και φωτογενές. Να έχει μια αναγνωρίσιμη οπτική ταυτότητα, ένα ωραίο ποτήρι για το story, μια εντυπωσιακή λεπτομέρεια που θα εμφανιστεί στο feed. Οι επιχειρηματίες παρακολουθούν τις ίδιες τάσεις, οι designers αντλούν έμπνευση από παρόμοιες εικόνες στο Pinterest και οι πελάτες επιβραβεύουν αυτό που ήδη αναγνωρίζουν ως μοντέρνο. Έτσι δημιουργείται ένας κύκλος στον οποίο η πρωτοτυπία καταλήγει να αναπαράγεται μέχρι να γίνει κανόνας.
Το φαινόμενο έχει μάλιστα αποκτήσει και όνομα: AirSpace. Ο Αμερικανός συγγραφέας και δημοσιογράφος Kyle Chayka χρησιμοποίησε τον όρο για να περιγράψει αυτή την παγκόσμια αισθητική ομοιομορφία, όπου καφέ, εστιατόρια και καταλύματα σε διαφορετικές πόλεις αρχίζουν να μοιάζουν μεταξύ τους. Μπορεί να βρίσκεσαι στη Θεσσαλονίκη, στο Βερολίνο ή στην Κοπεγχάγη και, αν αφαιρέσεις όσα βλέπεις έξω από το παράθυρο, να δυσκολευτείς να καταλάβεις πού ακριβώς είσαι.
Υπάρχει βέβαια και μια οικονομική εξήγηση. Μια δοκιμασμένη αισθητική αποτελεί συχνά ασφαλέστερη επιχειρηματική επιλογή. Ο μινιμαλισμός επικοινωνεί καθαρότητα, ποιότητα, σύγχρονο τρόπο ζωής. Ένα προσεγμένο branding μπορεί να κάνει ακόμη και έναν μικρό χώρο να δείχνει ολοκληρωμένος και επαγγελματικός. Γιατί να ρισκάρει κάποιος με κάτι εντελώς διαφορετικό, όταν γνωρίζει τι αρέσει ήδη στο κοινό;
Ίσως όμως αυτό να είναι τελικά το παράδοξο της εποχής μας. Αναζητούμε διαρκώς το αυθεντικό, το ιδιαίτερο, το κρυμμένο διαμαντάκι της γειτονιάς, αλλά έχουμε μάθει να αναγνωρίζουμε την αυθεντικότητα μέσα από μια σειρά σχεδόν τυποποιημένων εικόνων. Θέλουμε να ανακαλύψουμε κάτι που δεν έχουμε ξαναδεί, αρκεί να μοιάζει αρκετά με αυτά που ήδη μας αρέσουν.
Η Θεσσαλονίκη έχει μια μακρά παράδοση στα καφέ και στα στέκια της. Είναι μια πόλη που έφτιαχνε πάντα μικρούς κόσμους γύρω από τραπέζια, μουσικές και παρέες. Γι’ αυτό και θα είχε ενδιαφέρον να δούμε περισσότερους χώρους που δεν προσπαθούν απαραίτητα να ακολουθήσουν την τελευταία τάση, αλλά να εκφράσουν τη γειτονιά, τους ανθρώπους και την προσωπικότητα των δημιουργών τους.
Γιατί, στο τέλος της ημέρας, δεν θυμόμαστε πάντα ένα καφέ επειδή είχε την πιο σωστή γραμματοσειρά ή την πιο όμορφη μπεζ απόχρωση. Το θυμόμαστε για την ατμόσφαιρά του, τη μουσική του, τις συζητήσεις και την αίσθηση ότι αυτό το μέρος δεν θα μπορούσε να βρίσκεται πουθενά αλλού.
Και ίσως η μεγαλύτερη επανάσταση στο design των νέων καφέ να είναι τελικά να σταματήσουν να μοιάζουν τόσο πολύ μεταξύ τους.
