«Μεσ’ στη ζωή θα μπω δίχως οίκτο…»
Με ένα στίχο του από το 1982, θα καλωσορίσω τον αγαπημένο Σταμάτη Κραουνάκη, στον «Εξώστη». Όχι μόνο στη δική μου, αλλά και στις ζωές των περισσοτέρων, μπήκε δυναμικά και αποφασιστικά αυτός ο σπάνιος καλλιτέχνης και χρόνο με το χρόνο κερδίζει όχι μόνο τις ψυχές μας αλλά και μια ξεχωριστή θέση στη λίστα των πιο σπουδαίων και πολύτιμων καλλιτεχνών της χώρας μας. Θα ήθελα μερόνυχτα να μιλάμε για δίσκους, συνεργασίες, τραγούδια. Όμως μιας και ίδιος, μαζί με τα «Αηδόνια του Θέρους» ταξιδεύουν σε όλη την Ελλάδα, αρκέστηκα σε κάποια κομμάτια της δισκογραφικής του πορείας. Το ραντεβού με το κοινό της Θεσσαλονίκης είναι στις 15/09, στη Μονή Λαζαριστών.
Του Χρήστου Σατανίδη
ΧΣ: Κύριε Κραουνάκη, αρχικά να σας καλωσορίσω στον «Εξώστη» και να σας ευχαριστήσω για την τιμή να σας φιλοξενήσουμε. Θα ήθελα να ξεκινήσουμε από το 1978, όταν κάνετε την πρώτη σας δισκογραφική εμφάνιση με το έργο «Το σπίτι του Αγαμέμνονα». Την ίδια χρονιά όμως σας συναντούμε και με το πρώτο σας τραγούδι, το «Επεισόδιο» στο δίσκο της Τάνιας Τσανακλίδου «Τσάρλυ Τσάπλιν.
ΣΚ: Χρήστο, στη ζωή μου όλα ήρθαν απροειδοποίητα. Εκτός από το πιάνο που ζήτησα σαν δώρο στα δέκα. Τυχαία μια φίλη μου, η Αθήνα Σχινά (η γνωστή αρχαιολόγος / ερευνήτρια – και για πολύ λίγους γνωστό – από τις πρώτες βοηθούς του μεγάλου πρόωρα χαμένου Έλληνα συνθέτη Γιάννη Χρήστου) έχοντας γνώση των πρώτων μου τραγουδιών που παίζαμε στο σπίτι για ίδια απόλαυση, σκέφτηκε και μου γνώρισε τον κύριο Πέτρο Χρονά «κατά κόσμον Σάββα Μελόπουλο», ο οποίος ήταν Κωνσταντινουπολίτης και ιδιοκτήτης της σοκολατοβιομηχανίας ΜΕΛΟ. Ένας ευγενέστατος γνήσιος άνθρωπος που έγραφε υπέροχα ποιήματά και τα εξέδιδε στον «Ίκαρο».
Μελοποίησα κάποια από αυτά και ο ίδιος χρηματοδότησε την πρώτη δουλειά μου. Έτσι έγινε «Το σπίτι του Αγαμέμνονα» με την Πηνελόπη Πατσούκη, το Γιάννη Σιαμσιάρη, τον Χρήστο Καρακώστα και με ενορχηστρώσεις του εξαιρετικού Νέστορα Δάνα, που κάτι έπιασε η κεραία του από το μέλλον μου. Περίπου την ίδια εποχή γνώρισα την Τάνια και της πήγα μία κασέτα με τραγούδια και διάλεξε το «Έγινε επεισόδιο», το οποίο ενορχήστρωσε εξαιρετικά ο Κώστας Γανωσέλης. Το «Επεισόδιο» ήτανε το πρώτο μου «hit», από τα τραγούδια που έπαιζα στο σπίτι με τους φίλους και που εθεωρείτο για την εποχή κάπως επαναστατικό.
