Ο Εξώστης ρωτά, οι συγγραφείς απαντούν | Θάνος Σταθόπουλος

Κάθε εβδομάδα ένας συγγραφέας απαντά σε 15 ερωτήσεις. Σήμερα ο Θάνος Σταθόπουλος

1. Γιατί γράφετε;

Για να εμβαθύνω στον εαυτό μου και στους άλλους, για ν’ αποσαφηνίσω τη φύση των πραγμάτων και για να καταφέρω να ζήσω και να πεθάνω σαν άνθρωπος.

2. Τι κάνετε όταν δεν γράφετε;

Έχω απαντήσει και άλλες φορές σ’ αυτή την ερώτηση, οπότε δεν βρίσκω το λόγο γιατί να μην αντιγράψω τον εαυτό μου. Απαντώ, λοιπόν, όπως απάντησα στον Θεοδόση Μίχο σε μία συνέντευξη στο 24/7 το 2023: Το να γράφεις είναι πνευματική άσκηση. Είναι ένας τρόπος να υπάρχεις στον κόσμο, όχι με την έννοια του ωραρίου –αν και τα ωράρια μπορεί να είναι αδυσώπητα όταν γράφεις–, αλλά με την έννοια μιας στάσης, μιας πνευματικής κατάστασης. Υπάρχουν φυσικά συγγραφείς που γράφουν κάθε μέρα, με ωράριο. Αλλά ακόμα κι όταν είναι έτσι, δεν μπορείς να περάσεις από το ένα βιβλίο στο άλλο, από το ένα κείμενο στο άλλο: δεν είσαι δακτυλογράφος. Τουλάχιστον δεν είν’ αυτός ο δικός μου τρόπος. Ο Πέτερ Χάντκε, όταν ο Βιμ Βέντερς του πρότεινε να γράψουν μαζί το σενάριο της ταινίας Τα φτερά του έρωτα, του απάντησε ότι εκείνη την περίοδο μόλις είχε τελειώσει ένα βιβλίο και δεν είχε λέξεις. Τι κάνω, λοιπόν, τα διαστήματα που δεν γράφω; Πλήττω; Διασκεδάζω; Διαβάζω; Ξεκουράζομαι; Κάνω διακοπές; Αναλαμβάνω τον εαυτό μου; Στρέφω αλλού την προσοχή μου; Κάνω μεγάλες βόλτες; Αισθάνομαι κενό; Είμαι δυστυχισμένος; Είμαι ήσυχος; Όλ’ αυτά μαζί.

3. Είστε πρωτίστως αναγνώστης/τρια ή συγγραφέας;

Το ένα μπαίνει μέσα στ’ άλλο ή βγαίνει μέσα απ’ τ’ άλλο: οι δύο ιδιότητες δεν είναι δυνατόν να διαχωριστούν ούτε να ιεραρχηθούν.

4. Τι διαβάζετε αυτό το διάστημα;

Θα παραθέσω τα βιβλία που έχω πάνω στο γραφείο μου τους τελευταίους δύο μήνες. Έχω διαβάσει τα περισσότερα εξ αυτών, με κάποια είμαι σε αναγνωστική πρόοδο και θ’ ακολουθήσουν δυο τρία αμέσως μετά. Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου: “Ε.Χ. Γονατάς. Μικρές και παράξενες ιστορίες”,  Yukio Mishima, “Σταρ”, William Gaddis, “Αγάπη χαίνουσα”, Juri Felsen, “Πλάνη”, Βλαντίμιρ Ναμπόκοφ, “Μαθήματα για τη ρωσική λογοτεχνία”, Jean-Luc Nancy, “Ο παρείσακτος”, Γαβριήλ Νικολάου Πεντζίκης, “Περί πατρός περίπατος”, Μαίρη Κλιγκάτση, “Θάλασσα με χιόνι”, Κυριάκος Μαργαρίτης, “Άνω βυθός. Ο δρόμος του Φίλιππου Κουτσαφτή”, Στέλιος Παπαγρηγορίου,“Υποχόνδριος.Νοσοβιογραφία”, Γιώργος Δούλος, “Αναφιλητό”, Παναγιώτης Αγγελόπουλος, “Ιστορία των ρευμάτων”.

5. Με ποιες προσωπικότητες της Λογοτεχνίας θα βγαίνατε για ποτό;

Ευτύχησα από τη νεανική μου ηλικία να βγω για ποτό, όχι μία φορά, αλλά πολλάκις, με προσωπικότητες όπως ο Νίκος Καρούζος, ο Μιχάλης Κατσαρός, ο Έκτωρ Κακναβάτος, ο Νάνος Βαλαωρίτης, ο Γιώργος Ιωάννου, ο Κώστας Ταχτσής, η Μαντώ Αραβαντινού, ο Τάσος Δενέγρης, ο Βύρων Λεοντάρης, η Ζέφη Δαράκη, η Τζένη Μαστοράκη, η Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ, ο Κωστής Παπαγιώργης, ο Δημήτρης Δημητριάδης, ο Γιώργος Βέλτσος, ο Χρήστος Βακαλόπουλος, ο Ευγένιος Αρανίτσης, ο Ηλίας Λάγιος, ο Νίκος Γ. Παναγιωτόπουλος, μεταξύ άλλων, οπότε δεν θ’ απαντήσω υποθετικά.

