Ο ηθοποιός από τη Βόρεια Ιρλανδία διέγραψε μια σπουδαία πορεία στον κινηματογράφο και την τηλεόραση, που εκτείνεται σε έξι δεκαετίες.
Ο Σαμ Νιλ γεννήθηκε στις 14 Σεπτεμβρίου 1947 στο Όμα της Βόρειας Ιρλανδίας. Μητέρα του ήταν Αγγλίδα και πατέρας του Νεοζηλανδός. Το 1954 η οικογένειά του μετακόμισε στο Κράισττσερτς της Νέας Ζηλανδίας, όπου φοίτησε στο Πανεπιστήμιο του Καντέρμπερι. Εκείνη την περίοδο δεν είχε αποφασίσει ποια επαγγελματική πορεία θα ακολουθούσε, ενώ για κάποιο διάστημα σκέφτηκε ακόμη και να γίνει δικηγόρος.
Κατά τη διάρκεια των σπουδών του συμμετείχε σε αρκετές θεατρικές παραστάσεις και στη συνέχεια μεταγράφηκε στο Πανεπιστήμιο Βικτόρια του Ουέλινγκτον, όπου ολοκλήρωσε το πτυχίο του στις ανθρωπιστικές επιστήμες. Η πρώτη του εμφάνιση στην οθόνη έγινε το 1971 στην τηλεταινία της Νέας Ζηλανδίας The City Of No.
Στη συνέχεια συμμετείχε σε αρκετές τηλεοπτικές παραγωγές στη Νέα Ζηλανδία, προτού μεταβεί στην Αυστραλία, όπου έκανε μια guest εμφάνιση στη σειρά The Sullivans και πρωταγωνίστησε στη ρομαντική ταινία My Brilliant Career (1979).
Ο Νιλ τράβηξε αρχικά την προσοχή με την ερμηνεία του στο θρίλερ Sleeping Dogs (1977), ενώ το 1981 ανέλαβε τον πρώτο του σημαντικό διεθνή ρόλο, ενσαρκώνοντας τον Ντέιμιαν Θορν, τον γιο του διαβόλου, στο Omen III: The Final Conflict.
Μετά την αποχώρηση του Ρότζερ Μουρ από τον ρόλο του Τζέιμς Μποντ το 1985, ο Νιλ ήταν ανάμεσα στους βασικούς υποψηφίους για να τον διαδεχθεί, όμως τελικά ο ρόλος κατέληξε στον Τίμοθι Ντάλτον.
Ήταν υποψήφιος για Χρυσή Σφαίρα για την ερμηνεία του ως του πραγματικού κατασκόπου Σίντνεϊ Ράιλι στη μίνι σειρά Reilly, Ace of Spies (1983), ενώ στη συνέχεια πρωταγωνίστησε σε ταινίες όπως οι Dead Calm (1989), The Piano (1993) και The Hunt for Red October (1990), πριν αποκτήσει τον πιο εμβληματικό ρόλο της καριέρας του στο Jurassic Park (1993).
Στο Jurassic Park, ο Νιλ υποδύθηκε τον δρ Άλαν Γκραντ, έναν παλαιοντολόγο που προσκαλείται στο προϊστορικό θεματικό πάρκο του δημιουργού του, Τζον Χάμοντ (Ρίτσαρντ Ατένμπορο), μαζί με τη δρ Έλι Σάτλερ (Λόρα Ντερν). Αρχικά αντιμετωπίζει με σκεπτικισμό το εγχείρημα, μέχρι που ανακαλύπτει πως οι δεινόσαυροι του πάρκου αναπαράγονται.
Ο Νιλ επέστρεψε στον ρόλο του δρ Άλαν Γκραντ στο Jurassic Park III (2001), όπου ο χαρακτήρας του δυσκολεύεται να εξασφαλίσει χρηματοδότηση για την έρευνά του πάνω στους βελοσιράπτορες, μέχρι που ένα εύπορο ζευγάρι τού προσφέρει οικονομική στήριξη με αντάλλαγμα μια εναέρια περιήγηση στο Isla Sorna, το νησί όπου εκτυλίχθηκαν τα γεγονότα του The Lost World: Jurassic Park (1997).
