Επί χιλιάδες χρόνια ο κόσμος υπήρξε ίδιος με τους ιταλικούς πίνακες της Αναγέννησης, όπου πάνω στις κρύες πλάκες, άνθρωποι βασανίζονται, ενώ άλλοι κοιτάζουν αλλού με την πληρέστερη αφαίρεση. Πλάι στον αριθμό των ενδιαφερομένων ο αριθμός των «αδιάφορων» προκαλούσε ίλιγγο. Και αυτό που χαρακτήριζε την ιστορία ήταν πλήθος των ανθρώπων που δεν ενδιαφέρονταν για την δυστυχία των άλλων. Κάποτε ερχόταν και η σειρά των αδιάφορων. Αλλά και πάλι μέσα στη γενική αδιαφορία, κάτι που εξισορροπούσε την προηγούμενη κατάσταση. Σήμερα όλοι προσποιούνται πως ενδιαφέρονται. Μέσα σε αίθουσες ανακτόρων οι μάρτυρες στρέφουν ξαφνικά το βλέμμα τους προς εκείνον που μαστιγώνεται.
Αλμπέρ Καμύ (1949)
Η ανάμνηση αυτού που σήμερα δικαίως ονομάζουμε «Ολοκαύτωμα» δεν αφορά αποκλειστικά και μόνο στα αποτρόπαια ναζιστικά εγκλήματα και τα ποικίλα θύματά τους, αλλά και στην κυριολεκτική αποτέφρωση ενός μεγάλου και ζώντος τμήματος της ανθρώπινης ιστορίας. Όλα αυτά δε διαγράφονται, δεν παραγράφονται αλλά και δεν ξορκίζονται με υπερβατικές αφηγήσεις που μιλούν για δράστες «κτήνη» και «τέρατα», και ασφαλώς δεν αντιμετωπίζονται με αφελή ευχολόγια ούτε με εύκολες αναρτήσεις και με δηλώσεις αρέσκειας ή απαρέσκειας στο διαδίκτυο. Ίσως τελικά το μόνο που απαιτείται είναι να υπάρχουν ευγενείς μάρτυρες, όπως τους περιγράφει ο Καμύ, άνθρωποι που τουλάχιστον δεν αποστρέφουν πλήρως το βλέμμα τους, αλλά έστω ρίχνουν κλεφτές ματιές προς εκείνους που κάθε φορά δυστυχούν και βασανίζονται ενώπιόν τους.
Αμπέρ Καμύ
«Σημειωματάρια»
μετφρ. Λήδα Παλαντίου
(«Εξάντας», Αθήνα 1987)
