Πριν γίνουν αγαπημένοι καλοκαιρινοί προορισμοί, πριν γεμίσουν με λευκά σπίτια, λιμάνια και φωτογραφίες διακοπών, ήταν τόποι που γεννούσαν μύθους. Κάθε βράχος, κάθε ακτή και κάθε κομμάτι γης που ξεπρόβαλλε μέσα από τη θάλασσα κουβαλούσε μια ιστορία. Και πολλές από αυτές τις ιστορίες έμειναν ζωντανές μέσα στα ονόματα που διατηρούνται μέχρι σήμερα.
Πίσω από τις ονομασίες των ελληνικών νησιών κρύβονται θεοί, ήρωες, θρύλοι, φυσικά φαινόμενα και λέξεις που χάνονται στα βάθη των αιώνων. Άλλα πήραν το όνομά τους από μυθικά πρόσωπα, άλλα από τη μορφολογία τους και άλλα από χαρακτηριστικά που εντυπωσίασαν τους πρώτους κατοίκους τους.
Οι Παξοί, σύμφωνα με τον μύθο, γεννήθηκαν από τον μεγάλο έρωτα του Ποσειδώνα για την Αμφιτρίτη. Η Ικαρία συνδέθηκε για πάντα με την τραγική πτώση του Ίκαρου, ενώ η Χίος λέγεται πως πήρε το όνομά της από τη Χιόνη, κόρη του Ποσειδώνα, που γεννήθηκε την ημέρα που χιόνισε στο νησί.
Η Κρήτη ονομάστηκε έτσι γιατί θεωρούνταν κραταιή και ισχυρή, η Λευκάδα λόγω του λευκού της εδάφους, ενώ η Σκιάθος πιθανότατα χρωστά το όνομά της στις σκιερές εκτάσεις και τα πυκνά δάση που την καλύπτουν μέχρι σήμερα.
Άλλα ονόματα γεννήθηκαν από τους πρώτους οικιστές τους. Η Άνδρος πήρε το όνομά της από τον θρυλικό μάντη Άνδρο, η Νάξος από τον ήρωα Νάξο, η Σίφνος από τον ομώνυμο μυθικό άποικο και η Ζάκυνθος από τον γιο του Τρώα που εγκαταστάθηκε εκεί μετά τον Τρωικό Πόλεμο.
Ανάμεσα στα πιο ενδιαφέροντα παραδείγματα βρίσκεται η Τήνος, που πήρε το όνομά της από την αρχαία ρίζα “ταν”, η οποία σχετίζεται με το μακρόστενο σχήμα του νησιού. Η Φολέγανδρος συνδέεται με τον ομώνυμο γιο του Μίνωα που, σύμφωνα με την παράδοση, εγκαταστάθηκε εκεί μαζί με Κρήτες εποίκους. Η Κως κρύβει στο όνομά της αναφορές σε σπήλαια και κοιλότητες της γης, ενώ το Αγκίστρι οφείλει τη σημερινή του ονομασία στη θέση του δίπλα στην Αίγινα, σαν να είναι αγκιστρωμένο επάνω της. Ο Πόρος πήρε το όνομά του από το στενό πέρασμα που τον χωρίζει από τις απέναντι ακτές, ενώ η Εύβοια σημαίνει κυριολεκτικά “η γη με τα καλά βόδια”, μια αναφορά στην πλούσια κτηνοτροφία της αρχαιότητας.
Εξίσου ενδιαφέρουσες είναι οι ιστορίες πίσω από τη Σέριφο και την Κεφαλονιά. Η Σέριφος φαίνεται να συνδέεται με αρχαίες λέξεις που σχετίζονταν με βότανα και τη γόνιμη φύση του νησιού, ενώ η Κεφαλονιά συνδέεται με τον ήρωα Κέφαλο, τον πρώτο ηγεμόνα του νησιού, ο οποίος, σύμφωνα με την παράδοση, βρήκε εκεί τη νέα του πατρίδα ύστερα από την εξορία του από την Αθήνα.
Υπάρχουν όμως και ονομασίες που αποκαλύπτουν στοιχεία της φύσης τους. Η Σάμος σημαίνει ύψωμα δίπλα στη θάλασσα, η Αμοργός συνδέεται με το φυτό αμόργη από το οποίο κατασκευάζονταν πολύτιμα υφάσματα, ενώ η Αλόννησος προέρχεται από τη λέξη «άλς», δηλαδή θάλασσα.
Αυτό είναι ίσως και το πιο γοητευτικό στοιχείο των ελληνικών νησιών. Δεν κουβαλούν μόνο φυσική ομορφιά και ιστορία. Κουβαλούν λέξεις που ταξίδεψαν μέσα στους αιώνες, διασώζοντας μύθους, πρόσωπα και εικόνες μιας Ελλάδας που συνεχίζει να αφηγείται τις ιστορίες της μέσα από τα ίδια της τα ονόματα.
Και κάπως έτσι, κάθε φορά που ακούγεται το όνομα ενός νησιού, ακούγεται μαζί του κι ένα μικρό κομμάτι από την ιστορία του Αιγαίου και του Ιονίου. Ένας ψίθυρος από έναν κόσμο που μπορεί να πέρασε, αλλά δεν ξεχάστηκε ποτέ.
