Οι ομάδες PHĒNO, Fast Filly και Counter- παρουσιάζουν την εικαστική περφόρμανς Κάθοδος στο Αρχαιολογικό Μουσείο Αλεξανδρούπολης στις 9 και 10 Αυγούστου, στο πλαίσιο του θεσμού “Όλη η Ελλάδα ένας Πολιτισμός”.
Σε μια εποχή όπου οι πόλεμοι, οι εκτοπισμοί, οι κοινωνικές ανισότητες και η κλιματική κρίση επαναφέρουν επιτακτικά το ερώτημα της συνύπαρξης, η εικαστική περφόρμανς «Κάθοδος» καλεί το κοινό να αφήσει για λίγο πίσω του τη θέση του απλού θεατή. Μέσα από μια νυχτερινή, βιωματική διαδρομή στο Αρχαιολογικό Μουσείο Αλεξανδρούπολης, το σώμα, ο ήχος, η κίνηση και ο ίδιος ο χώρος μετατρέπονται σε εργαλεία μιας σύγχρονης τελετουργίας.
Η «Κάθοδος» δεν προτείνει εύκολες απαντήσεις. Ζητά από τους συμμετέχοντες να περάσουν από μια διαδικασία απομάθησης, να αμφισβητήσουν την ιδέα της ανθρώπινης κυριαρχίας και να φανταστούν νέες μορφές συγγένειας με τους άλλους ανθρώπους, τα ζώα, τα φυτά και το περιβάλλον. Πρόκειται για μια εμπειρία συμβολικού θανάτου, μεταμόρφωσης και επιστροφής, από την οποία κανείς δεν καλείται να φύγει ακριβώς όπως μπήκε.
- Τι σημαίνει για εσάς η λέξη «Κάθοδος» και γιατί επιλέξατε αυτόν τον τίτλο για την περφόρμανς;
Σε περιόδους πολέμων, εκτοπισμών πληθυσμών, εντεινόμενων μεταναστευτικών και προσφυγικών ροών, πολιτικών απώθησης και αποκλεισμού, διευρυνόμενων έμφυλων και οικονομικών ανισοτήτων, καθώς και κλιματικών και οικολογικών καταστροφών, καθίσταται αναγκαίο να επανεξετάσουμε τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τις μορφές συγγένειας μέσα από τις οποίες συγκροτούμε τον κόσμο και τη θέση μας σε αυτόν. Η επανεξέταση αυτή δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς το πέρασμα από μια κατάσταση μετασχηματισμού.
Με αφετηρία λοιπόν, μυθολογικά και τελετουργικά μοτίβα, η Κάθοδος αναδεικνύεται ως το κεντρικό αφηγηματικό σχήμα, καθώς δεν σηματοδοτεί απλώς μια μετάβαση, αλλά μια διαδικασία συμβολικού θανάτου, μεταμόρφωσης και επανόδου. Η κατάβαση προϋποθέτει την απογύμνωση από τις βεβαιότητες της ανθρώπινης κυριαρχίας και τη μετάβαση σε μια συνθήκη αλληλεξάρτησης, όπου η ύπαρξη συγκροτείται μέσα από σχέσεις με τους άλλους, ανθρώπινους και μη, και όχι έξω από αυτές.
Η Κάθοδος συνιστά μια φαντασιακή προσομοίωση τελετουργίας, ένα νοητικό σχήμα που αποτέλεσε το εννοιολογικό υπόβαθρο για τη σύνθεση της εικαστικής περφόρμανς.
- Η παράσταση ζητά από το κοινό να μην παρατηρεί απλώς, αλλά να συμμετέχει. Τι ακριβώς θα κληθεί να κάνει ο θεατής κατά τη διάρκεια της διαδρομής;
Η εικαστική performance δεν ζητά από το κοινό να ερμηνεύσει ένα θέαμα, αλλά να κατοικήσει προσωρινά μία συνθήκη μετάβασης. Αντλώντας από τη δομή των τελετουργιών, η περφόρμανς οργανώνεται ως μία ακολουθία διαδοχικών περασμάτων, όπου η κίνηση, η αισθητηριακή εμπειρία και η συνάντηση με ανθρώπινους και μη ανθρώπινους δρώντες μετατρέπουν την παρατήρηση σε συμμετοχή.
