Στις
02/12/2013 ανακοινώθηκαν τα αποτελέσματα του διαγωνισμού του Οργανισμού Λιμένος
Θεσσαλονίκης (ΟΛΘ) σχετικά με την χρήση των αποθηκών του λιμανιού. Νικητής του
διαγωνισμού και μοναδικός υποψήφιος η εταιρία Village Cinemas.
Φλερτάροντας
με την γραφικότητα αρχίζω αυτό το κείμενο παραδεχόμενος πως η πλειοψηφία του
κοινωνικού, πολιτικού, οικονομικού και πολιτιστικού καθεστώτος που μας
περιβάλλει είναι αποτέλεσμα ιδεολογικών συγκρούσεων. Στην πλειονότητα των
περιστάσεων δύο κυρίαρχες ιδεολογικές τάσεις, μεταφρασμένες στις αντίστοιχες
πράξεις συγκρούονται στην προσπάθειά τους για επικράτηση εις βάρος της άλλης, ή
για για συμφιλίωση και προσωρινή συνύπαρξη μέχρι την επόμενη διαφωνία. Μια
τέτοια απλή ιδεολογική ανάλυση μπορεί να εφαρμοστεί και στην τέχνη.
Από
την μία υπάρχει η ιδεολογία που πηγάζει από τον σύγχρονο σύστημα ανάπτυξης και
οικονομίας η οποία αντιμετωπίζει την Τέχνη ως προϊόν – αντίστοιχο των
βιομηχανικής παραγωγής προϊόντων. Στην ανίκητη πραγματικότητα της ελεύθερης
αγοράς, οι ακόλουθοι αυτής της ιδεολογίας αναλαμβάνουν την διάδοση και την
διαχείριση των θεαμάτων και την προϊόντων των τεχνών. Το βασικό χαρακτηριστικό
αυτής της αντιμετώπισης είναι η έννοια της αγοραπωλησίας. Όπως σε κάθε
αντίστοιχο προϊόν, τα προϊόντα της τέχνης (και κυρίως αναφέρομαι στην τέχνη που
παράγει ένα “θέαμα, δηλαδή στον κινηματογράφο και το θέατρο) εξαρτώνται πλήρως
από τους κανόνες, της αγοράς – ζήτησης και το κέρδους. Εν ολίγοις η Τέχνη
γίνεται ένα επιχειρηματικό πεδίο για επένδυση και κέρδος.
Στον
αντίποδα, υπάρχει η αντίθετη ιδεολογία η οποία τοποθετεί την Τέχνη στην ίδια
κατηγορία που τοποθετούνται (ή που προσπαθούν να τοποθετηθούν στα “αναπτυγμένα
κράτη) η Υγεία, η Παιδεία, οι Μεταφορές, κ.α. Δηλαδή στην κατηγορία των βασικών
αναγκών ενός ανθρώπου και άρα ανεξάρτητες από τις οικονομικές συγκυρίες, με
κρατική και δημόσια στήριξη και πρόνοια. Η δεύτερη ιδεολογία αποκόπτει την
Τέχνη από την έννοια του κέρδους, της μαζικής παραγωγής και κατανάλωσης και των
εκάστοτε συμφερόντων. Την καθιστά ελεύθερη και ανεπηρέαστη συμφερόντων
ανεξαρτήτως του κόστους.
Η
εφαρμογή της πρώτης ιδεολογικής αντιμετώπισης ξεκίνησε από την πρώτη στιγμή της
δημιουργίας της τέχνης του κινηματογράφου ο οποίος και αντιμετωπίστηκε ως
βιομηχανικό προϊόν. Για την ακρίβεια, η ίδια η δημιουργία του κινηματογράφου
αποτέλεσε αποτέλεσμα προσπαθειών από ιδιώτες και επιχειρηματίες με σκοπό την
ανακάλυψη ενός νέου είδους διασκέδασης για το κοινό και την πώλησή του.
Χαρακτηριστικά αναφέρεται η εμπλοκή του εφευρέτη Τ. Έντισον ο οποίος είναι
γνωστός για την μαζική ανακάλυψη και διάδοση επικερδών εφευρέσεων. Με την
ανακάλυψη του κινηματογράφου στήθηκαν γρήγορα επιχειρήσεις και βιομηχανίες για
την διαχείριση του. Αυτό ήταν αναπόφευκτο, δεδομένου του οικονομικού συστήματος
που επικρατεί σε παγκόσμιο επίπεδο από το 1800 μέχρι σήμερα. Άγνωστο θα
παραμείνει τι θα συνέβαινε σε περίπτωση επικράτησης παγκόσμιου σοσιαλισμού, σε
κάθε περίπτωση τα ιδιωτικά κεφάλαια είναι υπεύθυνα όχι μόνο για την διάδοση
αλλά και για την χρηματοδότηση παραγωγών και ταινιών. Και κάπως έτσι πέρασαν τα
χρόνια με αποτέλεσμα αυτήν την ιδεολογική ουσιαστική προσέγγιση να την θεωρούμε
αναγκαία και ίσως αναπόφευκτη.
