γράφει ο Δημήτρης Πλιάκας
“Οι λογοτέχνες πιάνουν την ψυχή μιας χώρας. Πρέπει να τους διαβάσεις, αν θέλεις και εσύ να “μπεις σ ’αυτήν”.
Αυτή ήταν η συμβουλή του Jean Daniel, ιδρυτή του Nouvel Observateur (σημερινή ονομασία L’Obs), προς τους νέους δημοσιογράφους.
Κατά αντιστοιχία, κάθε περιοχή στον κόσμο, κάθε πόλη ή χωριό με την δική του ξεχωριστή πορεία στον χρόνο, διαθέτει ανθρώπους που έχουν την ικανότητα να μεταφέρουν στο χαρτί τις χαρές, τις πίκρες, τις σκέψεις, τους φόβους αλλά και όλα τα μικρά και μεγάλα γεγονότα που σημαδεύουν μια εποχή. Η Θεσσαλονίκη δεν θα μπορούσε να αποτελεί εξαίρεση.
Μέσα από πέντε βιβλία, δίνεται η ευκαιρία σε κάποιον/α, να σχηματίσει μια πρώτη εικόνα για την πόλη προτού περπατήσει τους δρόμους της ή να ανακαλύψει κάτι που δεν γνώριζε για εκείνη.
- Απόψε δεν έχουμε φίλους (Σοφία Νικολαΐδου, Μεταίχμιο pocket, σελ. 256)
Ένα μυθιστόρημα για τις ζωές των κατοίκων της πόλης, από την δεκαετία του 1930 έως τον Δεκέμβρη του 2008 και η διασταύρωση τους με την ιστορία, που τίποτα δεν αφήνει ανέγγιχτο στο πέρασμα της. Με την περιγραφή καθημερινών ανθρώπων και με flashback στην αφήγηση, αποδίδεται η ‘’βιωμένη’’ ατμόσφαιρα των γεγονότων.
Η Θεσσαλονίκη είναι οι άνθρωποι αλλά και τα σημεία αναφοράς της. Το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, χώρος γνώσης αλλά και σύγκρουσης ονείρων, φιλοδοξιών, απωθημένων, ιδεοληψιών. Το επιστημονικό κύρος δεν συμβαδίζει πάντα με το ήθος. Η απόκλιση αυτών, αποτελεί πρόβλημα για όλους.
- Flaneur (Στέφανος Τσιτσόπουλος, Ιανός, σελ. 179)
Κείμενα για την ζωή στην πόλη. Έχοντας ως βάση του την Θεσσαλονίκη, ο συγγραφέας ταξιδεύει σε διάφορα μέρη του κόσμου. Νέες εικόνες, διαφορετικές τοποθεσίες, άλλες νοοτροπίες, ‘’γράφουν’’ στο μυαλό του Τσιτσόπουλου, αποτελώντας μέτρο σύγκρισης όταν επιστρέφει πίσω.
Τα παράπονα και η γκρίνια για τις παραλήψεις και τα αρνητικά της πόλης, απορρέουν από την αγάπη και την αγωνία του συγγραφέα, ώστε η πόλη να αναπτύξει (τα πολλά) προτερήματα της, να αφήσει πίσω την μιζέρια και να ‘’φουλάρει’’ μπροστά, παίρνοντας την θέση που της αξίζει: ανάμεσα στις σύγχρονες μεγαλουπόλεις του κόσμου.
- Θεσσαλονίκη Νουάρ (Συλλογικό, Αρχέτυπο, σελ. 244)
Δέκα διηγήματα, απλωμένα σε διαφορετικά υποείδη του αστυνομικού (θρίλερ, μυστήριο, ιστορικό).