Η αλήθεια είναι ότι δεν το άκουσε ποτέ κανείς. Εγώ όμως είχα χαρά γιατί από τη μια ο Αλέκος Πατσιφάς, στην εταιρεία Λύρα δέχτηκε να εκδώσει το «Σπίτι του Αγαμέμνονα». Δυστυχώς με ένα πολύ πρόχειρο εξώφυλλο. Μας έστειλε σε ένα φωτογραφείο και βγάλαμε αυτήν την χάλια φωτογραφία, Κι απ’ την άλλη, μία τραγουδίστρια που ήτανε στα πάνω και στα ωραία της πρώτα, με περιέλαβε στο πρώτο προσωπικό της δίσκο στην Columbia. Πέταγα!
ΧΣ: Ακολουθεί το «Όνειρο του Βασίλη». Ένας ιδιαίτερος δίσκος παιδικού θεάτρου και ένα χρόνο μετά, τα κλασσικά «Σκουριασμένα χείλια» με τη Βίκυ Μοσχολιού. Γνωρίζουμε πως η ίδια η Μοσχολιού ενθουσιάστηκε με τα τραγούδια σας. Ως νέος τότε δημιουργός, αισθανθήκατε και την ίδια εμπιστοσύνη από τις εταιρίες;
ΣΚ: Για μένα ότι έφερε ο Γιώργος Μακράκης την Μοσχολιού στο σπίτι, ήταν σαν θαύμα. Με είχε βάλει και είχα μελοποιήσει τουλάχιστον 50 τραγούδια. Δικά μου, της Λίνας κι άλλα αρκετά του Τριπολίτη, που τον είχε βγάλει μπροστά τότε με δουλειές με τον Μούτση και τον Θεοδωράκη. Ένα χρόνο περίπου με δοκίμαζε ο Μακράκης μέχρι να φέρει τη Βίκυ να ακούσει. Ήταν ένα όμορφο απόγευμα, αρχές καλοκαιριού.
Διαλέξαμε μερικά τραγούδια και πήγαμε και τα παίξαμε λίγες μέρες μετά στο σπίτι του Αλέκου Πατσιφά στο Ψυχικό. Ο Πατσιφάς δε με πολύ χώνευε εξ’ όψεως και εκείνη η πρώτη ακρόαση πήγε πολύ χάλια! Μερικούς μήνες μετά ο Μακράκης με έβαλε και τα ξανάγραψα στην κασέτα και του τα πήγε και του αρέσανε. «Φέρτον να του κάνουμε συμβόλαιο τον…πως τον λένε». «Χαλκίδης» του λέει ο Μακράκης.
Έτσι πέρασα ως «Χαλκίδης», μέχρι που χρειάστηκε να πάω στην εταιρεία να υπογράψω. Βέβαια αυτός ο δαιμόνιος τύπος και μέγας Αθηναίος, φίλος του Χατζηδάκι και του Καρύδη, μου είπε αναιδέστατα και γελώντας παλαβά: «Το χα καταλάβει ότι είσαι εσύ και σας δούλευα. Τα ξαναδούλεψες όμως.»
Εμένα μου λες; Τίποτα δεν είχα κάνει αλλά τέλος καλό. Αργότερα έμαθα ότι του είχε μιλήσει κάπως ο Μάνος Χατζιδάκις για μένα. Βρεθήκαμε στο σπίτι του Νίκου Λαβράνου στην Ανάβυσσο για να αναλάβει να διευθύνει την ηχογράφηση. Που να τολμήσω να πω ότι θα τα ενορχηστρώσω εγώ; Studio Polysound, ηχολήπτης Γαβριήλ Παντζής, η Βίκυ τραγουδάει τα «Σκουριασμένα χείλια» και εγώ είμαι στα σύννεφα. Βγαίνει ο δίσκος και τα σπάει.
Ο Ξανθούλης κάνει άρθρο στην «Ελευθεροτυπία» με τίτλο «Το νέο ερωτικό ευαγγέλιο». Το πολύ αστείο είναι ότι στα «Σκουριασμένα χείλια» δεν υπάρχει το όνομα μου στο εξώφυλλο, παρά μόνο στο οπισθόφυλλο. Κόντεψα να πάθω αποπληξία. Και η μεγάλη φράση του Αλέκου Πατσιφά : « Δεν μπορώ να χαλάσω τη φωτογραφία και έχω να βάλω και τρεις στιχουργούς. Αν είναι να σε μάθουν θα σε μάθουν σε 24 ώρες». Είχε δίκιο.
