Σε μια εποχή όπου οι έννοιες της ταυτότητας, των συνόρων και της «διαφορετικότητας» επαναπροσδιορίζονται -συχνά με όρους φόβου και αποκλεισμού- οι Kultur Shock παραμένουν μια από τις πιο ανήσυχες και πολιτικά φορτισμένες φωνές της διεθνούς σκηνής. Με ρίζες που απλώνονται από τα Βαλκάνια μέχρι τη Δύση και έναν ήχο που ενώνει φολκ, πανκ, μέταλ και τζαζ, η μπάντα δεν υπήρξε ποτέ απλώς ένα μουσικό σχήμα, αλλά ένα ζωντανό σχόλιο πάνω στην έννοια της μετακίνησης, της σύγκρουσης και της συνύπαρξης.
Λίγο πριν την εμφάνισή τους στη Θεσσαλονίκη, συνομιλήσαμε με τον Gino Srdjan Yevdjevich για το τι σημαίνει σήμερα να είσαι «μετανάστης» και «blue-collar» καλλιτέχνης, για το αν ζούμε πράγματι σε μια μόνιμη κατάσταση πολιτισμικού σοκ, αλλά και για το πώς η εμπειρία του πολέμου, η συλλογική μνήμη και η ανάγκη για ειλικρίνεια διαμορφώνουν την τέχνη και τη στάση ζωής του. Με λόγο ωμό, στοχαστικό και συχνά προκλητικό, ο Yevdjevich μιλά για σύνορα που πρέπει να καταργηθούν, για μουσική που οφείλει να έχει σκοπό, και για μια σκηνή όπου κάθε τραγούδι παίζεται σαν να είναι το τελευταίο.
Μια συζήτηση που ακροβατεί ανάμεσα στην πολιτική, τη φιλοσοφία και τη μουσική, όπως ακριβώς και οι Kultur Shock.
Exostis: Σας έχουν περιγράψει ως ένα “blue–collar immigrants band” (μπάντα μεταναστών της εργατικής τάξης). Τι σημαίνει αυτό σήμερα, σε μια εποχή όπου η λέξη “μετανάστης” γίνεται όλο και πιο φορτισμένη;
Gino Srdjan Yevdjevich: Και οι δύο αυτοί χαρακτηρισμοί είναι πολύ τιμητικοί και κάτι για το οποίο πρέπει να είσαι περήφανος. Στον σημερινό κόσμο της υλικής κυριαρχίας και της νοοτροπίας του Instagram, όπου επιδεικνύεις ό,τι δεν έχουν οι άλλοι, οι άνθρωποι στερούνται ειλικρίνειας και αγάπης για αυτό που κάνουν, καθώς και υπερηφάνειας για το ότι το κάνουν με τον δύσκολο, παραδοσιακό τρόπο. Τον «εργατικό» τρόπο. Το “blue collar” δεν σημαίνει ότι πρέπει απαραίτητα να σκάβεις χαντάκια (αν και πρόκειται για τίμια δουλειά). Εμείς ταξιδεύουμε, περνάμε σύνορα κάθε είδους. Δεν μας αρέσουν τα σύνορα, παλεύουμε για την πλήρη κατάργηση κάθε είδους συνόρων μεταξύ των ανθρώπων. Η δε λέξη «μετανάστης» έχει γίνει σχεδόν προσβλητική σήμερα. Πριν 30 χρόνια προσπαθούσαμε να τραβήξουμε την προσοχή του κόσμου στο ότι όλοι είμαστε μετανάστες με κάποιον τρόπο. Ακόμα και ο άνθρωπος των σπηλαίων ήρθε από κάπου. Η διαφορά είναι ότι οι άνθρωποι των σπηλαίων ήταν πιο ειλικρινείς από εμάς σήμερα. Δεν κατηγοριοποιούσαν τους άλλους. Ήταν μαζί, ζωγράφιζαν, δημιουργούσαν τέχνη. Αυτή ήταν η χρυσή εποχή. Το πρόβλημα ξεκίνησε όταν κάποιος βγήκε από τη σπηλιά και ένας άλλος με μεγαλύτερη σπηλιά τον χτύπησε και του την πήρε, διώχνοντάς τον. Έτσι δημιουργήθηκαν οι πρώτοι πρόσφυγες. Έτσι ξεκίνησε ο πολιτισμός.
