γράφει ο Τάσος Γέροντας
Σοφία Αυγερινού «Άγνωστες λέξεις». Εκδόσεις Πόλις 2025.
104 σελίδες σε υψηλής ποιότητας υποκίτρινο, βαρύ χαρτί, εκτιμώ σαμουά των 120 γραμμαρίων, με άψογη επιμέλεια, υποδειγματική σελιδοποίηση, πολύ όμορφη εκτύπωση και βιβλιοδεσία.
Αφηγήτρια της νουβέλας είναι μια γυναίκα χωρίς όνομα (δεν αναφέρονται καθόλου ονόματα σε όλο το βιβλίο), η οποία πρέπει να πλησιάζει τα πενήντα. Είναι νοσηλεύτρια σε μαιευτική κλινική. Όμως το επάγγελμά της είναι και στάση ζωής: προσφορά ασταμάτητη στον άλλον, στον αβοήθητο, στον ανήμπορο.
Στα πλαίσια αυτής της στάσης πηγαίνει κάθε Πέμπτη και καθαρίζει το σπίτι των θείων της. Όμως όχι έτσι απλά. Κάθε Πέμπτη απαρεγκλίτως. Στις 9 το πρωί ακριβώς. Και για τρεις ώρες οπωσδήποτε. Απαγορεύεται οποιαδήποτε παρέκκλιση. Επειδή όπως λέει η ίδια: «Πού θα πήγαινε ο κόσμος αν ο κάθε άνθρωπος αποφάσιζε αυθαίρετα ότι μπορεί να αποκλίνει από το πρόγραμμά του. Φυσικά γνωρίζω ότι πολλοί το αποφασίζουν, και γι’ αυτό ο κόσμος πάει κατά διαόλου, αλλά εγώ δεν πρόκειται να συμμετάσχω σ’ αυτήν την κούρσα προς την άβυσσο.» Οι θείοι της είναι και οι δύο τυφλοί. Μαζί τους ζει ο γιός τους, γύρω στα σαράντα αυτός, ο οποίος εργάζεται και τους φροντίζει.
Μέχρι που την Πέμπτη που αρχίζει η αφήγηση η νοσοκόμα-καθαρίστρια αρχίζει να βρίσκει σκόρπια στο σπίτι κίτρινα αυτοκόλλητα χαρτάκια, με ακατανόητες λέξεις γραμμένες: φώσπορος, ανασκαλοπίζω, εμπρυφώ. Κατάφερε να αποσπάσει από τον ελαφρώς χαμένο ξάδελφό της τη δυσνόητη απάντηση: «Τις βλέπω στον ύπνο μου. Δηλαδή, δεν τις βλέπω ακριβώς αυτές τις λέξεις, και δεν τις βλέπω ακριβώς, ακούω κάποιες λέξεις, και, όταν ξυπνάω, προσπαθώ να τις θυμηθώ, γιατί κάτι μέσα στο όνειρο μού λέει ότι ανάμεσά τους υπάρχει μια πολύ σημαντική λέξη, που, αν τη βρω, θα μου αλλάξει τη ζωή». Κι από τότε το σπίτι όλο θα γεμίζει με χαρτάκια, με λέξεις.
Ο σουρεαλισμός του ξαδέρφου ήρθε και «κούμπωσε» σε αυτόν των γονιών του. Αμφότεροι τυφλοί, αμφότεροι ζωγράφοι. Ο θείος ζωγράφιζε τοπία και η θεία προσωπογραφίες. Που ο Θεός να τα κάνει. Κι όταν τους τελείωσαν οι καμβάδες και τα χαρτιά, άρχισαν να ζωγραφίζουν ο ένας την άλλη.
Η αφηγήτρια και ο ξάδερφος, με εμφανή τα συμπτώματα του συνδρόμου Άσπεργκερ, οι δύο οικογένειές τους, με διάχυτη την εικόνα της δυσλειτουργίας είναι το κύριο κάδρο του βιβλίου. Η γραφή είναι παραληρηματική, χαώδης, σχοινοτενής. Μακροπερίοδος λόγος, φτάνει τη μια σελίδα η πρόταση, με αρκετές παρεκτροπές της σκέψης και με χρονικά άλματα. Με τον τρόπο που η αφηγήτρια παρουσιάζει την προβληματική οικογένεια του ξαδέρφου της μάλλον αποκαλύπτει τα δικά της βαθύτερα προβλήματα, προσωπικά και οικογενειακά. Χρησιμοποιεί τον ξάδερφο για να βγάλει στη φόρα τα δικά της σώψυχα. Και φυσικά δεν ξαφνιάζει η απαισιόδοξη στάση της αφηγήτριας απέναντι στη ζωή, παρότι επαγγελματικά σχετίζεται με το πιο όμορφο ξεκίνημα νέων ζωών.
Πέρα από τις πανέξυπνες, παρότι ακατανόητες, νέες λέξεις του ξαδέρφου, η γραφή της Αυγερινού αποκαλύπτει μια υπαρξιακή αγωνία, αναδεικνύει τη μοναξιά, δεν κρύβει την ανάγκη για επαφή. Πάνω απ’ όλα όμως, βάζοντας την αφηγήτρια να αμφισβητεί την αξία, τη χρησιμότητα της γραφής, η ίδια αναδεικνύει το μεγαλείο της.
Παρά τις λίγες σελίδες, είναι ένα μεγάλο βιβλίο, που αφήνει βαθύ αποτύπωμα στον αναγνώστη. Αξιανάγνωστο λίαν!
«Ο κόσμος δεν αποτελείται από λέξεις, όσους ουρανούς και αν ξηλώσετε για να ανακαλύψετε από τι είναι φτιαγμένοι, δεν θα βρείτε λέξεις, αλλά πράγματα. Οι λέξεις, αν μου επιτρέπετε, είναι σκέτη απάτη.»
«Κάποια πράγματα τα ξέρεις μόνο λόγω της απουσίας τους.»
«Δεν υπάρχει για τον άνθρωπο, νομίζω, χειρότερη πτώση από αυτή: να έχει ζήσει το τέλειο και να γνωρίζει πας αυτό έχει παρέλθει.»