Τον ίδιο καιρό κάνω πάρα πολύ θέατρο. Επιθεώρηση και Θέατρο Καισαριανής. Και Ερτ, με είχε πάει ο Γιώργος Εμιρζάς. Μεροκάματο, πρωινές εκπομπές, παιδικά. Και μια εκπομπή «Έναλλαξ» που έγραφαν οι Γιώργος Μανιώτης, Γιάννης Ξανθούλης και Κώστας Παύλου Παναγιωτόπουλος. Εκεί γνώρισα το μισό ελληνικό θέατρο και άρχισαν να με ζητάνε και στα έργα οι θίασοι. «Είναι ένας πιτσιρικάς που τα πιάνει τα κάνει γρήγορα και είναι καλά»
Τα «Σκουριασμένα χείλια» ήταν ο – επί της ουσίας- πρώτος δίσκος σας, μιας και απευθύνονταν στο ευρύ κοινό. Συνεργαστήκατε αμέσως με μία εκ των σπουδαιότερων και δημοφιλέστερων ερμηνευτριών. Αυτή η συνεργασία σας έδινε το αίσθημα της ασφάλειας, ως προς το πως θα υποδεχθεί το κοινό αλλά και ο χώρος σας; Από την άλλη κάνοντας ένα τόσο σημαντικό ξεκίνημα, σας άγχωνε το ποια θα είναι τα επόμενα βήματα σας;
ΣΚ: Όχι, ήρθαν όλα μόνα τους. Πρώτα απ’ όλα να πω ότι για μένα η Μοσχολιού ήταν όνειρο ζωής. Ήταν η τραγουδίστρια που λάτρευα. Εξ αφορμής αυτού του δίσκου, ήρθε η Χριστιάνα και ζήτησε τραγούδια. Είχε μεσολαβήσει ο Γιώργος Λιάνης που μας ήξερε. Είπαμε με τη Λίνα «ναι» και έγινε το «Σαριμπιντάμ».
ΧΣ: 1982 και «Σαριμπιντάμ… θα πει τρελλαίνομαι» με τη Χριστιάνα. Σε αυτόν το δίσκο θέλω να σταθώ στο τραγούδι «Να μη μπορώ να σ’αγαπήσω». Αν όχι το πρώτο, ένα από τα πρώτα τραγούδια που αφορούσαν την gay κοινότητα της εποχής. Το θεωρήσατε τολμηρό τότε να θίξετε αυτό το ζήτημα;
ΣΚ: Δεν καταλάβαινα πολλά πράγματα. Έτσι ήταν η ζωή μου εκείνο τον καιρό. Βολόδερνα όλη την Αθήνα με ένα παπάκι, έκανα παρέα με το Μαρίνο, άρχισα να γράφω για τον Γιώργο, περνούσα τέλεια. Άφραγκος και εύελπις. Και κάπνιζε τα ακριβότερα άφιλτρα που κυκλοφορούσανε.
Όσο για τη Χριστιάνα, εκείνη τη στιγμή ήτανε μία κοπέλα πανέμορφη με μεγάλη επιτυχία. Ένιωθε με το ένστικτο της πως θα την πηγαίναμε κάπου όπου δεν ήταν εκείνη τη στιγμή. Είχε πείσμα και επιμονή. Και μοσχοβολούσε.
ΧΣ: Από τις 12.000 περίπου πωλήσεις του «Σαριμπιντάμ», 3 χρονιά μετά στις 200.000 πωλήσεις με το «Κυκλοφορώ κι οπλοφορώ». Αριθμητικά τεράστια η απόσταση. Όταν ήρθε λοιπόν ο θρίαμβος πως τον διαχειριστήκατε;
ΣΚ: Κανείς μας δεν περίμενε ποτέ ότι αυτός ο δίσκος, θα κάνει αυτή την μεγάλη, δυναμική εκτίναξη. Ήταν η ώρα μάλλον. Ένας καινούργιος φρέσκος λαϊκός ήχος, καλοδουλεμένος, με μία τραγουδίστρια ήδη γνωστή και μάχιμη αλλά πολύ διαφορετική από ότι την ξέραμε. Λυρική και με την υγρασία του ήχου της. Εκτεθειμένη σε άλλες ατμόσφαιρες, άνοιξε δρόμο.
