γράφει ο Τάσος Γέροντας
Julian Barnes «Αναχωρήσεις». Μετάφραση Κατερίνα Σχινά. Εκδόσεις Μεταίχμιο 2026.
240 σελίδες σε εξαιρετικής ποιότητας υποκίτρινο χαρτί, μαντεύω palatina των 100 γραμμαρίων, με άψογη επιμέλεια, πολύ όμορφη εκτύπωση με ευανάγνωστη γραμματοσειρά, και στιβαρή βιβλιοδεσία που έδωσε ευχάριστη μυρωδιά στο βιβλίο.
Ο ογδοντάχρονος Τζούλιαν Μπαρνς έκρινε πως έχει ολοκληρώσει τη συγγραφική του πορεία και έγραψε αυτό το βιβλίο, χαρακτηρίζοντάς το ως το τελευταίο του. Δεν χαρακτηρίζεται μυθιστόρημα, αν και θα μπορούσε να είναι. Είναι γραμμένο με μορφή διαλόγου, ή μάλλον μονόλογου, προς έναν και μόνον ακροατή/αναγνώστη. Κάποιες φορές η αφήγηση παίρνει μορφή εξομολόγησης.
Ο συγγραφέας/αφηγητής μάς πληροφορεί πως θα μας πει δύο ιστορίες, ή καλύτερα, μια ιστορία σε δύο φάσεις.
Η ιστορία λοιπόν του Στήβεν και της Τζιλ, που γνωριστήκαν όταν σπούδαζαν, μέσω του Τζουλς (Τζούλιαν Μπαρνς) είναι η βάση του βιβλίου αυτού. Είναι η βάση, αλλά και το πρόσχημα του Τζουλς να μας μιλήσει για τον εαυτό του. Με αφορμή το πώς ξεκίνησε αυτή η ιστορία του Στήβεν και της Τζιλ, ο ίδιος θα μας μιλήσει για τη ζωή του, περισσότερο τώρα για τα τελευταία χρόνια του, που διαγνώστηκε με ένα είδος αιματολογικού καρκίνου. Στωικά θα αποδεχθεί πως η ασθένειά του είναι «ανίατη αλλά διαχειρίσιμη». Που σημαίνει πως δεν θα πεθάνει από αυτήν αλλά με αυτήν. Βρισκόμενος σ΄αυτήν τη φάση της ζωής του θα ασχοληθεί με κάτι που διάβασε και το οποίο κέντρισε το ενδιαφέρον του. Πρόκειται για την «ακούσια αυτοβιογραφική ανάμνηση» (Involuntary Autobiographical Memory, IAM). Αυτή η τρόπον τινά γέφυρα του παρόντος με το παρελθόν θα τον οδηγήσει σε ενδιαφέρουσες σκέψεις σχετικά με τη μνήμη. «Στη μνήμη – σ’ εκείνον τον ασταθή τόπο όπου η αλλοίωση και η ωραιοποίηση αλληλεπικαλύπτονται», «δεν μπορούσε να ΜΗ θυμάται»· «Τι είπε ο Τ. Σ. Έλιοτ για τη μνήμη; Ότι, όσο κι αν την τυλίξεις με καμφορά, οι σκόροι θα τρυπώσουν». Θα μιλήσει ακόμα για τις ανθρώπινες σχέσεις, φιλικές και (κυρίως) ερωτικές.
Ο Στήβεν και η Τζιλ λίγες μόνον εβδομάδες μετά τη γνωριμία τους και τη σύναψη ερωτικής σχέσης έφθασαν στη φάση «ή παντρευόμαστε ή χωρίζουμε». Και χώρισαν. Και σαράντα χρόνια μετά, κοντά στο σήμερα, ο Στήβεν ζήτησε από τον Τζουλς πάλι να τον βοηθήσει να προσεγγίσει την Τζιλ. Τώρα πια θα παντρευτούν. Και πάλι θα χωρίσουν. Κάτι που πάλι θα δώσει την ευκαιρία στον συγγραφέα να διατυπώσει πολύ ενδιαφέρουσες σκέψεις, οι οποίες έχουν περισσότερη σχέση με το παρελθόν και το επικείμενο, το αναπόφευκτο τέλος.
Στο δεύτερο σκέλος της ιστορίας του Στήβεν και της Τζιλ υπάρχει κι ένας σκύλος. Είναι ο Τζιμ, ένα γέρικο Τζακ Ράσελ. Είναι πολύ συγκινητική η περιγραφή των γηρατειών του Τζιμ. «Είναι γέρος σκύλος πια, κι ας μην ξέρει ούτε ότι είναι γέρος ούτε ότι είναι σκύλος. Μια υπαρξιακή κατάσταση που μερικές φορές είναι να τη ζηλεύεις».
Το τέλος του βιβλίου είναι και ο αποχαιρετισμός του συγγραφέα προς τον πιστό του αναγνώστη. Είναι τρυφερό, είναι συγκινητικό, είναι πολύ-πολύ ανθρώπινο.
«Παρ΄όλα αυτά, ελπίζω να απόλαυσες τη σχέση μας όλα αυτά τα χρόνια. Εγώ σίγουρα την απόλαυσα. Η παρουσία σου με έκανε ευτυχισμένο – στην ουσία δεν θα ήμουν τίποτα χωρίς εσένα. Οπότε θα ακουμπήσω για λίγο το χέρι μου στον ώμο σου – όχι, μη σταματάς να κοιτάς- κι ύστερα θα παρέλθω. Όχι, μη σταματάς να κοιτάς.»
