Αν ζητήσεις από έναν Ιρανό να κατονομάσει τη σημαντικότερη ποπ σταρ στην ιστορία της χώρας, η απάντηση έρχεται σχεδόν αυτόματα: Googoosh. Για δεκαετίες, υπήρξε η πιο αναγνωρίσιμη φωνή του Ιράν, μέχρι που η Ισλαμική Επανάσταση του 1979 την καταδίκασε στη σιωπή.
Όπως γράφει στον Guardian η Ιρανοαμερικανίδα συγγραφέας Dina Nayeri, η Googoosh «μετατράπηκε από τραγουδίστρια σε πολιτιστικό icon – σε ζωντανό σύνδεσμο ανάμεσα στο προεπαναστατικό Ιράν και τη διασπορά του». Ένα σύμβολο για τους καλλιτέχνες που δολοφονήθηκαν, φυλακίστηκαν ή φιμώθηκαν από το θεοκρατικό καθεστώς.
Από παιδί-θαύμα σε είδωλο μιας γενιάς
Η Googoosh ανέβηκε για πρώτη φορά στη σκηνή μόλις τριών ετών, σε καμπαρέ όπου εργαζόταν ο πατέρας της. Στην εφηβεία της ήταν ήδη ηθοποιός, fashion icon και ποπ σταρ. Τις δεκαετίες του ’60 και του ’70 «ήταν παντού»: στην τηλεόραση, στον κινηματογράφο, στο ραδιόφωνο, στα περιοδικά.
Το κοντό αγορίστικο κούρεμα, οι μίνι φούστες, το τολμηρό μακιγιάζ και η σκηνική της ευαισθησία επηρέασαν βαθιά μια ολόκληρη γενιά Ιρανών γυναικών, διαμορφώνοντας την αντίληψή τους για τη νεωτερικότητα, τη θηλυκότητα και τη δημόσια παρουσία.
Η Επανάσταση και η σιωπή
Το 1980, έναν χρόνο μετά την Επανάσταση, η Googoosh συνελήφθη. Όπως και πολλοί άλλοι καλλιτέχνες, της απαγορεύτηκε να τραγουδά, να ηχογραφεί και να εμφανίζεται δημόσια. Αποσύρθηκε αναγκαστικά στην ιδιωτική ζωή, όμως η μουσική της συνέχισε να κυκλοφορεί παράνομα.
«Τη μουσική της τη βάζαμε για να χορέψουμε, να θρηνήσουμε, να ερωτευτούμε», θυμάται η Nayeri. Τα τραγούδια της έγιναν ο μυστικός ήχος μιας κοινωνίας που δεν επιτρεπόταν να εκφραστεί.
Μια σκληρή ζωή πίσω από τη λάμψη
Στα απομνημονεύματά της Googoosh: A Sinful Voice, η σύλληψή της λειτουργεί ως αφηγηματικό πλαίσιο. Η αφήγηση κινείται ανάμεσα στις ανακρίσεις και τις αναμνήσεις της ζωής της: μια σκληρή παιδική ηλικία, η εγκατάλειψη από τη μητέρα της, η κακοποίηση από τη μητριά της και η σκηνή ως μοναδικό καταφύγιο.
Παρά την ελευθερία που εξέπεμπε δημόσια, η προσωπική της ζωή στιγματίστηκε από αποτυχημένους γάμους, καταπιεστικές προσδοκίες και τη βία της εξουσίας — κρατικής και ιδιωτικής.
Ένα άνισο αλλά πολύτιμο βιβλίο
Η Dina Nayeri αναγνωρίζει τη σημασία του βιβλίου ως κομμάτι του πολιτιστικού αρχείου του Ιράν, αλλά ασκεί κριτική στη συγγραφή του. Θεωρεί πως η Googoosh άξιζε έναν πιο έμπειρο λογοτεχνικό συν-συγγραφέα, καθώς η αφήγηση συχνά χάνει τη λεπτότητα της φωνής της και καταφεύγει σε κλισέ και μελοδραματισμούς.
Παρόλα αυτά, το βάρος της ζωής που αφηγείται παραμένει αδιαμφισβήτητο.
Η επιστροφή και η συλλογική μνήμη
Το 2000, η Googoosh κατάφερε τελικά να φύγει από το Ιράν. Στην εξορία, ξανάχτισε την καριέρα της από το μηδέν. Η πρώτη της συναυλία στο Τορόντο, έπειτα από 20 χρόνια σιωπής, ήταν ιστορική: το κοινό έκλαιγε, όχι μόνο για εκείνη, αλλά για όλα όσα είχαν χαθεί.
Οι συναυλίες της μετατράπηκαν σε διαγενεακές συναντήσεις μνήμης. Οι μεγαλύτεροι θυμούνταν το Ιράν πριν την Επανάσταση· οι νεότεροι ανακάλυπταν, μέσα από τη μουσική της, ένα κομμάτι της ταυτότητάς τους.
Για πολλές Ιρανές γυναίκες, η επιστροφή της Googoosh στη σκηνή δεν ήταν απλώς μια καλλιτεχνική στιγμή, αλλά μια συμβολική αναγέννηση — μια δεύτερη ευκαιρία για όσα τους είχαν στερηθεί.
Το βιβλίο «Googoosh: A Sinful Voice» της Googoosh με την Tara Dehlavi εκδόθηκε από τον εκδοτικό οίκο Gallery.
