Γράφει ο Λάζαρος Γεροφώτης
“Το Δόλωμα” είναι ελληνική κωμική ταινία του 1964, παραγωγής της Finos Film, σε σενάριο και σκηνοθεσία του Αλέκου Σακελλάριου, με πρωταγωνιστές την Αλίκη Βουγιουκλάκη, τον Αλέκο Αλεξανδράκη, τον Ντίνο Ηλιόπουλο, τον Βαγγέλη Βουλγαρίδη και τον Ανδρέα Μπάρκουλη. Η ιστορία ακολουθεί μια σπείρα απατεώνων που ειδικεύεται σε χαρτοπαικτικές απάτες. Ο αρχηγός της, Μπάμπης Βαλέρης (Αλεξανδράκης), μαζί με τον συνεργάτη του Μάνθο (Ηλιόπουλος), στρατολογούν μια νέα, όμορφη χορεύτρια από την Τρούμπα, την Καίτη (Βουγιουκλάκη), προκειμένου να λειτουργήσει ως “δόλωμα” για να παρασύρει πλούσια θύματα. Μετά από μια περίοδο δύσκολης εκπαίδευσης που προσπαθούν να την κάνουν να αποβάλει από πάνω της ότι θυμίζει Τρούμπα και λαϊκό κορίτσι, η Καίτη μεταμορφώνεται σε “κυρία” και ακολουθεί τη σπείρα στις απάτες της.
Η ταινία, πέρα από τη δυνατή της πλοκή, ξεχωρίζει και για την καλοκαιρινή της ατμόσφαιρα. Το δεύτερο μέρος διαδραματίζεται στη Ρόδο, με σκηνές γυρισμένες σε πραγματικές τοποθεσίες του νησιού, αποτυπώνοντας το μεσογειακό φως, τις παραλίες, τα ξενοδοχεία και την ανεμελιά του ελληνικού καλοκαιριού της δεκαετίας του ’60. Οι ήλιοι, τα καπέλα, τα ανοιχτόχρωμα ρούχα και οι κοσμικές συναναστροφές δίνουν στην ταινία μια ελαφρότητα και έναν κοσμοπολίτικο αέρα, που λειτουργεί αντιθετικά με το νυχτερινό και σκοτεινό περιβάλλον της Τρούμπας από το πρώτο μέρος. Οι εξωτερικές λήψεις, οι ηλιόλουστες περιπλανήσεις και η αίσθηση των διακοπών ενισχύουν το ερωτικό υπόβαθρο της ταινίας, καθώς η Καίτη γνωρίζει τον Μίλτο (Βουλγαρίδη) και έρχεται σε επαφή με μια διαφορετική ζωή, πιο ανθρώπινη και αληθινή. Το καλοκαίρι στη Ρόδο δεν είναι απλώς σκηνικό, είναι καταλύτης για την εσωτερική της μεταμόρφωση.
Η ταινία περιλαμβάνει αξέχαστα τραγούδια που δένουν άψογα με την ατμόσφαιρα της εποχής, όπως το “Μπουζούκι μπουζουκάκι μου” με την Κλειώ Δενάρδου, το “Άσ’ το το χεράκι σου” σε μουσική Κώστα Καπνίση και το παιχνιδιάρικο “Μου αρέσουνε τ’ αγόρια” με την ίδια την Αλίκη να τραγουδά και να χορεύει με έντονα στοιχεία burlesque, σε μία εμβληματική αισθησιακή σκηνή στο καμπαρέ, εμπνευσμένη από τη Μέριλιν Μονρόε και το “My Heart Belongs to Daddy”. Η ιδέα του χορευτικού και του τραγουδιού ήταν προσωπική επιθυμία της Βουγιουκλάκη, η οποία ήθελε να παρουσιάσει μια πιο τολμηρή και διεθνή εικόνα. Η σκηνή αυτή έμεινε χαρακτηριστική ως μία από τις πιο προκλητικές εμφανίσεις της Αλίκης στον κινηματογράφο. Άλλωστε η Αλίκη, στην συγκεκριμένη ταινία “σπάει” την εικόνα της σε μεγάλο βαθμό, δείχνοντας πως μπορεί να είναι και κάτι άλλο από “γατούλα”. Το να ερμηνεύει μία σεξεργάτρια της εποχής ήταν μεγάλο ρίσκο για την ίδια, καθώς είχε ήδη καθιερωθεί ως η μαθήτρια, η τίμια και σεμνή φτωχή κοπέλα της βιοπάλης, που αγαπούν και αγαπά τα παιδιά. Βέβαια είχε προηγηθεί και η “Ψεύτρα”, όπου κι εκεί είχε προκαλέσει με το σχεδόν γυμνό, σε μία εποχή και κοινωνία συντηρητική που δεν δεχόταν εύκολα τέτοιες προκλήσεις. Όμως ήταν η Αλίκη που ήδη ήταν η απόλυτη σταρ, οπότε όλα ήταν ανεκτά.
