Γράφει ο Τάσος Γέροντας
Χρόνης Μουστάκας «Ιουστινιανός. Κατά τον δαίμονα εαυτού». Εκδόσεις Anubis 2026.
520 σελίδες σε μέτριας υφής ελαφρύ χαρτί, με εξαιρετική εκτύπωση, πολύ στιβαρή βιβλιοδεσία και πανέμορφο εξώφυλλο.
Ιουστινιανός! Μεγάλη μορφή της Βυζαντινής ιστορίας. Παρότι στο σχολείο δεν μου άρεσε καθόλου το μάθημα της ιστορίας, ο Ιουστινιανός με είχε εντυπωσιάσει! Ιουστινιάνειος Κώδικας, Στάση του Νίκα, Αγία Σοφία, νικηφόροι πόλεμοι. Αυτά τα συναρπαστικά μαθαίναμε. Αυτό δεν γίνεται σ’ αυτό το βιβλίο.
Αφηγητής (στο μεγαλύτερο μέρος, όπου υπάρχει πρωτοπρόσωπη αφήγηση) είναι ο Προκόπιος ο Καισαρείας. Η αφήγηση ξεκινά με την ιστορία του Ιουστίνου, από τότε που ως Γέλιαν ξεκίνησε από την πατρίδα του στην Ιλλυρία, μέχρι την ανάρρησή του στον θρόνο της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, τους πολέμους του και τον θάνατό του. Αφηγητής φαίνεται να είναι ο ίδιος ο Ιουστίνος. Μόνο με τον θάνατό του μαθαίνουμε πως όλα αυτά τα είχε διηγηθεί ο Ιουστίνος στον Προκόπιο, για να τα καταγράψει και να διασωθεί η ακριβής ιστόρηση των γεγονότων.
Ο Προκόπιος αφηγείται όσα γίνονται καθώς παράλληλα συγγράφει τα τρία βιβλία του που έχουν σωθεί: τα «Περί πολέμων» και «Περί κτισμάτων», κατά παραγγελία του Ιουστινιανού και την «Απόκρυφη ιστορία», υπακούοντας στον δαίμονά του. Τα περισσότερα που αφηγείται είναι αυτά που τελικά έγραψε στην Απόκρυφη ιστορία. Εδώ να αναφέρω τον εξαιρετικό και εξαιρετικά κατατοπιστικό πρόλογο του συγγραφέα, ο οποίος πρόλογος φωτίζει αρκετά τόσο το «κατά τον δαίμονα εαυτού» του τίτλου, όσο και τη διαδικασία συγγραφής του βιβλίου.
Δεν έχει νόημα να καταγράψω συνοπτικά (κι ούτε είναι εφικτό να το κάνω) όσα διαδραματίστηκαν μέχρι το τέλος του Ιουστινιανού. Είναι πολλά αυτά που θα μάθουμε, με τα περισσότερα να συμβαίνουν εν κρυπτώ και παραβύστω. Εκείνο που θέλω κυρίως να τονίσω είναι πως ο Μουστάκας, όπως και ο Προκόπιος, φωτίζουν πρωτίστως τη σκοτεινή πλευρά του Ιουστινιανού (και της Θεοδώρας), παρά τη φωτεινή. Φτάνει να κατηγορήσει (ο Προκόπιος) αμφότερους ως δαιμονικά κατασκευάσματα. Αντίθετα, στον Ιουστίνο τονίζεται περισσότερο η θετική του πλευρά.
Για το βιβλίο αυτό ο συγγραφέας προφανώς διάβασε πολύ, μελέτησε σε βάθος όχι μόνο τα ιστορικά γεγονότα, αλλά και την καθημερινότητα της εποχής, εντρύφησε στη γλώσσα και στους χαρακτήρες και τελικά μας έδωσε ένα άρτιο λογοτεχνικά και ιστορικά μυθιστόρημα. Με γλώσσα εξαιρετικά δουλεμένη, εμπλουτισμένη με πολλές λέξεις και εκφράσεις της εποχής εκείνης, περιγράφεται η καθημερινότητα στη Βασιλεύουσα, στην επαρχία, στις κτήσεις. Περιγράφονται οι άνθρωποι, οι προύχοντες και οι φτωχοί, οι στρατιώτες και οι στρατηγοί, οι μισθοφόροι και οι κληρικοί. Τα σπίτια, τα φαγητά, τα ρούχα, όλα παρουσιάζονται εναργέστατα στον αναγνώστη, καθιστώντας τον έτσι μέτοχο της τότε ζωής. Η επιλεγμένη χρήση αρχαιοπρεπών λόγων, τυπωμένων στο πολυτονικό, εμπλουτίζουν τον λόγο και την εικόνα.
Εξαιρετικό βιβλίο, διαβάζεται με πολύ μεγάλο ενδιαφέρον!
