Κάθε εβδομάδα ένας συγγραφέας απαντά σε 15 ερωτήσεις. Σήμερα ο Μιχάλης Λιανός
- Γιατί γράφετε;
Είναι μια δημιουργική αναγνώριση των περιορισμών της ζωής μας.
- Τι κάνετε όταν δεν γράφετε;
Ζω, όπως όλοι, διερωτώμενος αν υπάρχω με τον τρόπο που πρέπει. Ό,τι αποκαλούμε «σχέδια», «υποχρεώσεις», «στόχους», «μέλλον»…, είναι απλώς θραύσματα μιας φανταστικής ζωής που θέλουμε να γίνει πραγματική. Με την έννοια αυτή, συγκεντρώνω υλικό για την επόμενη επικοινωνία με ένα άγνωστο κοινό, χωρίς να ξέρω αν αυτή θα ευοδωθεί.
- Είστε πρωτίστως αναγνώστης/τρια ή συγγραφέας;
Κανείς δεν έχει ποτέ δώσει στην τέχνη, στην επιστήμη, ή οπουδήποτε αλλού, περισσότερα από όσα έχει πάρει. Αλλά η ιδιαιτερότητά μου βρίσκεται στο ότι κάθε ανάγνωση που έχει ουσία, με παρηγορεί. Είναι περίπου σαν κάποιος που σας ψιθυρίζει «σύμφωνοι, η ζωή μας δεν έχει κανένα σπουδαίο νόημα, αλλά δεν είσαι μόνος· εγώ, τώρα, εδώ, είμαι κοντά σου. Στηρίξου πάνω μου».
- Τι διαβάζετε αυτό το διάστημα;
Ο κατάλογος είναι μακρύς, γιατί διαβάζω πάντοτε, παράλληλα, πολλά βιβλία. Ας περιοριστούμε όμως στη Χιλιετηρίδα στο Βελιγράδι του Πίσταλο, και στα Ανάποδα χρόνια της Μπουσχότεν. Φυσικά, επανέρχομαι περιοδικά και στα απαράκαμπτα, όπως ο Άνθρωπος χωρίς ιδιότητες του Μούζιλ ή Η πτώση του Καμύ.
- Με ποιες προσωπικότητες της Λογοτεχνίας θα βγαίνατε για ποτό;
Πιθανότατα με καμία. Έχετε συναντήσει ποτέ άνθρωπο που θαυμάζετε ένα ταλέντο του και δεν ήταν κατώτερος των προσδοκιών σας στα υπόλοιπα;
- Ισχύει ακόμα ο «θάνατος του συγγραφέα» στην εποχή των social media;
Το ερώτημα δεν τίθεται καν. Υπάρχουν μόνο «περιεχόμενα» και, κυρίως, στιγμιαία θραύσματα περιεχομένων. Γι’ αυτό και το Delirium είναι ένας θεατρικός μονόλογος. Σε μια παράσταση, αισθάνεται κανείς ότι δεν μπορεί να φύγει στη μέση επειδή «είδε αρκετά» ή «βαρέθηκε», όπως όταν βρίσκεται στον ατέρμονο χείμαρρο του Instagram. Αυτό πιθανώς θα αλλάξει στο εγγύς μέλλον. Αν αναφέρεστε συγκεκριμένα στην προσέγγιση του Barthes, το κλέος της αντιπροσώπευε την εποχή της πρωτόγνωρης ατομικής απελευθέρωσης. Σήμερα πια, όλοι έχουν την ψευδαίσθηση ότι ζουν αυτόνομα, και δεν δέχονται αμφισβητήσεις στις ερμηνείες τους. Επομένως, ο αναγνώστης θεωρεί τον εαυτό του αυθεντία.
- Γίνεται να βιοπορίζεσαι στην Ελλάδα μόνο από τη συγγραφή;
Ζω στο εξωτερικό όπου εργάζομαι ως καθηγητής πανεπιστημίου και δεν μπορώ να έχω γνώμη. Οι συζητήσεις μου όμως με πείθουν ότι μόνο οι συγγραφείς ευώνητων βιβλίων κατορθώνουν κάτι τέτοιο. Κατά τα λοιπά, οφείλει κανείς να βρει άλλους πόρους.
