γράφει ο Τάσος Γέροντας
Richard Powers «Αμηχανία». Μετάφραση Γιώργος Κυριαζής. Εκδόσεις Gutenberg, σειρά Aldina, αριθμός 85. 2024.
456 σελίδες σε εξαιρετικής ποιότητας υποκίτρινο χαρτί σαμουά των 100 γραμμαρίων, με πολύ καλή επιμέλεια, όμορφη εκτύπωση και στιβαρή βιβλιοδεσία με κλωστή και κόλλα.
Βρισκόμαστε στις ΗΠΑ. Χρονικά ίσως κάποτε στο εγγύς μέλλον, δεν υπάρχει καμιά αναφορά. Πρόεδρος είναι κάποιος που μοιάζει τρομακτικά στον Τραμπ, αλλά ποτέ δεν κατονομάζεται. Αφηγητής είναι ο Θίοντορ Μπερν. Είναι αστροβιολόγος και συμμετέχει σε ένα πρόγραμμα διαμόρφωσης κριτηρίων για την ανίχνευση ζωής σε εξωπλανήτες. Πρωταγωνιστής είναι ο γιός του Ρόμπιν, εννέα ετών κατά την αρχή της αφήγησης. Ο Ρόμπιν βρίσκεται στο φάσμα του αυτισμού. Μετά από τέσσερις διαγνώσεις ειδικών έχει: σύμφωνα με δύο, Άσπεργκερ· σύμφωνα με μία, ιδεοψαχαναγκαστική διαταραχή· σύμφωνα με άλλη, ΔΕΠΥ. Η μεγάλη απουσία στη ζωή τους, που ταυτόχρονα είναι και διαρκής παρουσία, είναι η Αλίσια, η μητέρα του Ρόμπιν, η οποία σκοτώθηκε σε τροχαίο δυστύχημα πριν από δύο χρόνια.
Η ζωή δεν είναι εύκολη για τον Θίοντορ. Πέρα από το κλασικό πρόβλημα των γονιών («Δεν ξέρω πώς να είμαι καλός γονιός»), πρέπει να χειρίζεται και τη συμπεριφορά του Ρόμπιν και τα προβλήματα που προκαλεί στο σχολείο του. Αντιστέκεται σθεναρά στη διαρκή προτροπή να χορηγήσει στον Ρόμπιν φάρμακα για να μειώσει τη βιαιότητα των αντιδράσεών του. Τελευταία του ελπίδα είναι η σε πειραματικό ακόμα στάδιο μέθοδος της Αποκωδικοποιημένης Νευροανάδρασης, την οποία εφαρμόζει ένας νευρολόγος, παλιός γνωστός της Αλίσια. Τα αποτελέσματα της μεθόδου είναι εξαιρετικά! Όμως…
Δεν θα σας μιλήσω άλλο για την πλοκή, μόνο θα σας πω πως είναι τρομερά ελκυστική σε όλη τη διάρκεια. Ο συγγραφέας έχει εξοπλίσει τον πατέρα με πάρα πολλές γνώσεις για πολλά γνωστικά πεδία. Έτσι οι συζητήσεις του πατέρα με τον γιο είναι ένας κατακλυσμός πληροφοριών, γνώσεων. Όμως γίνεται με τόσο αβίαστο, τόσο όμορφο τρόπο που καταλήγουν πολύ γοητευτικές. Βρήκα ακόμα πιο γοητευτικές, μέχρι και συναρπαστικές, τις συζητήσεις πατέρα και γιου, τα φανταστικά ταξίδια τους σε φανταστικούς πλανήτες μακρινών αστεριών. Συζητήσεις όπου η αστροφυσική παντρεύεται με την επιστημονική φαντασία και παράγει υπέροχες εικόνες. Είναι επίσης πολύ συγκινητική η περιγραφή της αυξανόμενης αγάπης του Ρόμπιν για τη φύση και τα πλάσματά της που ο άνθρωπος τείνει να εξαφανίσει.
Η »Αμηχανία» πραγματεύεται μερικά πολύ δύσκολα θέματα. Η απουσία εκπαίδευσης στη διαχείριση του αυτισμού, ειδικά στους εκπαιδευτικούς· η τεράστια καταστροφή που προξενεί ο άνθρωπος στο μεγάλο οικοσύστημα που λέγεται ΓΗ· η αδιαφορία αρχόντων και πολιτών για την καταστροφή αυτή (συγκινητική η προσπάθεια του Ρόμπιν να αφυπνίσει τους πάντες)· οι οπισθοδρομικές αντιλήψεις που σταματούν μεγαλόπνοα έργα, καταστρέφοντας εργασίες ετών· η ευκολία με την οποία ένας ημιπαράφρων πρόεδρος μπορεί να καταλύσει τη δημοκρατία σε ένα δημοκρατικό κράτος.
Η »Αμηχανία» είναι μια οικολογική κραυγή, μια έκκληση για αφύπνιση πριν να είναι πολύ αργά. Είναι όμως και μια τρυφερή ιστορία ενός πατέρα κι ενός γιου. Κι ίσως να μην διαδραματίζεται στο γκρίζο περιβάλλον του «Δρόμου», όμως μέσα από αυτούς τους δύο χτυπάει τον ίδιο κώδωνα κινδύνου και μας χαρίζει στο τέλος αισιοδοξία για το μέλλον.
Εξαιρετική η μετάφραση του πολύπειρου Γιώργου Κυριαζή, συνοδεύεται από πολλές και πολύ κατατοπιστικές υποσέλιδες σημειώσεις.
«Κανείς δεν είναι τέλειος. Αλλά, ρε φίλε, οι ατέλειές μας είναι πανέμορφες!»
«Η αστρονομία και η παιδική ηλικία έχουν πολλά κοινά. Και οι δύο είναι ταξίδια σε τεράστιες αποστάσεις. Και οι δύο ψάχνουν για δεδομένα που δεν μπορούν να βρουν. Και οι δύο αναπτύσσουν τρελές θεωρίες και αφήνουν τις πιθανότητες να πολλαπλασιάζονται δίχως όρια. Και οι δύο τρώνε τα μούτρα τους κάθε λίγες εβδομάδες. Και οι δύο διακατέχονται από άγνοια. Και οι δύο μένουν με το στόμα ανοιχτό μπροστά στον χρόνο. Και οι δύο βρίσκονται αιωνίως στο ξεκίνημα.»
«Γι’ αυτό είναι σιωπηλό το σύμπαν, μπαμπά. Όλοι κρύβονται. Τουλάχιστον όλοι οι έξυπνοι.»
«Οι φιλίες μετρούνται πλέον με τις κοινοποιήσεις, τα “μου αρέσει” και τους συνδέσμους.»
«Ο κόσμος είχε γίνει κάτι που κανένα παιδί δεν θα έπρεπε να ενθαρρύνεται να το ανακαλύψει.»