6. Ισχύει ακόμα ο «θάνατος του συγγραφέα» στην εποχή των social media;

Ο “θάνατος του συγγραφέα” δεν αποτελεί βιολογικό γεγονός – απορώ εδώ και πολλά χρόνια  και, μου προξενεί αλγεινή εντύπωση, το πώς πολλοί τον εκλαμβάνουν κυριολεκτικώς, μεταξύ των οποίων –άκουσον! άκουσον!–, κριτικοί και πανεπιστημιακοί. Ως εκ τούτου, ουδόλως  επηρεάζεται από τις συνθήκες της εποχής και τα μέσα.

7. Γίνεται να βιοπορίζεσαι στην Ελλάδα μόνο από τη συγγραφή; 

Ασφαλώς και δεν γίνεται. Για να ζήσει ένας συγγραφέας από τα βιβλία του στην Ελλάδα θα πρέπει να εκδίδει, κατά μέσον όρο, ένα βιβλίο κάθε δύο χρόνια, το οποίο θα πρέπει να πουλάει 30-40.000 αντίτυπα.

8. Διδάσκεται η γραφή;

Διδάσκεται, και οφείλει κανείς να είναι αεί διδασκόμενος. Το να καταφέρεις να γράψεις της προκοπής, όμως, είναι συνάρτηση πολλών παραγόντων.

9. Ποιο θα ήταν το δικό σας «γράμμα σ’ ένα νέο ποιητή»;

Εξαρτάται από το σε ποιον ποιητή ή σε ποια ποιήτρια θα το απηύθυνα. Επειδή, όμως, καταλαβαίνω ότι μου ζητάτε ένα είδος manual, θ’ ανέφερα μόνο τα εξής σημαντικά: ήθος, προσωπικό και συγγραφικό, μελέτη, ζωή, πνευματική άσκηση, εργασία, υπομονή και επιμονή. Οι παλαιότεροι την επιμονή την έλεγαν αφοσίωση.

10. Η Λογοτεχνία είναι ενιαία ή επιδέχεται διακρίσεων;

Υπάρχουν πολλά είδη λογοτεχνίας, επομένως επιδέχεται διακρίσεων. Δυστυχώς στην Ελλάδα τα βάζουμε όλα στο ίδιο τσουβάλι, με κωμικοτραγικά αποτελέσματα. Θα πρέπει να κατανοήσουμε ότι δεν κάνουμε όλοι την ίδια εργασία, ότι δεν είμαστε όλοι συνάδελφοι του ιδίου επιτηδεύματος.

11. Υπάρχουν must read βιβλία; Ποια είναι για εσάς;

Βεβαίως υπάρχουν! Αλλά από πού ν’ αρχίσω και πού να τελειώσω; Εάν έφτιαχνα τη λίστα, δεν ξέρω πόσα βιβλία θ’ αριθμούσε… Οπότε θα κάνω χρήση της έτοιμης  must read λίστας του David Bowie, προσθέτοντας σ’ αυτήν τους αρχαίους κλασικούς και, εν γένει, τους κλασικούς  απ’ όλες τις εθνικές λογοτεχνίες της προκοπής.

12. Πώς είναι να γράφεις στον καιρό της πολιτικής ορθότητας;

Το μεγάλο πρόβλημα δεν έγκειται στο πώς είναι να γράφεις αλλά στο πώς διαβάζεις στον καιρό της πολιτικής ορθότητας. Από εκεί γεννούνται τα τέρατα! Όσο με αφορά, εξακολουθώ να γράφω όπως έγραφα, μη λαμβάνοντας υπόψιν μου τίποτα και κανέναν.

13. Γιατί οι Έλληνες γράφουν περισσότερο απ’ ό, τι διαβάζουν;

Είμαστε λαός συναισθηματικός, ευκολοσυγκίνητος, ευφάνταστος, εκφραστικός και επιπόλαιος. Υπάρχει πάντα ένα συναισθηματικό απόθεμα που θέλει να εκφραστεί. Είναι φυσιολογικό η πρώτη που την πληρώνει να είναι η γραφή. Η ανάγνωση απαιτεί πειθαρχία, σοβαρότητα και αγωγή. 

14. Πώς σας επηρεάζει η πολιτική επικαιρότητα;

Παντοιοτρόπως. Αν εννοείται ως συγγραφέα, θα σας απαντήσω ότι η δουλειά μου είναι άλλης τάξεως.

15. Η λογοτεχνία, τελικά, σας έχει αλλάξει τη ζωή;

Η λογοτεχνία δεν μου άλλαξε απλώς τη ζωή, μου έδωσε και μου δίνει ζωή.

Φωτογραφία: © Λεωνή Θανασούλα

Ο Θάνος Σταθόπουλος γεννήθηκε στην Αθήνα το 1963. Έχει εκδώσει εννέα βιβλία τα
οποία βρίσκονται συγκεντρωμένα στον τόμο Η διασκευή του εαυτού μου στις 06:30,
Ίκαρος, 2023. Από το 1999 έως σήμερα εργάζεται ως παραγωγός στο Τρίτο
Πρόγραμμα της ΕΡΑ. Με τον Χριστόφορο Μαρίνο εκδίδουν το περιοδικό τέχνης
kaput. Παράλληλα, ως επιμελητής εκθέσεων έχει επιμεληθεί πέντε ατομικές και
ομαδικές εκθέσεις και έχει γράψει κείμενα για το έργο σύγχρονων Ελλήνων και ξένων
καλλιτεχνών. Υπήρξε συνεργάτης της εφημερίδας «Ελευθεροτυπία» [1995-2007] και
«Η Καθημερινή», γράφοντας κριτική βιβλίου [2005-2014].