Στη λεωφόρο Βασιλίσσης Όλγας, εκεί όπου κάποτε χτυπούσε η καρδιά της αστικής Θεσσαλονίκης, στέκει μια έπαυλη που μοιάζει να έχει παγώσει στον χρόνο.
Η Βίλα Όλγα.
Χτίστηκε το 1878 από τον Ξενοφώντα Παιονίδη, έναν από τους σημαντικότερους αρχιτέκτονες της εποχής, για τον Γαλλοεβραίο έμπορο Τζεμποργά. Η πρόσοψή της, αυθεντικό δείγμα νεομπαρόκ εκλεκτικισμού, αντανακλούσε την αυτοπεποίθηση μιας κοσμοπολίτικης Θεσσαλονίκης που βρισκόταν ακόμη υπό οθωμανική κυριαρχία αλλά κοίταζε προς την Ευρώπη.
Το 1894 το σπίτι περνά στα χέρια του Εμμανουέλ Σαλέμ. Δικηγόρος, εξέχον μέλος της εβραϊκής κοινότητας και μία από τις πιο δυνατές πνευματικές φυσιογνωμίες της πόλης.
Μέσα σε αυτά τα δωμάτια γεννιέται ο γιος του, Ραφαέλ Σαλέμ, ένας από τους σπουδαιότερους μαθηματικούς που ανέδειξε ποτέ η Ελλάδα. Το όνομά του θα δοθεί αργότερα στους περίφημους «Αριθμούς Σαλέμ» και σε διεθνές επιστημονικό βραβείο. Η έπαυλη, ήδη, δεν φιλοξενούσε απλώς οικογένειες. Φιλοξενούσε μέλλον.
Το 1915 το κτίριο μισθώνεται από το Ιταλικό Προξενείο και το 1924 αγοράζεται από το ιταλικό κράτος. Από εκεί και πέρα η Βίλα Όλγα γίνεται διπλωματικός χώρος. Ένας τόπος επίσημων συναντήσεων. Αλλά και κάτι πολύ περισσότερο.
Κατά τη διάρκεια της Κατοχής, πίσω από τους τοίχους της γράφεται μία από τις πιο σιωπηλές και ηρωικές σελίδες της πόλης.
Ο Ιταλός πρόξενος Γουέλφο Ζαμπόνι, μαζί με τη 19χρονη γραμματέα του Ντρίτα Τζίομα, μετατρέπει το προξενείο σε «εργαστήριο σωτηρίας». Εκδίδουν πλαστά έγγραφα που παρουσιάζουν Έλληνες Εβραίους ως Ιταλούς υπηκόους.
Χάρη σε αυτά, δεκάδες άνθρωποι αποφεύγουν τον εκτοπισμό στο Άουσβιτς.
Μετά τον σεισμό του 1978, το Ιταλικό Προξενείο μεταστεγάζεται και το κτίριο εγκαταλείπεται. Από τότε, η Βίλα Όλγα στέκει σιωπηλή. Τα παράθυρα κλειστά. Οι τοίχοι ραγισμένοι. Η αυλή πνιγμένη στα αγριόχορτα.
Κι όμως, ακόμη και στη σιωπή της, συνεχίζει να αφηγείται ιστορίες. Ο Θόδωρος Αγγελόπουλος τη χρησιμοποιεί στα γυρίσματα της ταινίας «Μια αιωνιότητα και μια μέρα».
Το 2014, μια φωτογραφία της γίνεται viral, παρουσιασμένη ως «επίσημο poster» του American Horror Story. Το στοιχειωμένο αρχοντικό της Θεσσαλονίκης ταξιδεύει στον κόσμο ως σπίτι της Νέας Ορλεάνης.
Σήμερα, η Βίλα Όλγα βρίσκεται ξανά σε καμπή.
Το Ιταλικό Δημόσιο την έβγαλε σε διαγωνισμό με αυστηρούς όρους, ειδικό καθεστώς προστασίας και τιμή εκκίνησης άνω των 2 εκατομμυρίων ευρώ.
Όποιος κι αν την αποκτήσει, δεν θα αγοράσει μόνο τετραγωνικά. Θα αναλάβει την ευθύνη μιας ιστορίας που ξεκινά τον 19ο αιώνα, περνά μέσα από πολέμους, επιστήμες, σωτηρίες και κινηματογραφικά κάδρα, και φτάνει ως σήμερα.