Αξίζει να σημειωθεί πως εκείνη την εποχή, η Αλίκη Βουγιουκλάκη είχε αποχωρήσει από τη Finos Film για να συνεργαστεί με άλλες εταιρείες (Δαμασκηνός – Μιχαηλίδης, Καραγιάννης – Καρατζόπουλος) και να διεκδικήσει μεγαλύτερη καλλιτεχνική αυτονομία. Όμως, το συμβόλαιο που είχε υπογράψει με τον Φίνο την δέσμευε και την ανάγκασε να επιστρέψει για μία ακόμη ταινία κι αυτή ήταν το “Δόλωμα”. Αξιοσημείωτο είναι ότι την ίδια περίοδο γύριζε και τη “Σοφερίνα”, παραγωγής Δαμασκηνός – Μιχαηλίδης και αυτή σε σκηνοθεσία Σακελλάριου, όπου και οι δύο ταινίες προβλήθηκαν την ίδια εβδομάδα, ανταγωνιζόμενες ουσιαστικά η μία την άλλη. Το “Δόλωμα” σημείωσε τεράστια εμπορική επιτυχία, με 557.302 εισιτήρια, κατακτώντας τη 2η θέση ανάμεσα σε 93 ταινίες της χρονιάς 1964 – 1965, ενώ η “Σωφερίνα” κατέλαβε την 4η θέση την ίδια σεζόν με 512.565 εισιτήρια (την 1η θέση είχε καταλάβει το μιούζικαλ του Δαλιανίδη “Κορίτσια για φίλημα” με 619.236 εισιτήρια).
Το “Δόλωμα” Κυκλοφόρησε στο εξωτερικό με τους τίτλους The Bait και Ace of Spades, προσελκύοντας το διεθνές ενδιαφέρον. Παρά την απουσία ερωτικών σκηνών, η ταινία προκάλεσε ποικίλες αντιδράσεις, καθώς η θεματολογία της, για τα δεδομένα της συντηρητικής Ελλάδας του ’60, θεωρήθηκε τολμηρή. Η απεικόνιση της ζωής σε ένα καμπαρέ της Τρούμπας, με υπονοούμενα για τον κόσμο των οίκων ανοχής, των μεθυσμένων θαμώνων και των εγκληματικών συμμοριών, προκάλεσε σχόλια και παραλίγο να χαρακτηριστεί ακατάλληλη. Με σκηνοθετική και σεναριακή αρτιότητα από τον Σακελλάριο, μουσική και τραγούδια από τον Καπνίση που άφησαν το αποτύπωμα τους στον Ελληνικό κινηματογράφο, καλοκαιρινό αέρα και πρωταγωνίστρια την Αλίκη στην κορυφή της δημοτικότητάς της, το “Δόλωμα” παραμένει ένα από τα πιο χαρακτηριστικά και αγαπημένα φιλμ του παλιού ελληνικού κινηματογράφου, διαχρονικό τόσο ως ψυχαγωγικό θέαμα όσο και ως κοινωνικό σχόλιο.