- Διδάσκεται η γραφή;
Ναι. Με την έννοια ότι ένα μάθημα δημιουργικής γραφής μπορεί να σας οδηγήσει να βρείτε τη φωνή σας. Δε θα είναι όμως η ίδια με την αρχική, χωρίς αυτό να είναι κακό. Για να το πούμε απλά, ο Βαμβακάρης δε θα θεμελίωνε το ρεμπέτικο αν είχε πάει στο ωδείο. Θα ήταν όμως μάλλον και πάλι ένας ταλαντούχος μουσικός. Το αυτοδίδακτο έχει μια άλλη σχέση με την πρωτοτυπία.
- Ποιο θα ήταν το δικό σας «γράμμα σ’ ένα νέο ποιητή»;
Όπως ακριβώς και ο Ρίλκε, αν ο νέος λογοτέχνης αναζητά μια μέθοδο βελτίωσης, θα επέμενα ότι κανείς δεν μπορεί να είναι χρήσιμος σε κανέναν στη λογοτεχνία. Αντίθετα, θα έγραφα εκτενώς για την τυχαία μορφή του ταλέντου και τη σημασία της συνάντησής του με τις συνθήκες. Θα έδινα ως παράδειγμα ότι η σπουδαιότερη ελληνική ποιητική σύνθεση δε θα υπήρχε και ο Ελύτης θα ήταν απλώς ‘ο ποιητής του Αιγαίου’ αν δεν είχε βιώσει την οδύνη του πολέμου.
- Η Λογοτεχνία είναι ενιαία ή επιδέχεται διακρίσεων;
Όπως οτιδήποτε στο σύμπαν, το ζήτημα είναι το κριτήριο. Τα πάντα είναι ενιαία στο επίπεδο των σωματιδίων. Αντίστοιχα, το Delirium αφορά εξίσου την πρόκληση συναισθημάτων στον αναγνώστη, με ένα βιβλίο που διαβάζεται στην παραλία για να ενισχύσει την ευχαρίστηση των διακοπών. Από την άλλη πλευρά, η διαταραχή και η απόγνωση δεν προκαλούν το ίδιο συναίσθημα με το τέλειο ειδύλλιο στο ηλιοβασίλεμα.
- Υπάρχουν must read βιβλία; Ποια είναι για εσάς;
Όχι. Υπάρχουν μόνο βιβλία που αντιστοιχούν στην προσωπικότητα και τον ψυχισμό μας. Για μένα, είναι αυτά στα οποία ήδη είπα ότι επανέρχομαι· και μια ολόκληρη βιβλιοθήκη που περιλαμβάνει αναγνωρισμένα έργα, όπως Η Δίκη του Κάφκα ή το Άξιον Εστί, αλλά και εντελώς άγνωστα κείμενα, όπως το Marcher droit, tourner en rond του Emmanuel Venet.
- Πώς είναι να γράφεις στον καιρό της πολιτικής ορθότητας;
Όπως πάντοτε, όταν εξερευνάς τις τυφλές γωνίες της ανθρώπινης συνύπαρξης. Πρέπει να είσαι άφοβος.
- Γιατί οι Έλληνες γράφουν περισσότερο απ’ ό, τι διαβάζουν;
Δεν είμαι βέβαιος ότι αυτό εξακολουθεί να ισχύει. Τα διαδικτυακά μέσα έχουν μετακινήσει το κέντρο βάρους προς την ανάγνωση και την «κατανάλωση περιεχομένου». Εκφράζεται κανείς αποτελεσματικότερα με ένα μιμίδιο, παρά με ένα πρωτόλειο που μέχρι πριν τριάντα χρόνια θα έδειχνε σε τρεις ή τέσσερις ανθρώπους.
