Γράφει η Φανή Εμμανουήλ
Η πλοκή του Eddington εκτυλίσσεται στην ομώνυμη πόλη του Νέου Μεξικού, τον Μάιο του 2020. Από τα πρώτα λεπτά, ο AriAster θέτει τον τόνο: δεν αποφεύγει την πανδημία, αλλά τη φέρνει στο κέντρο της αφήγησης. Και όμως, η ταινία είναι πολύ περισσότερα από μια απλή καταγραφή της COVID εποχής. Πρόκειται για μια αναβίωση του αμερικανικού γουέστερν, μια σάτιρα της συνωμοσιολογίας και της παραπληροφόρησης, κι ένα πολιτικό σχόλιο που ακουμπά το BLM και τον performative ακτιβισμό. Και, φυσικά, επειδή μιλάμε για Aster, δεν λείπει το διαγενεακό τραύμα – το μοτίβο που ενώνει ολόκληρη τη φιλμογραφία του.
Κεντρικός χαρακτήρας είναι ο Joe (Joaquin Phoenix), ένας άντρας που αρνείται πεισματικά να φορέσει μάσκα, πιστεύοντας ότι ο κορωνοϊός δεν αποτελεί πραγματική απειλή. Η στάση του αυτή συνδέεται με τον τρόπο που αργότερα απορρίπτει την ιδέα πως το Eddington λειτουργεί ως μικρογραφία του δομικού ρατσισμού και των ταξικών ανισοτήτων που βγαίνουν στους δρόμους μετά τη δολοφονία του GeorgeFloyd. Στην πόλη, ο καθένας ενημερώνεται από διαφορετικές πηγές, οι αφηγήσεις συγκρούονται, και οι εντάσεις ξεχειλίζουν ακόμη και στους διαδρόμους του σούπερ μάρκετ.
Η μάσκα που τον «πνίγει» και το καπέλο που διαρκώς προσπαθεί να φύγει από το κεφάλι του, λειτουργούν ως σύμβολα του φόβου του ότι χάνει τον έλεγχο – όχι μόνο της καριέρας του ως σερίφη, που έχει απομείνει με τρεις υπαλλήλους, αλλά και της οικογενειακής του ζωής. Η γυναίκα του, η Louise (Emma Stone), βυθισμένη στο τραύμα της παιδικής της κακοποίησης, έχει απομακρυνθεί εντελώς τόσο από τη σχέση τους όσο και από τον ίδιο της τον εαυτό. Η μητέρα της, η Dawn (Deirdre O’ Connell), που έχει μετακομίσει στο σπίτι τους, τον υποτιμά ανοιχτά και ταυτόχρονα τροφοδοτεί την κόρη της με θεωρίες συνωμοσίας. Σε κανονικές εποχές, άνθρωποι σαν τη Dawn θα απορρίπτονταν, αλλά μέσα στο μετέωρο κλίμα της πανδημίας, οι παράξενες υποθέσεις της άρχισαν να βρίσκουν έδαφος, στέλνοντας τους πάντες σε σκοτεινά μονοπάτια του διαδικτύου.
Ο βασικός ανταγωνιστής του είναι ο δήμαρχος Tedd Garcia (Pedro Pascal), που διεκδικεί την επανεκλογή του με μια καμπάνια υπέρ της κατασκευής datacenter, παρότι η πόλη βρίσκεται εδώ και χρόνια σε περίοδο ξηρασίας. Σε μια απελπισμένη προσπάθεια να ανακτήσει τον έλεγχο, ο Joe κινείται σπασμωδικά και ανακοινώνει πως θα κατέβει και ο ίδιος υποψήφιος.
