γράφει ο Τάσος Γέροντας
Ελένη Στελλάτου «Ο καιρός των κρυστάλλων». Εκδόσεις Πόλις 2025.
392 σελίδες σε εξαιρετικής ποιότητας λείο υποκίτρινο χαρτί, με άψογη επιμέλεια, σελιδοποίηση, εκτύπωση και βιβλιοδεσία.
1920 ή 1930. Βρισκόμαστε σε μία παραθαλάσσια πόλη. Δεν ονομάζεται αλλά θα μπορούσε να είναι κάποια της Ιβηρικής χερσονήσου που βρέχεται από τον Ατλαντικό. Ένας μυστηριώδης, όσο και παράξενος θάνατος συμβαίνει. Η νεαρή Ιρένε στον χορό του γάμου της πέθανε ξαφνικά, το σώμα της μετατράπηκε σε πορσελάνη, έσπασε και διαλύθηκε.
Σύντομα συνέβησαν κι άλλοι, ίδιοι θάνατοι. Κανείς δεν μπορεί να καταλάβει τι συμβαίνει. Είναι αρρώστια; Είναι επιδημία; Πώς μεταδίδεται; Θεραπεύεται; Πώς;
Η πόλη μπαίνει σε καραντίνα. Οι προμήθειες εξαντλούνται. Ο φόβος μεγαλώνει. Άραγε έχει κάποια σχέση ο χαμός του μικρού Γιοχάνες με το έλκηθρο στην παγωμένη λίμνη, που συνέβη πριν από έξι μήνες;
Η σωτηρία έρχεται από έναν αντιήρωα. Κοινωνικά απομονωμένος ο Εμάνουελ Περόν, ντρογκερίστας (φαρμακοποιός), θύμα εκφοβισμού από την παιδική ηλικία, αλμπίνος, αποφεύγει το φως και τους ανθρώπους. Σ’ αυτόν θα πει την ιδέα του ο γιατρός της πόλης λίγο πριν βρει κι αυτός το ίδιο τέλος. Μια ιδέα πολύ αλλόκοτη, τόσο για την αιτία όσο και για τον τρόπο μετάδοσης. Όμως πώς ξεκίνησαν όλα;
Ο Περόν παλεύει με έντονο σκίρτημα της αγάπης αλλά και με τα οικογενειακά του μυστικά, τα οποία αποκαλύπτονται και τον καταρρακώνουν, την ώρα που απαιτείται ψυχραιμία για την αντιμετώπιση της επιδημίας.
Ναι, στο τέλος θα βρει τη θεραπεία. Θα αντιμετωπίσει δυσπιστία αλλά και πόλεμο από έναν τσαρλατάνο, του οποίου τα εύκολα χρήματα θα κόψει. Τελικά θα δικαιωθεί. Αλλά δεν θα νικήσει.
Το βιβλίο βρίθει νοημάτων και μηνυμάτων. Η ρωγμή στον πάγο, που τράβηξε στον θάνατο τον Γιοχάνες, αποκάλυψε πολλές ρωγμές στην κοινωνία της πόλης. Είναι σαφές και το πολιτικό μήνυμα. Η εξουσία και ο δισταγμός της ανάληψης ευθυνών, της λήψης δυσάρεστων μέτρων. Η δύναμη του τύπου, ειδικά του κίτρινου.
Λίγο μετά τον θάνατο και την πορσελανοποίηση του σώματος, έρχεται η κρυσταλλοποίηση. Η πορσελάνη μετατρέπεται σε διαφανή κρύσταλλο, ο οποίος είναι τρομερά εύθραυστος. Έτσι αναδεικνύεται η ευθραυστότητα των ανθρώπων, των ζώντων μέσω των τεθνεώτων. Και αυτή η διαφάνεια υποδηλώνει την απογύμνωση, την έκθεση. Όμως η ευθραυστότητα αποτρέπει, εμποδίζει την προσέγγιση. Τούτο ενισχύεται από το γεγονός ότι η νόσος μεταδίδεται μόνο με θερμή αγκαλιά.
Η επιστήμη για μια ακόμα φορά θα κληθεί να αντιμετωπίσει τις προκαταλήψεις, αλλά και τη μεταφυσική. Κι ενώ στην κόντρα με τις προκαταλήψεις η επιστήμη κερδίζει τη μάχη για τη ζωή, στην κόντρα με τη μεταφυσική θα φτάσουν να βαδίζουν πλάι-πλάι. Εκεί που η επιστήμη θα ηττηθεί κατά κράτος είναι στην κόντρα με τα συμφέροντα και τον φανατισμό. Εκεί ο καιρός των κρυστάλλων θα οδηγήσει στη νύχτα των κρυστάλλων.
Η συγγραφέας με γλώσσα πλούσια ταξιδεύει τον αναγνώστη στον χώρο, αλλά και στην ανθρώπινη ψυχοσύνθεση. Παρουσιάζει σε βάθος τον ήρωα/αντιήρωα, αναπτύσσοντας τον εσωτερικό του κόσμο, τα συναισθήματα, τις αντιφάσεις, τις δυνάμεις και τις αδυναμίες. Έχοντάς τον εξοπλίσει με τη διεισδυτική ματιά του μοναχικού, τον βάζει να μας περιγράφει διεξοδικά τους υπόλοιπους ήρωες της ιστορίας. Λόγος μεστός, δίχως να καταφεύγει σε εκφραστικές υπερβολές, αποτυπώνει επακριβώς τόσο την πραγματική δυστοπία που βιώνουν οι κάτοικοι όσο και τον φανταστικό κόσμο που μοιάζει να κρύβεται στο μισοσκόταδο των μυστικών και των ψεμάτων.
Εξαιρετικό βιβλίο! Κάποιες στιγμές μου θύμισε τους Αθέατους του Νταμαζιό. Διαβάζεται με προσήλωση και αφήνει έντονο αποτύπωμα στον αναγνώστη για πολύ καιρό.
«Η περιέργεια είναι ο μόνος τρόπος για να ζει κανείς.»
«[…] αν είναι αρκετά άτυχοι ώστε να γεράσουν.»
«μια μεγάλη καρδιά είναι πιο αποτελεσματική από ένα σοφό κεφάλι.»
«Να ξεχνάς, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι ξεχνάς στ’ αλήθεια, ίσως μαθαίνεις να θυμάσαι μ’ άλλο τρόπο.»