Exostis: Το όνομα Kultur Shock μοιάζει πιο επίκαιρο από ποτέ. Ζούμε σε μια μόνιμη κατάσταση πολιτισμικού σοκ;
Gino Srdjan Yevdjevich: Σύμφωνα με το λεξικό Webster, το “culture shock” είναι ένα στάδιο άγχους και αποπροσανατολισμού που επηρεάζει τους νεοεισερχόμενους σε μια κοινωνία. Εμείς το αντιστρέψαμε λίγο: για εμάς σημαίνει ότι και ο ντόπιος πληθυσμός βιώνει αυτό το άγχος όταν έρχεται σε επαφή με μια νέα κουλτούρα. Ναι, πιστεύω ότι είναι καλό. Η επαφή με διαφορετικές κουλτούρες, με ανθρώπους που δεν σου μοιάζουν, που έχουν άλλες συνήθειες και καταγωγή, σε κάνει καλύτερο άνθρωπο, καλύτερο καλλιτέχνη. Στον πολιτισμό δεν υπάρχει «ασφάλεια».
Exostis: Ο Gino Yevdjevich έχει πει ότι δεν αναγνωρίζει σύνορα ή διαβατήρια. Είναι αυτό ρεαλιστικό σήμερα ή μια ουτοπία;
Gino Srdjan Yevdjevich: Το έχω ήδη απαντήσει, αλλά να πω κάτι ακόμα: η ουτοπία είναι μια ιδέα που δεν μπορεί να υλοποιηθεί, σωστά; Τι γίνεται όμως αν άλλες ιδέες, που υλοποιούνται, καταστρέφουν την ανθρωπότητα; Ουτοπία είναι να περιμένεις από φασίστες να αγαπήσουν ανθρώπους διαφορετικής καταγωγής, αλλά σημαίνει αυτό ότι πρέπει να σταματήσουμε να πιστεύουμε στη δικαιοσύνη; Τα σύνορα δεν κάνουν καλό σε κανέναν. Πες το ουτοπία αν θέλεις, αλλά μόνο αν μπορείς να βρεις έναν σοβαρό λόγο γιατί τα σύνορα είναι καλύτερα για την ανθρωπότητα. Ναι, η αναρχία και ο κομμουνισμός είναι ιδέες που δεν υλοποιήθηκαν ποτέ, ίσως και να μην μπορούν. Αλλά δεν είναι και η δημοκρατία ένα όνειρο; Προσποιούμαστε ότι έχουμε δύναμη, ενώ στην πραγματικότητα όποιος έχει περισσότερα χρήματα κερδίζει.
Exostis: Τα “Racist Song” και “God Is Busy…” μοιάζουν πιο επίκαιρα από ποτέ. Αυτό σας δικαιώνει ή σας ανησυχεί;
Gino Srdjan Yevdjevich: Ήταν πάντα επίκαιρα. Απλώς όταν ο κόσμος πάει προς το χειρότερο, φαίνεται ότι οι ανησυχίες μας είχαν βάση. Μας λένε απαισιόδοξους, αλλά δεν είμαστε. Είμαστε αισιόδοξοι και 30 χρόνια ύπαρξης το αποδεικνύουν. Απλώς αναγνωρίσαμε τον κίνδυνο νωρίς. Όταν βλέπεις ανθρώπους να κρατάνε όπλα και να σηκώνουν σημαίες που αρνούνται την ύπαρξη άλλων, το αναγνωρίζεις. Οι άνθρωποι δεν έχουν αλλάξει πολύ από τότε που βγήκαν από τη σπηλιά. Το IQ τους ειδικά, μπορεί να είναι και ίδιο. Μόνο η τεχνολογία βελτιώθηκε.
