Γράφει ο Λάζαρος Γεροφώτης
Σε μια Ελλάδα λουσμένη στο φως, με φόντο τα αρχαία μνημεία, τις θάλασσες που αστράφτουν και τους ανθρώπους που ζουν με καρδιά ανοιχτή, ξεδιπλώνεται η ταινία “Επιχείρησις Απόλλων” (1968). Ένα κινηματογραφικό ταξίδι γεμάτο έρωτα, απόδραση και αισιοδοξία, που μέσα από τα μάτια ενός ξένου πρίγκιπα υμνεί την ομορφιά της χώρας και τη δύναμη του αυθόρμητου έρωτα. Με φόντο μια Ελλάδα που ανοίγεται στον κόσμο ως φιλόξενος προορισμός, η ταινία αποτελεί όχι μόνο ρομαντική φαντασίωση αλλά και μια ντελικάτη, σχεδόν ποιητική, προβολή της Ελλάδας ως τόπου απόδρασης, ελευθερίας και συναισθηματικής αφύπνισης. Σκηνοθετημένη από τον ευαίσθητο και κοσμοπολίτη Γιώργο Σκαλενάκη, έναν σκηνοθέτη που γνώρισε την τέχνη του κινηματογράφου στα θρανία της Πράγας, έχοντας για συμμαθητή τον μετέπειτα διάσημο Μίλος Φόρμαν, και που στη συνέχεια διέγραψε τη δική του ξεχωριστή πορεία στον ελληνικό κινηματογράφο, με ταινίες που ισορροπούν ανάμεσα στην καλλιτεχνική ευαισθησία και τη λαϊκή απήχηση, όπως οι “Διπλοπενιές” (1966) και το “Αχ αυτή η γυναίκα μου” (1967), δύο ταινίες με το δίδυμο Βουγιουκλάκη – Παπαμιχαήλ που θεωρούνται από τις καλύτερές τους, την ταινία “Το νησί της Αφροδίτης” (1965), όπου είναι η μοναδική Ελληνική ταινία που εμφανίστηκε η Κατίνα Παξινού και την ταινία “Ντάμα Σπαθί” (1966), όπου έκανε σημαντική πορεία σε διεθνή και εγχώρια Φεστιβάλ. Στην ταινία “Επιχείρησις Απόλλων”, ο Σκαλενάκης υφαίνει έναν ρομαντικό μύθο πάνω στο φόντο της ελληνικής καλοκαιρινής γης, του ήλιου, του αρχαίου πολιτισμού και της απλότητας των ανθρώπων. Με το σενάριο των Γιάννη Τζιώτη και Volodja Semitjov και τη μουσική του νεαρού τότε αλλά ήδη χαρισματικού Γιάννη Μαρκόπουλου (με χαρακτηριστικό το κομμάτι “Ζαβαρακατρανέμια”), αλλά και με μια σύνθεση του μετέπειτα Οσκαρικού Βαγγέλη Παπαθανασίου, η ταινία δεν είναι απλώς μια ερωτική ιστορία, αλλά και μια σπάνια καρτ ποστάλ μιας Ελλάδας που ανοίγεται στον κόσμο με αισιοδοξία και φως.
Η υπόθεση της ταινίας παρακολουθεί έναν νεαρό Γερμανό πρίγκιπα, τον Γιαν, ο οποίος επισκέπτεται την Ελλάδα για διακοπές. Φιλοξενούμενος στη θαλαμηγό μιας ντίβας της όπερας, τολμά να αποδράσει από την πολυτέλεια και το πρωτόκολλο για να συναντήσει τον αυθεντικό κόσμο. Πετώντας με ελικόπτερο πάνω από την Αθήνα, βλέπει στον λόφο του Λυκαβηττού την Έλενα, μια πανέμορφη και γοητευτική ξεναγό. Από εκείνη τη στιγμή, ο κόσμος του αλλάζει. Κατεβαίνει από τα ύψη της εξουσίας και ντύνεται με απλότητα για να γίνει ένας ανώνυμος τουρίστας δίπλα στην Έλενα, συμμετέχοντας στην περιήγησή της μαζί με τους υπόλοιπους επισκέπτες. Ο Γιαν και η Έλενα ταξιδεύουν μαζί από την Αθήνα μέχρι την Επίδαυρο, το Ναύπλιο και την Κέρκυρα. Κάθε τοπίο που διασχίζουν γίνεται σκηνικό για την ανάπτυξη ενός ανέλπιστου έρωτα. Η Ελλάδα της ταινίας δεν είναι μόνο ο τόπος όπου γεννήθηκε η δημοκρατία και το θέατρο. Είναι η γη της ομορφιάς, της αφθαρσίας και του καλοκαιρινού έρωτα – ένα ανοιχτό κάλεσμα στους ξένους να τη γνωρίσουν, να την ερωτευτούν, και ίσως, να μείνουν για πάντα.
