Με αφορμή τη συμπλήρωση των 100 χρόνων του στα τέλη του 2025, ο θρυλικός ηθοποιός Ντικ Βαν Ντάικ κυκλοφόρησε το βιβλίο «100 Rules for Living to 100: An Optimist’s Guide to a Happy Life», επαναφέροντας στο προσκήνιο τη συζήτηση γύρω από τη μακροζωία και τους παράγοντες που συμβάλλουν σε αυτή.
Λίγο πριν γιορτάσει έναν αιώνα ζωής, ο ίδιος είχε δηλώσει χαρακτηριστικά: «Ποτέ δεν ξυπνάω με κακή διάθεση». Μπορεί η δήλωση να ακούγεται υπερβολικά αισιόδοξη, ωστόσο ολοένα και περισσότερες επιστημονικές μελέτες δείχνουν ότι η θετική στάση απέναντι στη ζωή συνδέεται με μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής.
Η αισιοδοξία και η μακροζωία
Σύμφωνα με την επιστήμονα υγείας Jolanta Burke, η οποία ανέλυσε το θέμα στο The Conversation, οι αισιόδοξοι άνθρωποι έχουν αυξημένες πιθανότητες να ζήσουν περισσότερα χρόνια σε σχέση με όσους αντιμετωπίζουν τη ζωή με απαισιοδοξία.
Η χαμηλότερη έκθεση στο στρες και η θετική οπτική φαίνεται να επηρεάζουν σημαντικά τη συνολική υγεία. Αν και δεν υπάρχει κάποια «μαγική συνταγή» που να εξασφαλίζει ότι κάποιος θα φτάσει τα 100, η αισιοδοξία αποτελεί έναν από τους παράγοντες που μπορούν να καλλιεργηθούν.
Τι αποκαλύπτουν οι έρευνες
Η σύνδεση ανάμεσα στη θετική ψυχολογία και τη μακροζωία έχει επιβεβαιωθεί από σειρά επιστημονικών μελετών.
Μία από τις πιο γνωστές είναι η λεγόμενη «μελέτη των μοναχών». Στη δεκαετία του 1930, νεαρές μοναχές κατέγραψαν τις προσωπικές τους ιστορίες. Έπειτα από περίπου 60 χρόνια παρακολούθησης, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι όσες εξέφραζαν περισσότερα θετικά συναισθήματα έζησαν, κατά μέσο όρο, περίπου δέκα χρόνια περισσότερο από τις υπόλοιπες.
Παράλληλα, βρετανική έρευνα που δημοσιεύθηκε το 2019 κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η αισιοδοξία μπορεί να αυξήσει το προσδόκιμο ζωής έως και κατά 15%. Οι πιο αισιόδοξοι συμμετέχοντες είχαν σημαντικά περισσότερες πιθανότητες να ξεπεράσουν την ηλικία των 85 ετών.
Οι σχέσεις παίζουν καθοριστικό ρόλο
Η θετικότητα συνδέεται στενά με την ευτυχία, την αίσθηση σκοπού και τις ισχυρές κοινωνικές σχέσεις.
Ενδεικτικό είναι ότι η μακροβιότερη έρευνα για την ανθρώπινη ευτυχία, η οποία ξεκίνησε το 1938, κατέληξε στο συμπέρασμα πως ο σημαντικότερος παράγοντας για μια υγιή και ποιοτική τρίτη ηλικία δεν είναι τα γονίδια, αλλά οι ουσιαστικές σχέσεις με την οικογένεια και τους φίλους. Οι στενοί κοινωνικοί δεσμοί λειτουργούν ως προστατευτικός παράγοντας απέναντι στο καθημερινό άγχος και συμβάλλουν στη συνολική ευεξία.
Γονίδια ή τρόπος ζωής;
Οι ειδικοί εκτιμούν ότι η πιθανότητα να φτάσει κάποιος τα 90 χρόνια εξαρτάται περίπου κατά 30% από τη γενετική προδιάθεση και κατά 70% από τον τρόπο ζωής, όπως η ισορροπημένη διατροφή, η συστηματική άσκηση και οι υγιεινές καθημερινές συνήθειες.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί και ο Sir David Attenborough, ο οποίος επίσης έφτασε τα 100 χρόνια ζωής. Παρότι ο ίδιος αποδίδει τη μακροζωία του στην τύχη, παρέμεινε ενεργός επαγγελματικά και κοινωνικά, διατηρώντας αμείωτο το ενδιαφέρον του για τη φύση και απορρίπτοντας την ιδέα της συνταξιοδότησης.
Η σημασία του σκοπού στη ζωή
Έρευνα που πραγματοποιήθηκε στις ΗΠΑ σε οικογένειες αιωνόβιων έδειξε ότι τα παιδιά ανθρώπων που έζησαν έως τα 100 εμφανίζουν ισχυρότερο αίσθημα σκοπού στη ζωή, κάτι που συνδέεται με χαμηλότερα ποσοστά χρόνιων ασθενειών αλλά και μικρότερο κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης.
Όπως επισημαίνει η βιοστατιστικός Paola Sebastiani από το Πανεπιστήμιο της Βοστώνης, η υγιής γήρανση δεν αφορά μόνο την αποφυγή των ασθενειών. Εξίσου σημαντικό είναι να αισθάνεται κανείς ικανοποιημένος από τη ζωή του.
Ίσως τελικά η φράση του Ντικ Βαν Ντάικ να συνοψίζει καλύτερα από κάθε επιστημονική ανάλυση το μυστικό της μακροζωίας: «Τα γηρατειά είναι εν μέρει γεγονός, εν μέρει ψυχολογία και εν μέρει τύχη». Και όπως φαίνεται, η αισιοδοξία μπορεί να μην προσθέτει μόνο χρόνια στη ζωή, αλλά και ζωή στα χρόνια.
