Το Εργαστήριο Δημογραφικών και Κοινωνικών Αναλύσεων του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για το μέλλον του ελληνικού πληθυσμού. Σύμφωνα με τη μελέτη που υπογράφει η Ιφιγένεια Κοκκάλη, επίκουρη καθηγήτρια και διευθύντρια του Εργαστηρίου, η χώρα βρίσκεται σε τροχιά πληθυσμιακής συρρίκνωσης και δημογραφικής γήρανσης, με την τάση να διατηρείται έως και τα μέσα του αιώνα.
Μόνο την περίοδο 2011-2024 η Ελλάδα έχασε περίπου 500.000 κατοίκους, καθώς οι θάνατοι ξεπερνούν σταθερά τις γεννήσεις, ενώ το μεταναστευτικό ισοζύγιο είναι επίσης αρνητικό. Οι γεννήσεις το 2023 έφτασαν τις 72.300, σχεδόν οι μισές σε σχέση με την περίοδο 1951-1970. Η χώρα έχει έναν από τους χαμηλότερους δείκτες γονιμότητας στην ΕΕ, με τις γυναίκες να αποκτούν κατά μέσο όρο 1,3–1,4 παιδιά, αρκετά κάτω από το όριο αναπλήρωσης των γενεών (2,07).
Παράλληλα, η Ελλάδα γερνάει: το 23% του πληθυσμού είναι άνω των 65 ετών, ενώ οι ηλικιωμένοι ξεπερνούν κατά 1 εκατομμύριο τα παιδιά 0–14 ετών. Αυξημένα είναι και τα ποσοστά ατεκνίας, με περίπου 1 στους 5 ανθρώπους που γεννήθηκαν γύρω στο 1980 να μην αποκτούν παιδιά.
Η ανάλυση θυμίζει ότι η πληθυσμιακή μείωση ξεκίνησε ουσιαστικά το 2011. Τις δύο προηγούμενες δεκαετίες η χώρα ενισχύθηκε από τη μαζική είσοδο μεταναστών (σχεδόν 800.000 άτομα), που «έσπρωξε» προς τα πάνω τις γεννήσεις και συγκράτησε τη γήρανση. Όμως η οικονομική κρίση γύρισε το ρεύμα: μετανάστες επέστρεψαν στις πατρίδες τους, ενώ πολλοί νέοι Έλληνες –κυρίως 25-45 ετών– έφυγαν για το εξωτερικό.
Οι αιτίες της φυγής δεν περιορίζονται μόνο στην κρίση. Σχετίζονται με την αναζήτηση καλύτερων μισθών, συνθηκών εργασίας και ευκαιριών καριέρας, αλλά και με τη γενικότερη αίσθηση έλλειψης αξιοκρατίας και δυναμικής κοινωνικής ζωής στην Ελλάδα. Στο κάδρο μπαίνει και το στεγαστικό πρόβλημα, που καθυστερεί τη δημιουργία οικογένειας. Η καθυστερημένη αποχώρηση από το πατρικό, ο γάμος σε μεγαλύτερη ηλικία και η αναβολή της τεκνοποίησης οδηγούν τελικά σε λιγότερα παιδιά ανά ζευγάρι.
Όλα αυτά, σύμφωνα με τους ερευνητές, συνθέτουν ένα δύσκολο δημογραφικό παζλ, το οποίο απαιτεί κοινωνικές και πολιτικές παρεμβάσεις αν η χώρα θέλει να ανακόψει την πτώση.
