Οι Έλληνες ζουν πλέον περισσότερα χρόνια και σε καλύτερη ποιότητα από κάθε άλλη εποχή, με ορισμένες περιοχές να ξεχωρίζουν για τη μακροζωία τους. Αν στο παρελθόν η Ικαρία και η Κρήτη μονοπωλούσαν τις αναφορές, σήμερα το επίκεντρο μετατοπίζεται προς τη Βόρεια Ελλάδα και το Βόρειο Αιγαίο. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat (2023), η Ήπειρος και τα νησιά του Βορείου Αιγαίου αναδεικνύονται πρωταθλητές στο προσδόκιμο ζωής, επιβεβαιώνοντας ότι η μακροζωία δεν είναι μόνο ζήτημα γονιδίων αλλά και τρόπου ζωής.
Συγκεκριμένα, σύμφωνα με αφιέρωμα στο Πρώτο Θέμα, η Ήπειρος εμφανίζει το υψηλότερο προσδόκιμο ζωής για τις γυναίκες, με μέσο όρο τα 86,5 έτη, ενώ συνολικά η περιοχή φτάνει τα 83,7 χρόνια. Η πρωτιά όμως σε μεικτούς μέσους όρους ανδρών και γυναικών ανήκει στα νησιά του Βορείου Αιγαίου, όπου το προσδόκιμο αγγίζει τα 83,8 έτη (γυναίκες 86,2 – άντρες 81,4). Η εικόνα αυτή επιβεβαιώνει την ισχυρή σχέση της καθημερινότητας με τη μακροβιότητα, αφού περιοχές όπως η Λέσβος, η Χίος και η Σάμος ακολουθούν τον δρόμο που άνοιξε η Ικαρία με τα διεθνώς αναγνωρισμένα ποσοστά αιωνόβιων κατοίκων.
Στον αντίποδα, η Ανατολική Μακεδονία καταγράφει τα χαμηλότερα επίπεδα, με συνολικό προσδόκιμο ζωής στα 80,7 έτη και έντονη απόκλιση μεταξύ φύλων. Το εύρημα δείχνει ότι η γεωγραφία από μόνη της δεν αρκεί· χρειάζεται ένας συνδυασμός διατροφής, σωματικής δραστηριότητας και κοινωνικών δεσμών.
Οι μαρτυρίες ηλικιωμένων φωτίζουν τον τρόπο που χτίζεται η μακροζωία. Η κυρία Ευδοκία, 94 ετών, αποδίδει τη ζωτικότητά της σε καλά γονίδια αλλά και σε προσεκτικές επιλογές διατροφής. Η κυρία Φρειδερική, 87 ετών, περιγράφει την καθημερινότητα κοντά στη φύση, με κοτέτσι και κήπο, ενώ ο κύριος Σπύρος, 85 ετών από την Κέρκυρα, δηλώνει ότι δεν έχει καταναλώσει ποτέ τυποποιημένα προϊόντα. Κοινός παρονομαστής είναι η επιστροφή σε έναν φυσικό τρόπο ζωής: κίνηση, φρέσκες πρώτες ύλες, μέτρο στην κατανάλωση.
Επιστημονικά, η μεσογειακή διατροφή με έμφαση σε ψάρια, όσπρια, φρούτα, ελαιόλαδο και τροφές ζύμωσης φαίνεται να λειτουργεί ως ασπίδα κατά της γήρανσης. Οι ειδικοί υπογραμμίζουν επίσης τη σημασία του ύπνου, της ψυχικής ισορροπίας και της κοινωνικής συνοχής. Στην Ικαρία, για παράδειγμα, το κρασί και τα γλέντια αποτελούν μέρος ενός κοινωνικού ιστού που ενισχύει την ψυχική υγεία, ενώ στα ηπειρώτικα χωριά η καθημερινή φυσική δραστηριότητα παραμένει αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής.
Το προφίλ των αιωνόβιων που ξεχωρίζει από μελέτες είναι σαφές: κυρίως γυναίκες, πρωτότοκες, αισιόδοξες, με χιούμορ και θρησκευτική πίστη. Χαρακτηρίζονται από πνευματική δραστηριότητα, κοινωνικές επαφές, ενδιαφέροντα και μια σταθερή αποστροφή προς το κάπνισμα και την υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ. Παράλληλα, η έρευνα του ΕΚΠΑ σε 400 αιωνόβιους έδειξε ότι οι γυναίκες εμφανίζουν μεγαλύτερη προσαρμοστικότητα και κοινωνικότητα, ενώ οι άνδρες στηρίζονται περισσότερο στη γενετική συνιστώσα και στην ατομική κατεύθυνση της ζωής τους.
Τελικά, η μακροζωία φαίνεται να είναι προϊόν ισορροπίας: γονιδίων, καθημερινών συνηθειών και κοινωνικών δεσμών. Οι κάτοικοι της Ηπείρου και του Βορείου Αιγαίου μας δείχνουν ότι η απλότητα, η σύνδεση με τη φύση και η συλλογικότητα μπορούν να γίνουν το καλύτερο «ελιξίριο ζωής».
