«78/52» Section: Cinema (Cin)
Όταν η σκηνή στο ντουζ γίνεται αντικείμενο βαθιάς κι αναλυτικής μελέτης.
Ο Alexandre O. Philippe κατάφερε με το ντοκιμαντέρ του,
78/52 (2016), να εισχωρήσει σε βάθος στην ίσως πιο αναγνωρίσιμη σκηνή του αμερικάνικου και μη κινηματογράφου. Μέσα από συζητήσεις και αναλύσεις ανθρώπων που υπηρετούν το σινεμά είτε σε καλλιτεχνικό είτε σε ακαδημαϊκό επίπεδο, το φιλμ κατορθώνει να αποδομήσει την εμβληματική σκηνή. Ο λόγος γίνεται, φυσικά, για το Ψυχώ (1960) του Alfred Hitchcock και την αφηγηματική επιλογή να «σκοτώσει» τη βασική ηρωίδα (Janet Leigh) στο πρώτο τρίτο της ταινίας ˙ μια επιλογή που φαντάζει ριζοσπαστική ακόμα και σήμερα. Οι μαχαιριές στο εκτεθειμένο σώμα της ηρωίδας σε συνδυασμό με τη μουσική που ντύνει τη σκηνή στοίχειωσε τους/τις θεατές της εποχής και όχι μόνο. Το ντοκιμαντέρ ενεργοποιεί το κοινό να αντικρίσει τη σοκαριστική και αποκαλυπτική για την εποχή δολοφονία της Marion Crane με νέο- περισσότερο υποψιασμένο- βλέμμα. Ο τίτλος αναφέρεται με ακρίβεια στις 78 ρυθμίσεις της κάμερας σε σχέση με τα 52 cuts του editing που διαμόρφωσαν το τελικό οπτικοακουστικό αποτέλεσμα.
Για τους ανυποψίαστους, το
Ψυχώ αφορά μια νεαρή γυναίκα, τη Marion, που έχει καταχραστεί ένα μεγάλο χρηματικό ποσό, για να καταφέρει να παντρευτεί με τον εραστή της (John Gavin), ο οποίος αντιμετωπίζει οικονομικά προβλήματα. Κατά την προσπάθεια της να διαφύγει με τα χρήματα και εν μέσω καταρρακτώδους βροχής, εντοπίζει ένα απόμερο ξενοδοχείο και γνωρίζει τον ιδιόρρυθμο ξενοδόχο του, τον Norman Bates (Anthony Perkins). Αυτός, καθώς πάσχει από διαταραχή πολλαπλής προσωπικότητας τη σκοτώνει, όταν η προσωπικότητα της μητέρας του τον κυριαρχεί.
Η δολοφονία συμβαίνει σε έναν χώρο που μέχρι πρότινος φάνταζε ασφαλής και οικείος. Η Marion μπαίνει στην μπανιέρα, για να καθαρίσει το σώμα της και τη συνείδησή της, αφού έχει πάρει την απόφαση να επιστρέψει τα χρήματα. Στην πιο ευάλωτη κατάστασή της, γυμνή και απροστάτευτη και για πρώτη φορά, ευτυχισμένη με την ηθική απόφασή της, δέχεται βίαιες μαχαιριές και το νερό το μπάνιου γίνεται κόκκινο, ενώ αφήνει την τελευταία της πνοή.
Το φιλμικό κείμενο έχει σημαδέψει τον κινηματογράφο για την πρωτοπορία του τόσο αφηγηματικά όσο και φορμαλιστικά. Άνθρωποι του σινεμά, ανάμεσα στους οποίους ο σκηνοθέτης Guillermo del Toro, ο ηθοποιός Elijah Wood, η σεναριογράφος Karin Kusama, η ηθοποιός και κόρη της Janet Leigh, Jamie Lee Curtis, και άλλοι καλλιτέχνες και θεωρητικοί/κριτικοί του κινηματογράφου καταθέτουν τη δική τους ανάγνωση της σκηνής. Μέσα από τις αναλύσεις και τις παρατηρήσεις τους, άλλοτε πιο προσωπικές, άλλοτε βασισμένες σε κοινωνικές θεωρίες ή παρατηρήσεις για τη φόρμα της σκηνής αποκωδικοποιούν τις αισθητικές επιλογές ή επιχειρούν να αιτιολογήσουν τις αποφάσεις του Hitchcock σε σχέση με την ψυχοσύνθεσή του ή την κοινωνικοπολιτική πραγματικότητα της εποχής. Από το πώς δομήθηκε το γρήγορο ρυθμικό μοντάζ και πώς δημιουργήθηκε ο ήχος από τις μαχαιριές στο σώμα (spoiler: διάφορα είδη πεπονιού μαχαιρώθηκαν μέχρι ο Hitchcock να ανακοινώσει: «Casaba», την ιδανική ποικιλία, που τελικώς χρησιμοποιήθηκε) μέχρι τις προσωπικές εμμονές του δημιουργού, η σκηνή αναλύεται εις βάθος, με ρυθμό, χιούμορ, ένταση και κυρίως, πηγαίο θαυμασμό προς τον δημιουργό και το έργο του.
Παράλληλα, αναδεικνύεται ολοκληρωμένα η διπλή υπόσταση του
Ψυχώ: αφενός, ως κείμενο της εποχής του υπό το βλέμμα των θεατών που πρώτη φορά αντικρίζουν μια τόσο εξονυχιστικά βίαιη και αποκαλυπτική σκηνή δολοφονίας με σεξουαλικό απόηχο, αφετέρου, ως ταινία άξια ανάλυσης, καθώς καινοτόμησε τόσο αφηγηματικά όσο και φορμαλιστικά.
Συμπερασματικά, το
78/52 αποτελεί ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον ντοκιμαντέρ θεωρίας και κριτικής του κινηματογράφου για σινεφίλ και μη. Συνίσταται ακόμα και σε όσους/όσες θεατές δεν έχουν παρακολουθήσει την ταινία, και συνιστά εγγύηση πως θα εξάψει την περιέργειά τους.
