Το Σαββατοκύριακο που μας πέρασε διεξήχθη στη Θεσσαλονίκη στα πλαίσια των 54ων Δημητρίων, μία διημερίδα (η δεύτερη μέρα περιελάμβανε μόνο εργαστήρια, οπότε για χάριν του άρθρου θα σταθώ μόνο στην πρώτη) σχετικά με το
θέατρο για παιδιά και νέους θεατές στον 21ο αιώνα, δίνοντας μάλιστα έμφαση στο θεατρικό γίγνεσθαι της Θεσσαλονίκης. Οι διοργανωτές προέρχονταν από δύο ομάδες που συνεργάστηκαν για το αποτέλεσμα αυτό: από την Ένωση Κριτικών Θεάτρου και Παραστατικών Τεχνών (ΕΛΕΚΘΕΠΤΕ) και το Πανελλήνιο Δίκτυο για το Θέατρο στην Εκπαίδευση. Υπήρξε έτσι μια προσπάθεια να αγκαλιαστεί το θέμα από κάθε πλευρά· από πλευρά παραστασιακή, κειμενική, θεατροπαιδαγωγική αλλά και από την πλευρά της πρόσληψης.
Πολλά τα θέματα που συζητήθηκαν δίχως βέβαια να εξαντλούνται, πολλά τα θέματα που θίχτηκαν ή υπονοήθηκαν, πολλά τα ζητήματα για τα οποία οι καλλιτέχνες μίλησαν και ευθέως. Θα κάνω εδώ μόνο μια απλή αναφορά στην εξαιρετική ομιλία του Βρετανού Brendon Burns, σκηνοθέτη – συγγραφέα- εμψυχωτή και καθηγητή στο πανεπιστήμιο του Liverpool στην έδρα του Applied Theatre, ο οποίος μάς μίλησε για το θέατρο για παιδιά και νέους και τη δημοκρατία. Δίνοντας παραδείγματα άλλοτε πιο θεωρητικά και άλλοτε πιο χειροπιαστά, ο κεντρικός πυρήνας της τοποθέτησής του ήταν ο τρόπος με τον οποίο τα παιδιά μαθαίνουν να έχουν πολιτική στάση, μαθαίνουν να έχουν επιχειρήματα, να διαφωνούν αλλά να μην καυγαδίζουν. Ο τρόπος αυτός δεν είναι άλλος από το θέατρο, υποστηρίζει κι εμείς συμφωνούμε.
Θα ήθελα, όμως, να σταθώ περισσότερο σε μια χαρτογράφηση του ελληνικού (και δη Θεσσαλονικιώτικου) θεατρικού τοπίου όπως εμφανίστηκε μέσα από την ημερίδα αυτή. Ποια είναι λοιπόν τα χαρακτηριστικά εκείνα του θεάτρου για παιδιά και νέους σήμερα; Συνοψίζοντας τα λόγια των διάφορων ομιλητών – κάποτε και αντικρουόμενα – θα μπορούσαμε να πούμε ότι το θέατρο για παιδιά και νέους θεατές είναι ένα είδος ανταγωνιστικό. Υπάρχει πληθώρα παραστάσεων (κατόπιν προσωπικής μου έρευνας για τη σεζόν 2018 – 2019 κατέγραψα 63 παραστάσεις για νέους θεατές στη Θεσσαλονίκη), οι μικροί ολιγομελείς θίασοι που αναγκάζονται να γίνουν παραγωγοί οι ίδιοι ή να λειτουργούν ως κολλεκτίβες δυσκολεύονται να αντέξουν οικονομικά κι αυτός είναι ένας λόγος που τους οδηγεί και σε περιοδείες σε άλλες πόλεις και χωριά, έχει αυξηθεί κατά πολύ το φαινόμενο να πηγαίνουν οι θίασοι να παίζουν εντός των σχολικών τάξεων, το κουκλοθέατρο παραμένει ακόμη ένα είδος θεάτρου που θεωρείται δευτερεύον αν και στη Θεσσαλονίκη υπάρχουν τουλάχιστον 2-3 σταθεροί θίασοι κουκλοθεάτρου, πολλοί σκηνοθέτες και ηθοποιοί ασχολούνται με το θέατρο για παιδιά και εφήβους μόνο και μόνο για βιοποριστικούς λόγους ή για να γράψει το
κοντέρ θεατρικά χιλιόμετρα δίχως να νοιάζονται για το είδος αυτό καθ' αυτό, υπάρχει τα τελευταία χρόνια ιδιαίτερα έντονη προσπάθεια σύνδεσης με το εκπαιδευτικό δράμα και γενικώς με θεατροπαιδαγωγικές μεθόδους, το θέατρο για έφηβους και νέους θα έπρεπε να μην κατατάσσεται στο μυαλό μας μαζί με το θέατρο για παιδιά και τέλος, η κριτική αγνοεί ως επί το πλείστον τις παραστάσεις για μη ενήλικο κοινό.
Ωστόσο, δεν θα ήθελα να παραβλέψω δύο σημαντικά σημεία που ακούστηκαν από όλους τους ομιλητές που ασχολούνται με το θέατρο ως πράξη, ως παράσταση. Το πρώτο σημείο είναι το πώς τελικά το θέατρο καταφέρνει να αλλάξει τη ζωή των παιδιών, ή έστω να την επηρεάσει. Το θέατρο είναι ένας τρόπος να δεις τα παιδιά να χαμογελούν, να ενθουσιάζονται, να δείχνουν την αγάπη τους και τη θετική τους ενέργεια. Μα είναι ακόμη, ένας τρόπος να τα φέρει πιο κοντά και μεταξύ τους, να τα κάνει ομάδα, να τα μάθει να συνεργάζονται. Ιδιαίτερα σε ομάδες αποκλεισμού όπως πχ οι Ρομά το θέατρο μπορεί να κάνει το κλισέ πραγματικότητα: να ανοίξει ένα παράθυρο στον κόσμο.
Κλείνοντας θα ήθελα να παραφράσω κάτι που πολλάκις ακούστηκε στην ημερίδα του Σαββάτου από πολλούς ομιλητές. Το θέατρο για παιδιά και νέους, είπαν, είναι σημαντικό γιατί διαμορφώνει τους αυριανούς ενήλικες πια θεατές. Παραφράζοντας και πλησιάζοντας λίγο τον Burns θα ήθελα να προσθέσω πως το θέατρο για παιδιά και νέους είναι ακόμη πιο σημαντικό γιατί διαμορφώνει τους αυριανούς πολίτες.