Η αφήγηση δεν περιορίζεται στο δίπολο της αντιπαράθεσης ανάμεσα στον Joe και τον Tedd. Με μια πολυεστιακή ματιά που θυμίζει τον Robert Altman (άλλωστε το Nashville υπήρξε βασική πηγή έμπνευσης για τον Aster), ακόμη και οι πιο δευτερεύοντες χαρακτήρες αποκτούν απροσδόκητο βάθος. Ο καθένας τους ζει σε μια διαφορετική πραγματικότητα, με τα προσωπικά του τραύματα και τα κοινωνικά του άγχη να διαμορφώνουν τις πολιτικές του πεποιθήσεις. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει ο τρόπος με τον οποίο η ταινία χειρίζεται την τεχνολογία: οι πληροφορίες ρέουν ασταμάτητα, βαθαίνοντας το χάσμα ανάμεσά τους, καθώς ο καθένας κλείνεται ολοένα και περισσότερο στον δικό του μικρόκοσμο. Τα κινητά τηλέφωνα εμφανίζονται σχεδόν σαν όπλα, σε μια εποχή απομόνωσης, οι ήρωες βομβαρδίζονται από φωνές και δεδομένα που δεν σταματούν ποτέ να ηχούν στο background, υπογραμμίζοντας πόσο καθοριστική είναι η παρουσία τους.
Το διαγενεακό τραύμα –κεντρικό μοτίβο σε όλη τη φιλμογραφία του Aster– βρίσκει εδώ την έκφρασή του μέσα από τη Louise. Θύμα κακοποίησης από τον πατέρα της, έχει κλειστεί ολοκληρωτικά στον εαυτό της, και περνάει την μέρα της φτιάχνοντας κούκλες. Η μητέρα της την ωθεί προς τον Vernon (Austin Butler), έναν χαρισματικό cultleader που, όπως σημείωσε ο Aster στις Κάννες, λειτουργεί ως αλληγορία του ίντερνετ. Στρέφεται σε ευάλωτα άτομα με βεβαρημένο παρελθόν και κατορθώνει να προσηλυτίσει και τη Louise, οδηγώντας την τελικά στο να εγκαταλείψει τον Joe.
Η κατάρρευση του Joe κορυφώνεται όταν, ταπεινωμένος και ηττημένος, διαπράττει τον πρώτο του φόνο. Από εκεί και πέρα, η αφήγηση βυθίζεται στην παράνοια: δολοφονίες, μεταφυσικά στοιχεία, συνωμοσίες, «Antifa super soldiers» και μια τρίτη πράξη όπου όλα καταρρέουν. Είναι η πιο εκρηκτική –και ίσως η πιο τολμηρή– στιγμή στη φιλμογραφία του Aster, με την ταινία οδηγείται σε ένα φινάλε ανησυχητικά αλλόκοτο, από αυτά που μας έχει συνηθίσει τόσα χρόνια, ως εκκολαπτόμενος σουρεαλιστής.
Το Eddington σκιαγραφεί μια θυμωμένη, παράφρονα Αμερική, μέσα από ένα dead pan ύφος που συνδυάζει ανησυχία και μαύρο χιούμορ. Δεν μιλά μόνο για την πανδημία, αλλά και για όσα αυτή αποκάλυψε: τον νέο ηθικό απολυταρχισμό, την έκρηξη των θεωριών συνωμοσίας, την αντιστροφή του πολιτικού λόγου. Όπου η επίθεση στην κυβέρνηση για συγκάλυψη και ψέματα έπαψε να είναι πράξη αντίστασης και μετατράπηκε σε αυταρχικό αντανακλαστικό.
Πολλοί θεώρησαν την ταινία υπερβολική, εγώ τη βρήκα ευφυή. Ο τρόπος που σατιρίζει όχι μόνο την περίοδο της πανδημίας αλλά και τον καθένα από τους χαρακτήρες είναι τόσο αυστηρά μελετημένος, που ακόμη κι όταν φτάνουν τα όρια της υπερβολικής, ποτέ δεν γλιστρούν στην καρικατούρα. Με το Eddington, ο AriAster δεν καταγράφει απλώς μια ιστορική στιγμή. Δείχνει πώς η απορρύθμιση της πραγματικότητας διαπερνά όχι μόνο την πολιτική και τα ΜΜΕ, αλλά και τον πυρήνα των πιο προσωπικών μας σχέσεων. Και το κάνει με τον δικό του χαρακτηριστικό τρόπο: υπερβολικό, σκοτεινό, απελπισμένα κωμικό και, τελικά, βαθιά ανησυχητικό.
