Κάποτε υπήρχαν πολιτιστικές στιγμές που ένωναν τους πάντες. Το τελευταίο επεισόδιο μιας δημοφιλούς σειράς, η πρεμιέρα μιας πολυαναμενόμενης ταινίας, ένα τραγούδι που ακουγόταν παντού ή ένα τηλεοπτικό γεγονός που την επόμενη ημέρα συζητούσαν όλοι. Ακόμη κι αν οι άνθρωποι διαφωνούσαν, μοιράζονταν τουλάχιστον την ίδια αναφορά.
Σήμερα, αυτή η κοινή πολιτιστική εμπειρία μοιάζει να εξαφανίζεται. Οι αλγόριθμοι έχουν δημιουργήσει έναν κόσμο απόλυτα εξατομικευμένο, στον οποίο δύο άνθρωποι μπορούν να κάθονται δίπλα δίπλα και να βλέπουν εντελώς διαφορετικό περιεχόμενο. Το TikTok, το Instagram, το YouTube και οι πλατφόρμες streaming γνωρίζουν τις προτιμήσεις μας και μας οδηγούν σε προσωπικές ψηφιακές πραγματικότητες.
Το αποτέλεσμα δεν είναι μόνο η μεγαλύτερη ποικιλία επιλογών. Είναι και η απώλεια όσων μας έδιναν αφορμές να συζητήσουμε, να γελάσουμε ή να περιμένουμε κάτι μαζί. Η μοναξιά, άλλωστε, δεν σχετίζεται αποκλειστικά με την απουσία φίλων και σχέσεων. Μπορεί να εμφανιστεί και όταν αισθανόμαστε ότι οι άνθρωποι γύρω μας ζουν σε μια εντελώς διαφορετική πολιτιστική πραγματικότητα.
Η λεγόμενη «monculture» είχε ασφαλώς προβλήματα: άφηνε συχνά λιγότερο δημοφιλείς φωνές στο περιθώριο και περιόριζε τις επιλογές. Ωστόσο, δημιουργούσε κοινές εμπειρίες. Σήμερα έχουμε πρόσβαση σε σχεδόν τα πάντα, αλλά δυσκολευόμαστε να βρούμε κάτι που γνωρίζουν όλοι.
Γι’ αυτό και όλο περισσότερα brands, χώροι και διοργανώσεις επενδύουν στην κοινότητα. Δεν προσφέρουν μόνο ένα προϊόν ή μια υπηρεσία, αλλά την αίσθηση ότι συμμετέχεις σε κάτι μεγαλύτερο, μαζί με άλλους ανθρώπους.
Ο ανθρωπολόγος Ρόμπιν Ντάνμπαρ επίσης έχει συνδέσει τη διατήρηση των στενών φιλιών όχι μόνο με το πόσο συμπαθούμε έναν άνθρωπο, αλλά και με το πόσο συχνά τον συναντάμε. Οι αυθόρμητες επαφές, επομένως, παίζουν σημαντικό ρόλο στη δημιουργία οικειότητας. Όταν όμως γίνονται όλο και πιο σπάνιες, οι σχέσεις κινδυνεύουν να περιοριστούν σε μηνύματα, αντιδράσεις και υποσχέσεις για μια συνάντηση που συνεχώς αναβάλλεται.
Αυτό το κενό αρχίζουν να αναγνωρίζουν και οι επιχειρήσεις. Χώροι εστίασης, κοινότητες, ταξιδιωτικές εμπειρίες και νέα brands δεν πουλούν μόνο προϊόντα. Προσπαθούν να προσφέρουν την αίσθηση της σύνδεσης, της συμμετοχής και της απρόβλεπτης στιγμής. Δημιουργούν αφορμές ώστε άγνωστοι να συναντηθούν και φίλοι να ξεφύγουν, έστω για λίγο, από το αυστηρό πρόγραμμα.
Σε μια εποχή όπου σχεδόν τα πάντα μπορούν να αγοραστούν ή να οργανωθούν μέσα από μια οθόνη, το πραγματικά επιθυμητό ίσως είναι κάτι πολύ πιο απλό: να έχεις χρόνο, χρήματα και ανθρώπους διαθέσιμους για να πεις «φεύγουμε τώρα» — και να φύγετε πραγματικά.