- Πώς σας επηρεάζει η πολιτική επικαιρότητα;
Με επηρεάζει κυρίως η κοινωνική της παραγωγή. Πώς καταλήγουμε να έχουμε αυτή την πολιτική επικαιρότητα, αντί κάποια άλλη, αποκαλύπτει σε μεγάλο βαθμό ποιοι είμαστε.
- Η Λογοτεχνία, τελικά, σας έχει αλλάξει τη ζωή;
Φυσικά. Είναι η κύρια οδός μέσα από την οποία μπορώ να αγαπώ τους ανθρώπους χωρίς να με κατακρεουργούν γι’ αυτό.
Ο Μιχάλης Λιανός είναι απόφοιτος της Νομικής Σχολής Αθηνών, Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Ρουέν στη Γαλλία και Επίτιμος Διευθυντής Ερευνών στο Πανεπιστήμιο του Πόρτσμουθ, στη Βρετανία. Προηγουμένως δίδασκε στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου. Ειδικεύεται στη σχέση δικαίου και κοινωνίας, τους πολιτειακούς θεσμούς, την εγκληματολογία και την πολιτική κοινωνιολογία. Έχει ασκήσει διάφορα άλλα επίσημα καθήκοντα στον ακαδημαϊκό χώρο. Είναι επίσης πρόεδρος της Fair Decision και ιδρυτικό μέλος της Anticor.
Ντελίριο του Μιχάλη Λιανού, ένα βιβλίο για μια γυναίκα που αρνείται να σωπάσει
Πώς φτάνει κανείς στην άκρη του εαυτού του;
Η γυναίκα που μιλά εδώ βρίσκεται αποκλεισμένη και μονολογεί δικάζοντας την ίδια την ύπαρξή της με μένος, και τους άλλους ανθρώπους με καυστικότητα και οξύνοια. Τί την έφερε στην απομόνωση; Η καθοδική πορεία της αρχίζει πριν τη γέννησή της, με τις εξαρτήσεις της μητέρας της, και συνεχίζεται με την κακοποίηση του πατέρα της και την ψυχική βύθιση του αδελφού της.
Δίνει μια λυσσώδη μάχη όχι μόνο για την επιβίωση, αλλά και για την επιτυχία, ακόμη και την ευτυχία. Για να αγαπήσει και να αγαπηθεί.
Δεν είναι ηρωίδα για να αντισταθεί, δεν είναι αναίσθητη για να ξεφύγει. Η συνομιλία με τον εαυτό της σφίγγει την αγχόνη που πάει να την πνίξει. Μόνη, ασταθής, καταδικασμένη από ό,τι την έφερε στη ζωή, παραληρεί μπροστά σε ένα φανταστικό κοινό. Φτυαρίζει με πάθος αλήθειες, ερείπια και ημιθανείς προσδοκίες. Καμιά ελπίδα της δεν πραγματοποιήθηκε, αντίθετα με όλους τους φόβους της. Ήθελε να είναι σεβαστή προσωπικότητα των τεχνών, είναι μια άγνωστη ποσότητα, αδιάφορη σε όλους.
Ο μονόλογός της είναι ένας φεμινιστικός εμβολισμός της πραγματικότητας, χωρίς δισταγμούς και διεκδικήσεις. Μια άφοβη αποκάλυψη των σκληρών νόμων της κοινωνικής βαρύτητας.
Τίτλος: Ντελίριο
Συγγραφέας: Μιχάλης Λιανός
Εκδόσεις: Λείμων
Τιμή: 10.00
Σημείωμα του συγγραφέα
Ο καιρός μας απαιτεί μια τρισδιάστατη ακτινογραφία της κοινωνικής και της προσωπικής διαταραχής. Το ενδιαφέρον μου ήταν να δείξω πώς η ύπαρξη καταντά εκμεταλλεύσιμο υλικό των άλλων και, κατόπιν, παρίας του εαυτού της. Η ηρωίδα διαμαρτύρεται γι’ αυτή την τυφλή επιμονή της ζωής που μας υποχρεώνει να συνεχίζουμε ακόμη και όταν το παρελθόν εγγυάται ένα τυραννικό μέλλον.
