γράφει ο Τάσος Γέροντας
Graham Greene «Ο επίτιμος πρόξενος». Μετάφραση Αχιλλέας Κυριακίδης. Εκδόσεις Πόλις 2023.
Βρισκόμαστε σε κάποια ανώνυμη (και μη προσδιορίσιμη) πόλη της Αργεντινής, η οποία βρίσκεται πάνω στον Παρανά, τον μεγάλο ποταμό που για μεγάλο μήκος του ορίζει το νότιο σύνορο της Παραγουάης με την Αργεντινή. Επίτιμος πρόξενος του Ηνωμένου Βασιλείου είναι ο Τσάρλι Φόρτναμ. Εξηντάρης, χήρος, λάτρης (μέχρις εξάρτησης) του ουίσκυ, δεν έχει καμία ουσιαστική αρμοδιότητα, όμως με την ανοχή του Υπουργείου Εξωτερικών ζει και ξοδεύει σαν να είναι κανονικός πρόξενος. Αυτός είναι ο ήρωας του τίτλου. Όμως άλλος είναι ο πρωταγωνιστής. Ο τριαντάχρονος Εδουάρδο Πλαρ, γιατρός στο επάγγελμα, γιός ενός εξόριστου, φυλακισμένου στην Παραγουάη Άγγλου και μιας Παραγουανής, αυτός είναι ο μεγάλος πρωταγωνιστής του βιβλίου. Κυνικά και τακτικά ομολογεί πως δεν μπορεί να αγαπήσει και πως δεν καταλαβαίνει το νόημα της αγάπης. Μια νεαρή πόρνη στο μοναδικό πορνείο της περιοχής θα κεντρίσει την προσοχή του και τον πόθο του. Το ότι αυτή θα γίνει σύζυγος του πρόξενου δεν θα τον εμποδίσει να την κάνει ερωμένη του.
Η ζωή κυλάει χωρίς συνταρακτικές διακυμάνσεις μέχρι που μια ολιγομελής ομάδα Παραγουανών ανταρτών θα απαγάγει τον επίτιμο πρόξενο κατά λάθος, αντί για τον Αμερικανό πρεσβευτή. Σύντομα θα αντιληφθούν το λάθος τους, όμως θα συνεχίσουν να ζητούν την απελευθέρωση πολιτικών κρατουμένων στην Παραγουάη.
Ξεπερνώντας την αδιαφορία του για τους πάντες και τα πάντα, ο γιατρός Πλαρ θα προσπαθήσει να σώσει τον Φόρτναμ εισχωρώντας στην ομάδα των απαγωγέων. Επικεφαλής τους είναι ο Λεόν Ρίβας, γνωστός και παλιός συμμαθητής του Πλαρ όταν ζούσε στην Παραγουάη. Ο Ρίβας, ένας αποσχηματισμένος καθολικός ιερέας, δεν μπορεί να αποφασίσει την τύχη του ομήρου και περιμένει οδηγίες από τον αρχηγό των επαναστατών.
Στο τέλος θα επέμβει ο στρατός της Αργεντινής. Ο πρόξενος θα σωθεί, όχι όμως ο γιατρός, ούτε ο Ρίβας. Έτσι κατά κάποιον τρόπο θα «τιμωρηθούν» ο άπιστος, μοιχός γιατρός και ο αιρετικός ιερέας, ενώ ο καλόκαρδος όμηρος θα σωθεί και θα επιστρέψει στη γυναίκα του, παρότι έμαθε την απιστία της με τον γιατρό φίλο του.
Πολλοί και αριστοτεχνικοί διάλογοι σταδιακά αποκαλύπτουν το βάθος κάθε χαρακτήρα, ερμηνεύοντας έτσι την πορεία του καθενός. Αναφέρω για παράδειγμα τη σχέση του γιατρού με τους γονείς του, που ποτέ δεν του έδειξαν αγάπη, ή του Ρίβας με την Εκκλησία και τον Θεό όταν έβλεπε την τεράστια διαφορά στα κηρύγματα των επισκόπων και στον τρόπο της ζωής τους.
Ενταγμένος στην Αριστερά, αλλά και πιστός (παρότι ιδιότυπος) Καθολικός ο Γκρην, μέσα από τους διαλόγους και τις περιγραφές των κοινωνικών και πολιτικών συνθηκών προσφέρει στον αναγνώστη τους προσωπικούς του προβληματισμούς και τις σκέψεις του για τη θρησκεία, την Εκκλησία, τη μάχη του Καλού με το Κακό, αλλά και τη δύναμη της αγάπης, την αξία της αλήθειας. Στηλιτεύει την αδιαφορία της εξουσίας ένθεν κακείθεν του ωκεανού για αυτούς που είναι στο «περιθώριο» της κάθε χώρας, στις άκρες της που αυτοί ποτέ δεν πηγαίνουν, τη μοιρολατρική αποδοχή της κατάστασης, κυρίως από τους ιθαγενείς.
Σπουδαίο βιβλίο! Κατά τη γνώμη μου όχι τόσο «δυνατό» όσο το «Η δύναμις και η δόξα», αλλά σαφώς στα κορυφαία του συγγραφέα, γραπώνει από την αρχή την ψυχή του αναγνώστη.
Κορυφαία η μετάφραση, η οποία συνοδεύεται από 103 πολύ χρήσιμες και κατατοπιστικές σημειώσεις.
Εξαιρετική έκδοση από κάθε άποψη, όπως πάντα άλλωστε από τις Εκδόσεις Πόλις.
«Στις αναμνήσεις μας, οι άνθρωποι που δεν βλέπουμε πια, γερνάνε με χάρη.»
«[…] μια συγκαλυμμένη φτώχεια είναι πολύ χειρότερη απ’ τη φανερή.»
«Οι μόνες σημαντικές ερωτήσεις είναι αυτές που κάνει κανείς στον εαυτό του.»
«Ο θάνατος που πλησιάζει είναι το πιο δραστικό γιατρικό της αλήθειας.»
«Αν τώρα αισθάνομαι κάτι για την Εκκλησία, αυτό είναι θλίψη, όχι μίσος. Νομίζω πως θα μπορούσε εύκολα να με χρησιμοποιήσει για κάποιον καλό σκοπό, αν είχε καταλάβει λίγο καλύτερα… εννοώ τον κόσμο όπως είναι.»