Exostis: Πόσο σας διαμόρφωσε ο πόλεμος στη Βοσνία;
Gino Srdjan Yevdjevich: Οι εμπειρίες μας διαμορφώνουν τις προσδοκίες και την αντίληψή μας. Το πιο σημαντικό για έναν καλλιτέχνη είναι η ειλικρίνεια και ο σκοπός της τέχνης του. Το πιο σημαντικό για έναν άνθρωπο είναι να είναι καλός άνθρωπος. Δεν εκπλήρωσα πολλές προσδοκίες των γονιών μου, αλλά ένα πράγμα το έκανα: προσπαθώ να είμαι καλός άνθρωπος κάθε μέρα. Ο πόλεμος σε μαθαίνει: όταν δεις το κακό, μην γίνεις αυτό. Στην τέχνη: εκμεταλλεύσου το γεγονός ότι μπορείς να πεθάνεις ανά πάσα στιγμή, όχι για χρήμα ή δόξα, αλλά για να δημιουργήσεις με αληθινό νόημα. Παίξε κάθε τραγούδι σαν να είναι το τελευταίο σου. Σαν να έχεις 5 λεπτά ζωής.
Exostis: Το sevdah έχει έντονη μελαγχολία. Είναι προσωπική ή συλλογική μνήμη;
Gino Srdjan Yevdjevich: Σίγουρα συλλογική. Οι Βόσνιοι έχουν μουσική γεμάτη πόνο, όπως και η ιστορία τους. Το sevdah είναι μπλουζ. Και το μπλουζ είναι: «όταν ένας καλός άνθρωπος νιώθει άσχημα». Ίσως προέρχεται από το ότι αποδεχόμαστε ποιοι είμαστε χωρίς να το ωραιοποιούμε. Ζήσαμε τόσο με τον πόνο που τον αποδεχόμαστε. Ίσως τελικά ο Oscar Wilde να ήταν Βόσνιος όταν έγραψε: «Να είσαι ο εαυτός σου, όλοι οι άλλοι είναι πιασμένοι».
Exostis: Υπάρχει χώρος για χιούμορ μέσα στην πολιτική οργή σας;
Gino Srdjan Yevdjevich: Φυσικά. Το να μην παίρνεις τον εαυτό σου πολύ σοβαρά είναι βασικό στοιχείο της κουλτούρας μας. Το αυτοσαρκαστικό χιούμορ είναι ίσως το πιο δυνατό από όλα.
Exostis: Έχεις και θεατρικό υπόβαθρο, μεταξύ άλλων. Πού τελειώνει ο performer και πού αρχίζει ο μουσικός;
Gino Srdjan Yevdjevich: Δεν ξέρω. Ίσως ποτέ δεν σταμάτησα να παίζω ρόλους στη ζωή μου, αλλά από την άλλη, στη σκηνή δεν παίζω καποιον ρόλο, απλώς είμαι όπως νιώθω. Δεν προσχεδιάζω πολλά. Αλλάζω πράγματα κάθε φορά. Η αλλαγή είναι κάτι που δεν φοβόμαστε. Η ζωή είναι μικρή, πρέπει να τη νιώσουμε όλη.
Exostis: Από βαλκανική φολκ μέχρι μέταλ και τζαζ, υπάρχει κάτι που δεν θα βάζατε ποτέ στον ήχο σας;
Gino Srdjan Yevdjevich: Όχι. Γιατί να βάζουμε όρια; Κάθε στυλ εκφράζει ένα συναίσθημα. Όπως ο άνθρωπος κάνει τα πάντα, γελάει, κλαίει, αγαπά, δουλεύει, έτσι κι εμείς μουσικά.
Exostis: Έχετε παίξει πάνω από 1.500 συναυλίες. Υπάρχει ακόμα κάτι που σας εκπλήσσει στη σκηνή;
Gino Srdjan Yevdjevich: Κάθε μέρα! Και αυτό είναι καλό. Η εξέλιξη δεν σταματά ποτέ.
Exostis: Τι κάνει ένα live των Kultur Shock διαφορετικό; Και τι να περιμένει το κοινό στη Θεσσαλονίκη;
Gino Srdjan Yevdjevich: Παίζουμε κάθε τραγούδι σαν να είναι το τελευταίο μας. Μπορεί όντως να είναι. Ποτέ δεν ξέρεις. Γι’ αυτό πρέπει να τα δίνεις όλα.
Οι Kultur Shock εμφανίζονται ζωντανά την Τρίτη 14 Απριλίου στην Θεσσαλονίκη, στο Eightball Club.
Εισιτήρια προπωλούνται μέσω του ComeTogether.Live και στο The Nephilim Store.