Διαφορετικοί μεταξύ τους στο στυλ, το ύφος και την γραφή, οι γυναίκες και οι άντρες του τόμου, φτιάχνουν ιστορίες από την περίοδο του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου μέχρι τις ημέρες του Covid. Η κοφτή γραφή και η γρήγορη δράση, εναλλάσσονται με αργούς ρυθμούς και διαφορετικές τοποθεσίες δημιουργώντας μια γοητευτική, αποπνικτική ατμόσφαιρα, γνώρισμα της ‘’σκοτεινής’’ πλευράς της Θεσσαλονίκης.
Πολύ ενδιαφέρον και το επίμετρο του Πέτρου Μαρτινίδη, περιέχει μια σύνοψη της εξέλιξης του αστυνομικού είδους, αποτέλεσμα γνώσης και αγάπης του συγγραφέα για αυτό.
- Για τους Εβραίους της Σαλονίκης (Ηλίας Πετρόπουλος, Καπόν, σελ. 124)
Ένας σημαντικός λαογράφος που έζησε για 31 χρόνια στην Θεσσαλονίκη, γράφει σε ανύποπτο χρόνο για ένα θέμα ταμπού: τους Εβραίους της πόλης.
Έχοντας μνήμες ως παιδί από την προπολεμική, πολυεθνική μεγαλούπολη, ο Πετρόπουλος με τον επιθετικό του λόγο, αντιδρά στην “σκόπιμα” αμνησία θεσμικών φορέων και προσώπων για τους συμπολίτες τους, των οποίων η παρουσία έδινε διαφορετική αύρα στην πόλη.
Η αγωνιώδης αλλά και γεμάτη περιέργεια είσοδος του έφηβου συγγραφέα στο Γκέτο του Χιρς αλλά και η φρικιαστική περιγραφή της σύλησης τάφων στο Εβραϊκό Νεκροταφείο από κυνηγούς κρανίων προς εύρεση χρυσών δοντιών, αποτελούν δύο μόνο περιστατικά από την συγκλονιστική μαρτυρία, παράλληλα και έναν μικρό φόρο τιμής του Πετρόπουλου, στους χαμένους φίλους του.
- Λεωφορείο: 19 στάσεις (Γιώργος Σκαμπαρδώνης, Πατάκη, σελ. 256)
Μπαίνοντας στο αστικό λεωφορείο Χαριλάου-Νέος Σιδηροδρομικός Σταθμός («10»), ο συγγραφέας διασχίζει την πόλη από τα ανατολικά στα δυτικά, ενώ παράλληλα κάθε στάση του φέρνει στο νου αναμνήσεις, ανθρώπους και περιστατικά, από τις προηγούμενες ζωές του. Από κείμενα σε συνέχειες στο περιοδικό Θεσσαλονικέων Πόλις, προέκυψε ένα βιβλίο βιογραφικών και φανταστικών συμβάντων, διανθισμένα με πληροφορίες, που όλα διαχέουν την ιδιαίτερη αύρα της πόλης και των κατοίκων της, στην πορεία των χρόνων.
Όπως γράφει και στον πρόλογο, ο ‘’επιβάτης’’ της διαδρομής: ‘’Το δρομολόγιο αυτό είναι μια πρόσθεση από αφαιρέσεις. Μέσα του ενυπάρχω κι εγώ ως μια ρευστή έλλειψη και συνεπιβάτης του διαφεύγοντος εαυτού μου.’’
Τα παραπάνω βιβλία αποτελούν μια μικρή αφορμή για να γνωρίσεις καλύτερα την όμορφη Θεσσαλονίκη, το ιστορικό της παρελθόν, την μελλοντική της πορεία αλλά και ενδιαφέροντες κατοίκους της.
Επιπλέον πληροφορίες για την λογοτεχνία της Θεσσαλονίκης:
https://vivlioniki.wordpress.com/ (Blog σχετικά με τα βιβλία, που έχουν γραφτεί για τη Θεσσαλονίκη)
https://www.culturalsociety.gr/thessalonikeon-polis/ (Τριμηνιαία πολιτιστική επιθεώρηση για την Θεσσαλονίκη
