Πολλά σπίτια, λίγες επιλογές: Η στεγαστική ασφυξία της Θεσσαλονίκης
Η Θεσσαλονίκη βρίσκεται στο επίκεντρο μιας βαθιάς και πολυπαραγοντικής στεγαστικής κρίσης. Παρά την ύπαρξη χιλιάδων κατοικιών σε όλη την ευρύτερη περιοχή, η πραγματικότητα για όποιον αναζητά ένα σπίτι είναι εντελώς διαφορετική: λίγες επιλογές, υψηλές τιμές και όλο και περισσότερη πίεση για όσους θέλουν να ζήσουν μόνιμα στην πόλη. Ρεπορτάζ στα Μακεδονικά Νέα επιβεβαιώνει το πρόβλημα.
Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία, στον κεντρικό Δήμο περισσότερες από 50.000 κατοικίες παραμένουν κενές, ενώ σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας Θεσσαλονίκης, ο αριθμός αυτός ξεπερνά τις 140.000. Το φαινόμενο είναι εντυπωσιακό: πώς γίνεται να υπάρχουν τόσα κλειστά σπίτια, τη στιγμή που τα ενοίκια αυξάνονται ραγδαία και οι ενοικιαστές δυσκολεύονται να βρουν στέγη;
Η απάντηση βρίσκεται σε μια σειρά από παράγοντες που συνθέτουν ένα “παράδοξο στέγασης”.
Πολλά διαμερίσματα παραμένουν εκτός αγοράς είτε επειδή είναι παλαιά και ασυντήρητα, είτε λόγω φορολογικών και νομικών εκκρεμοτήτων, είτε επειδή έχουν αδρανή ιδιοκτησιακά καθεστώτα, συνήθως ως αποτέλεσμα άλυτων κληρονομικών υποθέσεων. Πολλές κατοικίες λειτουργούν ως δεύτερες ή εποχικές και κατοικούνται μόνο λίγες εβδομάδες τον χρόνο, αφήνοντας πίσω τους νεκρές γειτονιές.
Από την άλλη, η εξάπλωση της βραχυχρόνιας μίσθωσης τύπου Airbnb έχει αποσύρει χιλιάδες ακίνητα από τη μακροχρόνια αγορά. Περιοχές γύρω από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, το παραλιακό μέτωπο και το ιστορικό κέντρο έχουν “τουριστικοποιηθεί”, με αποτέλεσμα διαμερίσματα που θα μπορούσαν να εξυπηρετήσουν φοιτητές, νέους ή εργαζόμενους, να μένουν κενά για μεγάλο μέρος του χρόνου, περιμένοντας την επόμενη τουριστική “έκρηξη”. Αυτή η πρακτική εκτοξεύει τα ενοίκια και περιορίζει ακόμα περισσότερο τις επιλογές για όσους ψάχνουν σταθερή κατοικία.
Την ίδια στιγμή, η οικοδομή αδυνατεί να ανταποκριθεί στις ανάγκες της πόλης. Οι ρυθμοί κατασκευής νέων κατοικιών είναι χαμηλοί, οι άδειες έχουν μειωθεί δραματικά και οι επενδύσεις επικεντρώνονται σχεδόν αποκλειστικά σε πολυτελή projects ή εμπορικές αναπτύξεις, αφήνοντας στην άκρη την ανάγκη για προσιτή, σύγχρονη και ποιοτική στέγη. Οι εργολάβοι μιλούν για καθυστερήσεις στις αδειοδοτήσεις και ασφυκτική φορολόγηση, ενώ το κόστος των υλικών παραμένει υψηλό, καθιστώντας μη βιώσιμη την ανέγερση οικονομικών κατοικιών.
Το αποτέλεσμα όλων αυτών είναι ότι οι τιμές των ενοικίων στη Θεσσαλονίκη έχουν αυξηθεί κατακόρυφα μέσα σε λίγα χρόνια, με κάποιες περιοχές να καταγράφουν αυξήσεις άνω του 30%. Η εύρεση κατοικίας για φοιτητές, νέες οικογένειες ή χαμηλόμισθους εργαζομένους γίνεται όλο και δυσκολότερη, ενώ η στέγη μετατρέπεται από κοινωνικό δικαίωμα σε είδος πολυτελείας.
Η κρίση στέγασης στη Θεσσαλονίκη δεν είναι προσωρινή ούτε τυχαία. Είναι το αποτέλεσμα μιας δεκαετίας αδράνειας στην οικοδομή, ανισορροπίας στην αγορά, ανεξέλεγκτης εξάπλωσης των βραχυχρόνιων μισθώσεων και απουσίας στρατηγικής για την αξιοποίηση του τεράστιου οικιστικού αποθέματος. Αν δεν υπάρξει συντονισμένη παρέμβαση, η πόλη κινδυνεύει να χάσει την κοινωνική της συνοχή – και μαζί, τον χαρακτήρα της.
