Από το Γιώργο Καρακασίδη
Μια ομάδα εκπροσώπων της μεγαλοαστικής τάξης συγκεντρώνεται για δείπνο σε ένα πολυτελές αρχοντικό. Καθώς περνούν οι ώρες, διαπιστώνουν πως – για κάποιον ανεξήγητο λόγο – δεν μπορούν να εγκαταλείψουν το σαλόνι. Όσο η παραμονή τους παρατείνεται, οι μάσκες πέφτουν, τα ένστικτα ενεργοποιούνται και η κοινωνική ευπρέπεια δίνει τη θέση της σε μια αργή αποσύνθεση.
Ο «Εξολοθρευτής Άγγελος» αποτελεί ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά παραδείγματα σουρεαλιστικού κινηματογράφου και, ταυτόχρονα, ένα από τα πιο πολιτικά φορτισμένα έργα του Λουίς Μπουνιουέλ. Εγκαταλείποντας τη ρεαλιστική αφήγηση, ο Ισπανός δημιουργός επιλέγει τη φόρμα της αλληγορίας για να σατιρίσει ανελέητα τους θεσμούς της εξουσίας και τη διάβρωση της ηθικής μέσα στην αστική τάξη.
Οι ήρωες -αναγνωρίσιμοι τύποι μιας τάξης που κρύβεται πίσω από τυπικότητες- εγκλωβίζονται σ’ έναν χώρο θεωρητικά ασφαλή και αρχίζουν σταδιακά να καταρρέουν. Η ιδέα της ελευθερίας τίθεται υπό αμφισβήτηση: δεν υπάρχουν φυσικά εμπόδια, κανείς δεν τους απαγορεύει να φύγουν, κι όμως μένουν. Δεν κρατούνται όμηροι από κάποιον εξωτερικό μηχανισμό καταστολής, αλλά από τον ίδιο του τον φόβο να πράξει το αυτονόητο. Όταν τελικά καταφέρουν να αποδράσουν -αφού αναπαράξουν ακριβώς τις συνθήκες που επικρατούσαν κατά την είσοδό τους- καταλήγουν με μία παρόμοια παγίδευση σε μια εκκλησία. Ο Μπουνιουέλ υπαινίσσεται ότι ούτε η θρησκεία προσφέρει απελευθέρωση από τις κοινωνικές δομές. Το τέλος, κυκλικό και ειρωνικό, δεν προσφέρει κάθαρση – αντιθέτως, εντείνει το αίσθημα της παγίδευσης.
Αυτό είναι εν τέλει ο “Εξολοθρευτής Άγγελος”: μια ταινία-παγίδα, που απογυμνώνει όχι μόνο τους χαρακτήρες της, αλλά και εμάς τους ίδιους από τις ψευδαισθήσεις ελευθερίας. Οι άνθρωποι απλώς δεν μπορούν να φύγουν από το δωμάτιο. Ή μήπως – όπως όλοι μας – δεν θέλουν να δουν τι υπάρχει έξω απ’ αυτό;
Η ταινία κυκλοφορεί σε επανέκδοση στους Κινηματογράφους