Σε δύο μήνες μέσα μάς τραγουδούσε και μας έπαιζε όλη η Ελλάδα. Άκουγα τα τραγούδια στα σουβλατζίδικα, στα μπαρ, στα αυτοκίνητα, στα ραδιόφωνα. Παντού! Σουξέ! Πάντα εκεί αρχίζουν και τα βάσανα.
Αυτό που θυμάμαι είναι ότι, στην απονομή του χρυσού δίσκου που έγινε πάρα πολύ γρήγορα ήμασταν όλοι τρομερά λαμπεροί και είχαμε πολλή μεγάλη χαρά. Και εδώ πρέπει να αναφέρω τον εξαιρετικό φίλο και παραγωγό μας τότε, Νίκο Καραγιάννη. Είχε την τρελή ιδέα στα πρώτα ραδιοφωνικά spots να βάλει την φράση, «Ο δίσκος που περιμένατε 20 χρόνια»!
ΧΣ: 1988 και «Μαμά γερνάω». Ένας δίσκος που ενώ αρχικά δεν έκανε μεγάλη επιτυχία στην πορεία καθιερώθηκε ως ένας εκ των σπουδαιότερων της σύγχρονης ελληνικής δισκογραφίας. Πιστεύτε πως το καλό τραγούδι, ακόμα και αν αργήσει, θα δικαιωθεί με το χρόνο;
ΣΚ: Το «Μαμά γερνάω», ήτανε δίσκος μεγάλης απόφασης. Τον είχα υποσχεθεί στην Τάνια και η Λίνα έγραψε αριστουργήματα. Συνέπεσε με την απώλεια της μητέρας της Τάνιας. Υπήρχε φόρτιση αλλά… ‘Ηθελε ο Θεός.
Ποτέ δεν ασχολήθηκα με τι πουλάμε. Τα χρόνια κάνανε τη δουλειά τους και καμαρώνω τώρα γιατί, για κάποιο λόγο που δεν μπορώ να εξηγήσω, κάναμε το σωστό μέσα στην εποχή μας σαν καινούργιοι δημιουργοί. Εγώ ήμουνα πάντα λίγο πιο «γεια σου», η Λίνα όμως ήταν πάρα πολύ αυστηρή, δίκαιη και απαιτητική. Δε με άφηνε στην ησυχία μου. Αυτό της το χρωστάω για πάντα. Ποτέ δεν ξέρεις πότε ο κόσμος θα ανακαλύψει κάτι από αυτά που έχεις γράψει. Έχει συμβεί, χρόνια μετά, ένα τραγούδι για άσχετους λόγους να βρει την θέση του.
ΧΣ: Η κυρία Τσανακλίδου, μου είχε αναφέρει πως για την υλοποίηση αυτού του δίσκου, δουλέψατε με «Πολύ σκοτεινές περιοχές του εαυτού σας» και οι τρεις.
ΣΚ: Η αλήθεια είναι ότι όλοι κάναμε μια δυνατή βουτιά αλλά πρέπει να πω ότι εγώ δεν είχα τότε καθόλου συνείδηση καριέρας. Έκανα πάρα πολύ θέατρο καθώς και πολλά live με τον Γιώργο Μαρίνο. Έγραφα συνέχεια. Στο μεταξύ μην ξεχνάμε ότι είχαμε ήδη έναν υπέροχο δίσκο με την Γαλάνη, το «Κανονικά» αλλά και με τον Μανώλη Μητσιά και μια τεράστια επιτυχία με το «Ποτέ».
Δηλαδή άρχιζε το ρεπερτόριο μας να απηχεί στην κοινωνία σοβαρά. Να σημειώσουμε ότι είχαμε και μερικές πολύ δυνατές μουσικές παραστάσεις με την Άλκηστη και τον Βουτσινά, που είχε μπει ήδη στη ζωή μας δυναμικά. Σαρώνανε.
