γράφει η Διώνη Παπαδοπούλου
Το να στριμώχνεσαι για να περπατήσεις σε έναν δρόμο γεμάτο τουρίστες ή να περιμένεις στη σειρά για να ρίξεις μια ματιά σε ένα διάσημο έργο τέχνης, σίγουρα δεν είναι η πιο ευχάριστη εμπειρία. Παρ’ όλα αυτά, είναι μια κατάσταση που δύσκολα θα αλλάξει. Ο λόγος είναι απλός: όλο και περισσότερος κόσμος μπορεί πλέον να ταξιδέψει.
Η μεσαία τάξη διεθνώς έχει μεγαλώσει και, μόλις καλύψει τις βασικές της ανάγκες, στρέφεται στις εμπειρίες – με πρώτο και καλύτερο το ταξίδι. Κάποτε ήταν κάτι που έμοιαζε πολυτέλεια, σήμερα όμως είναι εφικτό ακόμη και με περιορισμένο εισόδημα. Χάρη στις low cost πτήσεις, τα airbnb και τα hostels, αλλά και με λίγη εξοικονόμηση (ένα σνακ στο χέρι, μπύρες από το μίνι μάρκετ), ο κόσμος μπορεί να δει νέους τόπους χωρίς να χρειάζεται να ξοδέψει μια περιουσία.
Όλα αυτά είναι θετικά. Όμως, υπάρχει κι ένας άλλος παράγοντας που έχει αλλάξει τα πάντα: τα social media. Η ανάγκη για την «τέλεια» φωτογραφία και το σωστό «aesthetic» οδηγεί σε τουρισμό τύπου copy-paste. Τα ίδια μέρη, οι ίδιες πόζες, οι ίδιες εμπειρίες. Έτσι δημιουργείται υπερσυγκέντρωση σε συγκεκριμένα αξιοθέατα, όχι επειδή έχουν κάτι ξεχωριστό, αλλά επειδή έγιναν viral.
Η ίδια λογική ισχύει και για το φαγητό. Ξαφνικά ένα συγκεκριμένο εστιατόριο γίνεται must, ενώ δεκάδες άλλα –ίσως πιο αυθεντικά– μένουν στην αφάνεια. Η «αγελαία» νοοτροπία τουριστών που τρέχουν όλοι στο ίδιο μέρος επειδή τρεντάρει στο Instagram δείχνει πώς η διαδικτυακή εικόνα έχει μεγαλύτερη βαρύτητα από την πραγματική εμπειρία.
Η Θεσσαλονίκη, σε αντίθεση με πόλεις όπως η Βαρκελώνη, η Βενετία ή η Φλωρεντία, απέχει ακόμα πολύ από τον υπερτουρισμό. Ο αριθμός επισκεπτών είναι σαφώς μικρότερος, οι περισσότεροι έρχονται για σύντομο city break, επαγγελματικούς λόγους ή ως στάση πριν τη Χαλκιδική, ενώ το κέντρο της πόλης παραμένει ζωντανό με ντόπιους να δίνουν τον τόνο. Το φαινόμενο Airbnb σίγουρα έχει επηρεάσει κάπως την αγορά ακινήτων, όμως όχι σε βαθμό να «εκτοπίζει» κατοίκους ή να μετατρέπει ολόκληρες γειτονιές σε τουριστικά θεματικά πάρκα. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι η πόλη είναι απρόσβλητη· αν η τουριστική ανάπτυξη συνεχίσει χωρίς στρατηγικό σχεδιασμό, οι πιέσεις που βλέπουμε αλλού μπορεί να φτάσουν και εδώ.
Η Αθήνα είναι σε πιο «οριακή» κατάσταση σε σχέση με τη Θεσσαλονίκη. Δεν έχει φτάσει τα επίπεδα υπερτουρισμού της Βενετίας ή της Βαρκελώνης, αλλά δέχεται πολύ πιο έντονες πιέσεις:
Ο ιστορικός της πυρήνας –το Σύνταγμα, η Πλάκα, το Μοναστηράκι, το Ψυρρή και φυσικά η Ακρόπολη– είναι σχεδόν μονίμως γεμάτος κόσμο, με τη συμφόρηση να γίνεται ιδιαίτερα έντονη τους καλοκαιρινούς μήνες. Ο Πειραιάς δέχεται όλο και περισσότερα κρουαζιερόπλοια, ενώ οι low cost πτήσεις έχουν μετατρέψει την Αθήνα σε κλασικό city break προορισμό, κάτι που σημαίνει μαζικές ροές επισκεπτών σε μικρά χρονικά διαστήματα. Το φαινόμενο των βραχυχρόνιων μισθώσεων έχει επίσης αφήσει ισχυρό αποτύπωμα: σε πολλές γειτονιές του κέντρου μεγάλος αριθμός κατοικιών έχει μετατραπεί σε Airbnb, πιέζοντας τα ενοίκια προς τα πάνω και δυσκολεύοντας την καθημερινότητα των μόνιμων κατοίκων. Παρ’ όλα αυτά, η Αθήνα δεν έχει χαθεί μέσα στον τουρισμό· εξακολουθεί να έχει ζωντανές γειτονιές, πολιτιστική δραστηριότητα, πανεπιστήμια και επιχειρήσεις, στοιχεία που τη διατηρούν μια πόλη που «ζει» και όχι απλώς έναν προορισμό για τουρίστες.
Με λίγα λόγια: η Αθήνα βιώνει ήδη τα πρώτα «καμπανάκια» του υπερτουρισμού, ειδικά γύρω από την Ακρόπολη και τα hotspots του κέντρου. Δεν είναι ακόμα Βαρκελώνη, αλλά αν συνεχίσει η άναρχη τουριστική ανάπτυξη χωρίς μέτρα, κινδυνεύει να γίνει.