Δεν
αντιλέγω στη επιτυχία αυτού του συστήματος. Πέτυχε με ταχείς ρυθμούς (εφόσον
εμπλεκόταν άμεσο μεγάλο κέρδος) να φέρει σε επαφή πολλούς ανθρώπους, σε
απομακρυσμένα μέρη, με τον κινηματογράφο. Ταυτόχρονα όμως δημιούργησε
επιχειρήσεις – κολοσσούς οι οποίες απέκτησαν δύναμη και επιρροή πάνω στις
καλλιτεχνικές δημιουργίες και απόψεις. Οι λόγοι είναι προφανείς: “για να έχεις
την στήριξη μας, το προϊόν σου πρέπει να πουλάει.Αυτές οι εταιρίες
χρηματοδότησης και διανομής είναι μια τεράστια δύναμη και μια τεράστια απειλή
σε παγκόσμιο επίπεδο.
Τα
πρόσφατα χρόνια όμως οι υποστηρικτές της δεύτερης ιδεολογίας άρχισαν να
εμπλέκονται να ζητούνε άμεσα λύσεις. Έτσι δημιουργήθηκαν εθνικά ιδρύματα
υποστήριξης και διάδοσης της τέχνης, θεσμοί αλλά και οικονομική κρατική
στήριξη. Επιτεύχθηκε ένα είδος ισορροπίας. Η ταυτόχρονη ύπαρξη πλούσιων
κινηματογραφικών και θεατρικών κολοσσών και μικρότερων επιχειρήσεων με κρατικά
θέατρα και κινηματογράφους και παραγωγές με κρατικές χρηματοδοτήσεις.
Το
ιδιαίτερο φαινόμενο που αναπτύσσεται ευρέως τα τελευταία χρόνια, είναι μικρές,
ερασιτεχνικές πολιτιστικές ομάδες, που παράγουν διαρκώς τέχνη χωρίς να ζητούν
οικονομικά οφέλη πέραν αυτών της αξιοπρεπής διαβίωσης. Τέτοιες ομάδες, και
χώροι που τις στηρίζουν, έρχονται να εξελίσσουν την ιδεολογία που αντιμετωπίζει
την Τέχνη σαν ανάγκη. Καθώς δεν εξαρτώνται οικονομικά από κανένα, και
προσπαθούν να επιβιώσουν και να εξελιχθούν σε μια οικονομική και ανταγωνιστική
πραγματικότητα που είναι εντελώς έξω από την σκέψη τους. Η Θεσσαλονίκη είναι
μια πόλη γεμάτη από τέτοιες κινήσεις, με σταθερό κοινό που τις στηρίζει. Είτε
με κρατική υποστήριξη είτε με κρατική ανοχή, σήμερα αυτές οι ομάδες αποτελούν
τον ποιοτικότερο και πιο πρωτοποριακό πολιτισμό, είτε στον κινηματογράφο είτε
στο θέατρο.
Η
σύγκρουση όμως είναι αναπόφευκτη. Για την ακρίβεια, οι πολιτικές δυνάμεις έχουν
την ελευθερία να επιλέξουν κάθε φορά σε πιο μέλλον θα επενδύσουν. Το μέλλον των
πολλών μικρών ερασιτεχνικών και ημι – επαγγελματικών ομάδων ή το μέλλον των
μεγάλων βιομηχανιών παραγωγής του θεάματος. Και όταν κριτήριο μπαίνει το
οικονομικό, η μάχη είναι χαμένη εξ' αρχής.
Το
θλιβερότερο ίσως παράδειγμα αυτής της ήττας βρίσκεται στο λιμάνι της
Θεσσαλονίκης. Η ανάπλαση της προβλήτας που πραγματοποιήθηκε πριν από μερικά
χρόνια δημιούργησε ένα νέο πόλο συνάντησης στην πόλη. Σε συνδυασμό με την
διοργάνωση του Φεστιβάλ Κινηματογράφου και Ντοκιμαντέρ στις αποθήκες του
λιμανιού δημιούργησαν όλες τις συνθήκες για την οργάνωση ενός “εναλλακτικού
πολιτιστικού πόλου με χώρους πολλαπλών χρήσεων σε ένα περιβάλλον.
(Συνεχίζεται…)
Διαβάστε το ΄Β μέρος εδώ