Κατά τη διάρκεια της διαδρομής, το κοινό καλείται να εμπιστευτεί τον Τελετάρχη και να αφεθεί στη ροή της πορείας, χωρίς να γνωρίζει εκ των προτέρων τι ακολουθεί. Δεν απαιτείται η εκτέλεση κάποιου ρόλου ούτε η επίτευξη ενός συγκεκριμένου αποτελέσματος. Αντίθετα, κάθε στάση και κάθε μετάβαση λειτουργεί ως μια μικρή άσκηση απομάθησης.
Η συμμετοχή ολοκληρώνεται όχι με την επίλυση μιας δοκιμασίας, αλλά με τη δυνατότητα να επιστρέψει κανείς έχοντας διαπραγματευτεί διαφορετικά τις συγγένειες που τον συνδέουν με τους άλλους, ανθρώπινους και μη.
- Μιλάτε για μια διαδικασία “απομάθησης”. Ποιες βεβαιότητες ή συνήθειες θέλετε να αφήσει προσωρινά πίσω του ο θεατής;
Η απομάθηση ή unlearning δεν αφορά την απόρριψη της γνώσης, αλλά τη δημιουργία μικρών νοητικών ρωγμών μέσα από τις οποίες μπορούμε να επανεξετάσουμε παγιωμένες αντιλήψεις και, κυρίως, τις μορφές σχέσεων που συγκροτούν τον κόσμο μας. Για αιώνες, ο άνθρωπος έχει αντιληφθεί τον εαυτό του ως κυρίαρχο υποκείμενο, οργανώνοντας τη σχέση του με τα άλλα είδη και το περιβάλλον μέσα από λογικές επιβολής, εξόρυξης, εκμετάλλευσης και διαχωρισμού.
Σήμερα, αυτές οι βεβαιότητες μοιάζουν όλο και λιγότερο επαρκείς. Η Κάθοδος δεν προτείνει νέες απαντήσεις· δημιουργεί έναν προσωρινό χώρο όπου το κοινό μπορεί να αναστείλει αυτές τις παραδοχές και να δοκιμάσει να φανταστεί διαφορετικές μορφές συγγένειας, συνύπαρξης, συσχέτισης.
- Γιατί επιλέξατε το Αρχαιολογικό Μουσείο Αλεξανδρούπολης ως τόπο της δράσης και πώς συνομιλεί η περφόρμανς με τα εκθέματα και τον προαύλιο χώρο;
Η παραγωγή πραγματοποιείται στο πλαίσιο του προγράμματος 2026 του θεσμού του Υπουργείου Πολιτισμού «Όλη η Ελλάδα ένας πολιτισμός». Στο πλαίσιο του προγράμματος , οι χώροι υλοποίησης των δράσεων ορίζονται από τον θεσμό, επομένως το Αρχαιολογικό Μουσείο Αλεξανδρούπολης δεν αποτέλεσε μία επιλογή που προηγήθηκε της σύλληψης του έργου.
Αντίθετα, η συνύπαρξη της δράσης με τον συγκεκριμένο χώρο αποτελεί ένα ουσιαστικό πεδίο διαλόγου και μία δημιουργική συνθήκη. Το ζητούμενο της δράσης δεν είναι το μουσείο να λειτουργήσει ως ουδέτερο σκηνικό ή απλό πλαίσιο φιλοξενίας, αλλά να αποτελέσει το ίδιο έναν ενεργό φορέα νοήματος. Ένας χώρος που επηρεάζει τη δράση, ενώ ταυτόχρονα η δράση επανεξετάζει προσωρινά τον τρόπο με τον οποίο γίνεται αντιληπτός ο ίδιος ο χώρος.