Η τελευταία του εμφάνιση στο κινηματογραφικό franchise ήταν στο Jurassic World Dominion (2022), ενώ δάνεισε επίσης τη φωνή του στον δρ Άλαν Γκραντ σε τρία βιντεοπαιχνίδια της σειράς.
Στη δεκαετία του 1990 ξεχώρισε επίσης με τις συμμετοχές του στις ταινίες The Jungle Book (1994), In the Mouth of Madness (1995) του Τζον Κάρπεντερ και Bicentennial Man (1999).
Τα τελευταία χρόνια επικεντρώθηκε κυρίως στην τηλεόραση, συμμετέχοντας στον πρώτο κύκλο της ιστορικής σειράς του BBC The Tudors, όπου υποδύθηκε τον καρδινάλιο Τόμας Γούλσεϊ, αρχιεπίσκοπο της Υόρκης, ενώ στο Peaky Blinders ενσάρκωσε τον διεφθαρμένο και σαδιστή επιθεωρητή Τσέστερ Κάμπελ.
Στον κινηματογράφο, στις πιο πρόσφατες δουλειές του περιλαμβάνονται οι ρόλοι του Όντιν στις ταινίες Thor: Ragnarok (2017) και Thor: Love and Thunder (2022), καθώς και οι φωνές των χαρακτήρων Mr. McGregor και Tommy Brock στο Peter Rabbit (2018), ενώ υποδύθηκε ξανά τον Tommy Brock στο Peter Rabbit 2: The Runaway (2021).
Η τελευταία κινηματογραφική του εμφάνιση ήταν στην ταινία The Fox (2025), ενώ η τελευταία τηλεοπτική του συμμετοχή καταγράφηκε στη σειρά του Netflix Untamed (2025). Αναμένεται επίσης να εμφανιστεί μετά θάνατον στις ταινίες Godzilla x Kong: Supernova και The Last Resort, που προγραμματίζονται για το 2027.
Ο Σαμ Νιλ απέκτησε τρία παιδιά: ένα με την ηθοποιό Λίζα Χάροου, ένα με την πρώην σύζυγό του, τη μακιγιέζ Νορίκο Γουατανάμπε, ενώ υιοθέτησε και την κόρη της από τον πρώτο της γάμο. Είχε επίσης έναν γιο, τον οποίο απέκτησε όταν ήταν περίπου 20 ετών και δόθηκε για υιοθεσία. Πατέρας και γιος επανενώθηκαν το 1994.
Το 1991 τιμήθηκε με τον τίτλο του Αξιωματικού του Τάγματος της Βρετανικής Αυτοκρατορίας (OBE) για την προσφορά του στην υποκριτική, ενώ το 2006 ανακηρύχθηκε Distinguished Companion του Τάγματος Αξίας της Νέας Ζηλανδίας (DCNZM).
Μετά την αλλαγή του συστήματος τιμητικών διακρίσεων στη Νέα Ζηλανδία, που επέτρεψε στους κατόχους του τίτλου DCNZM να τον μετατρέψουν σε ιπποτικό αξίωμα, ο Νιλ αποδέχθηκε τη νέα διάκριση σε τελετή που πραγματοποιήθηκε τον Οκτώβριο του 2022 από τη γενική κυβερνήτη της χώρας, Ντέιμ Σίντι Κίρο.
Έτσι, έλαβε τον τίτλο του Ιππότη Συνοδού του Τάγματος Αξίας της Νέας Ζηλανδίας (Knight Companion of the New Zealand Order of Merit).
Τον Απρίλιο του 2026 ανακοίνωσε ότι ήταν απαλλαγμένος από τον καρκίνο, έπειτα από θεραπεία, τρία χρόνια αφότου είχε αποκαλύψει πως έδινε μάχη με μια ιδιαίτερα επιθετική μορφή λεμφώματος non-Hodgkin.
