Στα επίπεδα του Ιουλίου του 2011 έχουν επιστρέψει οι καταθέσεις των ελληνικών νοικοκυριών, σηματοδοτώντας μια σημαντική ανάκαμψη μετά τη βαθιά οικονομική κρίση και την περίοδο των capital controls.
Σήμερα, οι καταθέσεις ανέρχονται σε περίπου 156 δισ. ευρώ, έναντι μόλις 100 δισ. ευρώ τον Νοέμβριο του 2015, όταν είχαν καταγράψει το χαμηλότερο σημείο τους. Μέσα σε σχεδόν έντεκα χρόνια, αυξήθηκαν κατά 56 δισ. ευρώ, καταγράφοντας μέση ετήσια άνοδο περίπου 5,2 δισ. ευρώ ή 4,2%.
Παρά τη σημαντική βελτίωση, το ύψος των καταθέσεων εξακολουθεί να απέχει από το ιστορικό υψηλό των 196 δισ. ευρώ που είχε σημειωθεί τον Δεκέμβριο του 2009. Για να επιστρέψουν σε εκείνα τα επίπεδα απαιτείται νέα αύξηση της τάξης του 25,6%, δηλαδή περίπου 40 δισ. ευρώ επιπλέον.
Η αποταμίευση παραμένει ζητούμενο
Η ενίσχυση των καταθέσεων αποδίδεται σε μεγάλο βαθμό στη σταδιακή αποκατάσταση της εμπιστοσύνης προς το τραπεζικό σύστημα. Ωστόσο, οικονομικοί αναλυτές επισημαίνουν ότι η περαιτέρω αύξησή τους δεν μπορεί να στηριχθεί μόνο στην αυξημένη ρευστότητα, αλλά απαιτεί ουσιαστική ενίσχυση της δυνατότητας αποταμίευσης των νοικοκυριών.
Καθοριστικό ρόλο εξακολουθεί να παίζει το διαθέσιμο εισόδημα. Όσο το μεγαλύτερο μέρος του οικογενειακού προϋπολογισμού απορροφάται από τις αυξημένες δαπάνες διαβίωσης, η δημιουργία νέων αποταμιεύσεων παραμένει περιορισμένη. Για τον λόγο αυτό, οι ειδικοί θεωρούν απαραίτητες πολιτικές που θα ενισχύσουν τα πραγματικά εισοδήματα και την αγοραστική δύναμη των πολιτών.
Παράλληλα, προτείνεται η εφαρμογή φορολογικών και επενδυτικών κινήτρων, καθώς και η ανάπτυξη νέων αποταμιευτικών προϊόντων που θα ενθαρρύνουν τη συστηματική αποταμίευση.
Οι προτάσεις του ΙΟΒΕ
Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και πρόσφατη μελέτη του ΙΟΒΕ, η οποία προτείνει τη δημιουργία νέων εργαλείων για την ενίσχυση της μακροπρόθεσμης αποταμίευσης.
Μεταξύ των βασικών προτάσεων περιλαμβάνεται η θεσμοθέτηση του Ατομικού Αποταμιευτικού Επενδυτικού Λογαριασμού (ΑΠΕΛ). Μέσω αυτού, οι πολίτες θα μπορούν προαιρετικά να επενδύουν σε χαρτοφυλάκια κινητών αξιών, λαμβάνοντας φορολογικές ελαφρύνσεις που θα αυξάνονται ανάλογα με το ποσό της επένδυσης και τον χρόνο διακράτησής της, έως και πέντε χρόνια. Το μέτρο απευθύνεται κυρίως σε νοικοκυριά μεσαίου εισοδήματος και προβλέπει ανώτατο όριο φορολογικού οφέλους ώστε να περιορίζεται το δημοσιονομικό κόστος.
Παράλληλα, προτείνεται η δημιουργία του Παιδικού Αποταμιευτικού Επενδυτικού Λογαριασμού (ΠΑΠΕΛ), ο οποίος θα ανοίγει με τη γέννηση κάθε παιδιού. Οι γονείς θα μπορούν να πραγματοποιούν ετήσιες καταθέσεις, οι οποίες θα ενισχύονται από το κράτος μέσω πρόσθετης επιδότησης. Τα χρήματα θα είναι διαθέσιμα μόνο μετά την ενηλικίωση του παιδιού και χωρίς φορολογική επιβάρυνση, συνδέοντας την ενίσχυση της αποταμίευσης με την αντιμετώπιση των δημογραφικών προκλήσεων.
Οι οικονομολόγοι εκτιμούν ότι η επιστροφή των καταθέσεων στα προ κρίσης επίπεδα αποτελεί θετική εξέλιξη, ωστόσο η ουσιαστική ενίσχυση της αποταμίευσης θα εξαρτηθεί από τη βελτίωση των εισοδημάτων, τη σταθερότητα της οικονομίας και την εφαρμογή κινήτρων που θα ενθαρρύνουν τους πολίτες να αποταμιεύουν μακροπρόθεσμα.