Μέσα σε αυτό το ταξίδι, αποτυπώνεται και η ουσία της ελληνικής ψυχής, όπως εκφράζεται σε μία από τις πιο χαρακτηριστικές στιγμές της ταινίας, όταν κάποια τουρίστρια ρωτά: “Κέφι; Τι είναι κέφι; Οι Έλληνες χρησιμοποιείται συνέχεια αυτή τη λέξη. Τι σημαίνει;” και η Έλενα απαντά: “Κέφι; Τι είναι κέφι; Δεν ξέρω να το εξηγήσω. Δεν μεταφράζεται ακριβώς… Είναι εκείνη η διάθεση να φύγει ο πόνος… ο καημός… Είναι το ξέσπασμα που γίνεται χαμόγελο… τραγούδι… χορός…”. Αυτή η φράση, απλή και βαθειά, συνοψίζει όλο το πνεύμα του φιλμ – μια χώρα που μεταμορφώνει τη θλίψη σε ζωή, και έναν λαό που ξέρει να ζει ακόμα και μέσα από τις πληγές του. Όμως όσο ειδυλλιακές κι αν είναι αυτές οι μέρες, η πραγματικότητα δεν αργεί να χτυπήσει την πόρτα. Οι αρχές της χώρας του Γιαν τον αναζητούν, η ταυτότητά του αποκαλύπτεται, κι εκείνος καλείται να επιστρέψει στον κόσμο που άφησε πίσω. Ο πρίγκιπας αρνείται να επανέλθει στο παλάτι του, επιμένοντας ότι βρήκε την αληθινή του ελευθερία στην Ελλάδα και στον έρωτά του με την Έλενα. Εκείνη, όμως, πιο ώριμη και πιο προσγειωμένη, τον πείθει πως ο δικός τους έρωτας ανήκει στον κόσμο των αναμνήσεων, όχι της καθημερινότητας και πως ήταν όμορφος γιατί ήταν ελεύθερος και προσωρινός. Έτσι, οι δυο τους αποχωρίζονται με τη γλυκιά μελαγχολία μιας ιστορίας που δεν τελείωσε με χάπι εντ, αλλά που θα μείνει για πάντα χαραγμένη στο Ελληνικό φως.
Η Έλενα Ναθαναήλ, με την αιθέρια ομορφιά της και την κομψότητα μιας μεσογειακής θεάς, ενσαρκώνει ιδανικά την Ελληνίδα γυναίκα που μαγεύει τον Γιαν όχι μόνο με την εμφάνισή της, αλλά και με την προσωπικότητα και το ήθος της, σε ένα ρόλο που την καθόρισε στην μνήμη του κοινού. Στο πλευρό της, ο Thomas Fritsch αποδίδει έναν ρομαντικό πρίγκιπα, ευάλωτο και αποφασισμένο, που ψάχνει για λίγες μέρες να ζήσει κάτι αληθινό. Στην ελληνική εκδοχή της ταινίας, στο ρόλο του πρίγκιπα, τη φωνή του δανείζει ο Κώστας Καρράς. Το καστ συμπληρώνουν οι Αθηνόδωρος Προύσαλης, Χρήστος Τσαγανέας, Άρης Μαλιαγρός, Ούλα Μπέργκρουντ, Καρολάιν Κρίστενσεν, Ζαννίνο, Γιώργος Μεσσάλας και άλλοι αγαπημένοι ηθοποιοί. Η ταινία έκανε πρεμιέρα στις ελληνικές αίθουσες στις 5 Φεβρουαρίου 1968 και σημείωσε σημαντική επιτυχία, κόβοντας πάνω από 316.000 εισιτήρια και ήρθε στην 22η θέση ανάμεσα σε 99 ταινίες την σεζόν 1967 – 1968. Κυκλοφόρησε στο εξωτερικό με τον τίτλο Apollo Goes on Holiday σε Αγγλία και Ηνωμένες Πολιτείες και Apollo part en vacances στη Γαλλία. Ήταν μία από τις Ελληνικές ταινίες με την μεγαλύτερη διανομή στο εξωτερικό την δεκαετία του ‘60. Το 2010 επανεκδόθηκε σε μορφή DVD, ενώ όταν το 2000 η Καραγιάννης – Καρατζόπουλος αγόρασε όλο το κινηματογραφικό αρχείο της Δαμασκηνός – Μιχαηλίδης, ανακάλυψε ότι τα “αρνητικά” της συγκεκριμένης ταινίας ήταν κατεστραμμένα. Ο Αντώνης Καρατζόπουλος ταξίδεψε στη Γαλλία και έφτασε σε μία αποθήκη 2 ώρες έξω από το Παρίσι, όπου υπήρχανε τα αρχικά “αρνητικά” της ταινίας. Τα παρέλαβε με αποτέλεσμα να αποκατασταθεί ευτυχώς το υλικό της.
Η “Επιχείρησις Απόλλων” δεν είναι απλώς ένα τουριστικό φιλμ εποχής, είναι μια ωδή στον καλοκαιρινό έρωτα, στην Ελλάδα των αισθήσεων, στον τουρισμό που γεννά συναισθήματα και όχι απλώς αναμνηστικά τσολιαδάκια. Είναι η εικόνα μιας χώρας που ήξερε και ακόμα ξέρει να εμπνέει, να φιλοξενεί και να κάνει τον “ξένο” να νιώθει σπίτι του, έστω και αν είναι μόνο για δύο μέρες.
