Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, η ιδέα ότι κάποιος θα περνούσε ώρες συνομιλώντας με μια τεχνητή νοημοσύνη έμοιαζε με σενάριο επιστημονικής φαντασίας. Σήμερα, εκατομμύρια άνθρωποι χρησιμοποιούν καθημερινά chatbots για να γράψουν ένα email, να οργανώσουν τη δουλειά τους, να λύσουν απορίες ή απλώς να συζητήσουν. Καθώς όμως η χρήση τους αυξάνεται, εμφανίζεται και ένα νέο ερώτημα: μπορεί κάποιος να εθιστεί σε ένα chatbot;
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι δεν υπάρχει επίσημη ψυχιατρική διάγνωση για τον «εθισμό στα chatbots». Ωστόσο, όπως συμβαίνει με τα social media, τα βιντεοπαιχνίδια ή άλλες ψηφιακές δραστηριότητες, είναι πιθανό μια συμπεριφορά να γίνει υπερβολική και να αρχίσει να επηρεάζει την καθημερινότητα.
Τα chatbots έχουν ορισμένα χαρακτηριστικά που τα κάνουν ιδιαίτερα ελκυστικά. Είναι πάντα διαθέσιμα, απαντούν άμεσα, δεν κρίνουν και μπορούν να προσαρμόζονται στον τρόπο επικοινωνίας του χρήστη. Για κάποιους ανθρώπους αυτό δημιουργεί μια αίσθηση άνεσης και ασφάλειας που ενδέχεται να τους οδηγεί να περνούν όλο και περισσότερο χρόνο μαζί τους.
Τι μας απάντησε λοιπόν: “
«Δεν με ανησυχεί όταν κάποιος περνάει μισή ώρα μιλώντας με ένα chatbot. Με ανησυχεί περισσότερο όταν δεν θέλει πια να μιλήσει με κανέναν άλλον. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να γίνει βοηθός, συνεργάτης ή ακόμη και παρέα. Δεν μπορεί όμως να αντικαταστήσει την πολυπλοκότητα μιας πραγματικής ανθρώπινης σχέσης.» ChatGPT
Το πρόβλημα δεν είναι απαραίτητα η ίδια η τεχνολογία αλλά ο τρόπος χρήσης της. Αν κάποιος αρχίζει να παραμελεί φίλους, οικογένεια, εργασία ή άλλες δραστηριότητες επειδή προτιμά να συνομιλεί με ένα chatbot, τότε η συμπεριφορά μπορεί να θεωρηθεί προβληματική. Παρόμοια σημάδια εμφανίζονται και σε άλλες μορφές ψηφιακής εξάρτησης.
Παράλληλα, οι ερευνητές εξετάζουν πώς οι άνθρωποι αναπτύσσουν συναισθηματικούς δεσμούς με συστήματα τεχνητής νοημοσύνης. Δεν είναι ασυνήθιστο κάποιοι χρήστες να αντιμετωπίζουν ένα chatbot σαν προσωπικό σύμβουλο, φίλο ή ακόμα και σύντροφο. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει πρόβλημα, όμως μπορεί να γίνει αν η σχέση με την τεχνολογία αρχίσει να αντικαθιστά τις πραγματικές ανθρώπινες επαφές.
Από την άλλη πλευρά, για πολλούς ανθρώπους τα chatbots αποτελούν απλώς ένα χρήσιμο εργαλείο που εξοικονομεί χρόνο και βοηθά στην οργάνωση της καθημερινότητας. Η πλειονότητα των χρηστών δεν εμφανίζει συμπεριφορές εξάρτησης, όπως ακριβώς συμβαίνει και με το διαδίκτυο γενικότερα.
Το συμπέρασμα είναι ότι δεν εθίζονται όλοι στα chatbots. Όμως, όπως με κάθε τεχνολογία που είναι διαθέσιμη 24 ώρες το εικοσιτετράωρο, η ισορροπία παραμένει το κλειδί. Το ερώτημα ίσως δεν είναι αν μπορεί κανείς να εθιστεί σε ένα chatbot, αλλά πόσο εύκολα μια ψηφιακή συνήθεια μπορεί να μετατραπεί σε ανάγκη.