ΧΣ: Κάτι που πάντα θαύμαζα σε εσάς, είναι πως δεν σταθήκατε ποτέ σε «ταμπέλες» και κάνατε φαινομενικά απρόβλεπτες συνεργασίες. Κατερίνα Στανίση, Σάκης Ρουβάς, Δήμητρα Παπίου, Λίτσα Διαμάντη, Γωγώ Τσαμπά…
ΣΚ: Κώστας Μακεδόνας. Το «Μόνο μια φορά», ήταν μια μεγάλη επιτυχία με ένα καινούργιο παιδί. Άφηνα τα τραγούδια να γεννιούνται και να ζητάνε τις φωνές τους. Γίνανε όλα, επειδή έτσι ήθελε κάποιος Θεός. Μου αρέσει να δοκιμάζω. Μου άρεσε να το γλεντάω. Εν κατακλείδι, το τραγούδι πρέπει να μας ελευθερώνει. Στο μεταξύ είχε μπει στη ζωή μου ο κινηματογράφος με το Νίκο Παναγιωτόπουλο. Ο κινηματογράφος έφερε τη Δήμητρα Παπίου, τον Μαζωνάκη και όσον αφορά την Κατερίνα Στανίση, την ήθελα γιατί μου άρεσε πολύ σαν μεγάλη λαϊκή ερμηνεύτρια.
ΧΣ: Μέχρι και τα μέσα των 90ς, παρότι κάνατε πολλές προσωπικές δουλειές, σας έχουμε συνδέσει και με το να γράφετε δίσκους για έναν καλλιτέχνη. Έκτοτε -πλην ελαχίστων εξαιρέσεων- αυτό δε συνεχίστηκε. Υπήρξε κάποιος ιδιαίτερος λόγος;
ΣΚ: Από το 1990 και συγκεκριμένα από την «Εφημερία» και μετά, έκανα αυτό που λέμε προσωπική δισκογραφία. Καλούσα αυτούς που πίστευα ότι μου χρειάζονται.
ΧΣ: Κύριε Κραουνάκη, με ενδιαφέρει ιδιαίτερα η άποψη σας, γύρω από το φαινόμενο «Cancel» που βιώνουμε τα τελευταία χρόνια. Και δεν αναφέρομαι μόνο σε δημόσια πρόσωπα. Αισθάνομαι πως ακυρώνουμε πια, με μεγάλη ευκολία και κοντινούς μας ανθρώπους, απλά γιατί διαφωνούμε.
ΣΚ: Η αλήθεια είναι ότι είχα κάποιες συγκρούσεις, για διάφορους λόγους, που όμως δεν τις άφηνα ποτέ να με παρασύρουν σε μια τελική απόφαση. Απλώς επειδή για μένα οι συνεργασίες είχανε πολύ χρόνο επώασης, δεν ήθελα με τον άνθρωπο που θα δουλέψω να πλήττω. Και καμιά φορά τα περιβάλλοντα των ανθρώπων του τραγουδιού λόγω νύχτας, ήταν κάπως. Όχι απαραίτητα αντιπαθητικά αλλά αντιπνευματικά. Αυτό για εκείνα τα χρόνια δεν το ήθελα στα πόδια μου. Αργότερα υπήρξα πιο διαλλακτικός και πολλές φορές το διασκέδασα κιόλας.
ΧΣ: «Τα αηδόνια του Θέρους», στις 15/09, τι θα μας «Κελαηδήσουν» στη Μονή Λαζαριστών»;
ΣΚ: Είναι ότι καλύτερο μου έχει συμβεί με αυτή την ομάδα καλλιτεχνών, που πέντε χρόνια τώρα δουλεύουμε παρέα. Νομίζω πως είναι το πιο ευφάνταστο και το πιο δημιουργικό μας πάρτι, με τραγούδια και μουσικές από πολλές μεριές. Το πιο ωραίο απ’ όλα είναι ότι αυτή η παράσταση δεν επαναλαμβάνει τον εαυτό της σχεδόν κανένα βράδυ ακριβώς. Πάντα κάτι μας παρασέρνει προς τα κάπου. Παίζουμε πολύ ωραία μουσική, με πολύ όμορφο τρόπο. Είμαστε ένα σωματοποιημένο αποτέλεσμα, με ομοψυχία και ανάμεικτα αισθήματα. Πιστεύω ότι κι εμείς και οι θεατές – ακροατές μας, βγαίνουμε κάπως ελευθερωμένοι από την καθημερινότητά μας.
ΧΣ: Μιλάτε πάντα με αγάπη για τη Θεσσαλονίκη. Η πιο ανεξίτηλη μνήμη σας από την πόλη μας;
ΣΚ: Είναι μια χρονιά που έμεινα εκεί πολύ καιρό! Παίζαμε με την Άλκηστη στο λιμάνι, σε ένα μαγαζί που άνοιξε για πολύ λίγο και έγραφα και κάτι για το ΚΘΒΕ. Τότε έμαθα την πόλη να την περπατάω και έκανα τις μεγάλες μου διαχρονικές αειθαλείς φιλίες. Αγαπηθήκαμε και δώσαμε. Επίσης το «Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος», κάτω από διάφορες διευθύνσεις, μου έδωσε πολλές φορές δυνατότητα να μείνω μεγάλα διαστήματα για να γράψω. Στο υπέροχο μικρό στούντιο του Πεντζίκη συνήθως. «Θείος Βάνιας» με Κώστα Καζάκο. Η «Τύχη της Μαρούλας» με τον Ανδρέα Βουτσινά στη «Μονή Λαζαριστών». Πολύ ωραία δουλειά. Και βεβαίως «Αχαρνής». Έμεινα σχεδόν έξι μήνες διαβάζοντας, γράφοντας μουσική και παίζοντας τον Δικαιόπολι. Στην πρεμιέρα μας στο «Θέατρο Δάσους» σταμάτησε η κυκλοφορία. Ήταν μια μεγάλη επιτυχία και για μένα άνοιξε ένας καινούργιος κόσμος. Σε αυτά τα χρόνια κέρδισα και τις μεγάλες μου φιλίες. Σπουδαίες .Και που κρατήσανε.
ΧΣ: Ο Σταμάτης Κραουνάκης του 2025, τι συμβουλή θα έδινε στον Σταμάτη της εφηβείας;
ΣΚ: Ο Σταμάτης του 2025, είναι πάντα ένας έφηβος σε ένα σώμα που μεγαλώνει άρα θα έλεγα αυτό το κλασσικό μαρξιστικό, «Κάνε τη δουλειά σου και προχώρα!».
ΧΣ: Κλείνοντας, αν σας ζητούσα ένα στίχο, είτε από δικό σας τραγούδι είτε όχι, που να περιγράφει απόλυτα τον άνθρωπο Σταμάτη, ποιος θα ήταν;
ΣΚ: Είναι της Λίνας, από έναν δίσκο σταθμό που ξεχάσαμε. «Ανθρώπων έργα». Πρέπει να πω όμως για την ιστορία, ότι το συγκεκριμένο τραγούδι γράφτηκε για το « Απόψε αυτοσχεδιάζουμε » του Λουίτζι Πιραντέλλο και μετά μπήκε στο δίσκο.
«Σ ένα αγώνα τιτάνιο σαν υπερωκεάνειο μες την ομίχλη στεριά να σφυρίζω»
Σταμάτης Κραουνάκης – Τ’ Αηδόνια Του Θέρους
Συντελεστές
Παίζουν και τραγουδούν αλφαβητικά.
Δημήτριος Ανδρεάδης, πιάνο κίμπορντ ενορχηστρώσεις
Χρήστος Γεροντίδης τραγούδι,
Νίκος Κατσίκης μπουζούκι ισπανικό λαούτο
Κοσμάς Κοκόλης κιθάρα μπουζούκι τραγούδι
Σταμάτης Κραουνάκης τα πάντα όλα
Κώστας Μπουγιώτης τραγούδι
Πένυ Ξενάκη τραγούδι
Λάμπρος Παπανικολάου κοντραμπάσο
Θεολόγος Παπανικολάου βιολί, τραγούδι
Γιώργος Στιβανάκης τραγούδι
Γιώργος Ταμιωλάκης βιολοντσέλο
Στον ήχο ο Γιώργος Τσατσούλης
Συνεργάτης ηχολήπτη Πρόδρομος Χατζηαντωνίου
Κοστούμια Κώστας Ζήσης
Συνεργάτης ενδυματολόγου Υρώ Κρασακοπούλου
Φωτισμοί Παναγιώτης Χατζηνάκος
Επικοινωνία Δέσποινα Κραουνάκη
Πληροφορίες και εισιτήρια:
https://www.more.com/gr-el/tickets/music/stamatis-kraounakis-t-aidonia-tou-therous/