Το Αρχαιολογικό Μουσείο Αλεξανδρούπολης φιλοξενεί ευρήματα που προέρχονται από ανασκαφές και επιφανειακές έρευνες στην Περιφερειακή Ενότητα Έβρου, συγκροτώντας μια αφήγηση για την ιστορία της περιοχής από την Προϊστορική έως και τη Ρωμαϊκή περίοδο. Πήλινα αγγεία, νομίσματα, γλυπτά, ταφικές στήλες, κοσμήματα, ειδώλια, εργαλεία και αντικείμενα καθημερινής χρήσης συνθέτουν ένα αρχείο υλικών ιχνών, μέσα από το οποίο αναδύονται διαφορετικοί χρόνοι, πολιτισμοί και τρόποι συνεχής κατοίκησης του τόπου.
Η περφόρμανς συνομιλεί με αυτή τη συνθήκη όχι μέσα από μια αναπαράσταση του παρελθόντος, αλλά μέσα από την ενεργοποίηση του μουσείου ως ενός ζωντανού πεδίου σχέσεων ανάμεσα σε διαφορετικές χρονικότητες. Η δράση πραγματοποιείται κατά τις νυχτερινές ώρες, σε μια περίοδο κατά την οποία ο μουσειακός χώρος συνήθως παραμένει ανενεργός, μετατρέποντάς τον προσωρινά από χώρο διατήρησης και παρατήρησης σε χώρο εμπειρίας, συμμετοχής και συνάντησης.
Με αυτόν τον τρόπο, το μουσείο δεν αποτελεί απλώς το σημείο όπου φιλοξενείται η performance, αλλά ένα ακόμη επίπεδο της ίδιας της Καθόδου: ένα επιπλέον αρχαιολογικό στρώμα που συναντά ένα ζωντανό τελετουργικό παρόν.
- Η “Κάθοδος” αμφισβητεί την ιδέα ότι ο άνθρωπος βρίσκεται στο κέντρο του κόσμου. Πόσο εύκολο είναι να μεταδοθεί μια τόσο σύνθετη θεωρία μέσα από το σώμα, τον ήχο και την κίνηση;
Μέσα από μια πολυαισθητηριακή εμπειρία, το σώμα, ο ήχος, η κίνηση και ο χώρος λειτουργούν ως διαφορετικοί τρόποι επικοινωνίας, ως εναλλακτικές γλώσσες που επιτρέπουν την προσέγγιση μορφών ύπαρξης και συντονισμού οι οποίες συνήθως παραμένουν αόρατες ή μη αντιληπτές. Οι κινήσεις και οι δονήσεις των φυτών, οι ρυθμοί των μικροοργανισμών, οι μεταβολές του εδάφους ή οι αισθητηριακές ανταλλαγές ανάμεσα στα είδη δεν μπορούν να αποκωδικοποιηθούν πλήρως μέσα από τον ανθρώπινο γλωσσικό κώδικα, καθώς η γλώσσα μας αποτελεί μόνο έναν από τους τρόπους με τους οποίους προσλαμβάνουμε και οργανώνουμε τον κόσμο. Μπορούν όμως να προσεγγιστούν μέσα από άλλες μορφές παρουσίας.
Η σιωπή, ο ήχος, ο ρυθμός, η κίνηση και η χωρική εμπειρία λειτουργούν ως εξωγλωσσικά μέσα διαλόγου, μετατοπίζοντας την προσοχή από την ανθρώπινη ερμηνεία προς την δυνατότητα ενός δια-ειδικού (interspecies) συντονισμού.
- Στην παραγωγή συνεργάζονται τρεις διαφορετικές ομάδες και καλλιτέχνες από διαφορετικά πεδία. Πώς ενώθηκαν τα ξεχωριστά έργα σε μία ενιαία εμπειρία;
Οι τρεις ομάδες που συνέπραξαν για τη σύνθεση και την υλοποίηση της πρότασης είναι το Counter- (Γιώργος Γεροντίδης & Εύα Παπανικολάου), η fast filly (Μαρία Ανδρικοπούλου, Νέλυ Παλαιογιάννη & Φένια Ρίζου) και το PHĒNO (Βίκη Ζιώγα & Νίκος Κωστόπουλος).
Στο σύνολό τους είναι ομάδες με διεπιστημονικό χαρακτήρα, οι οποίες απαρτίζονται από άτομα διαφορετικών γνωστικών πεδίων και διαφορετικών επαγγελματικών ιδιοτήτων. Οι τρεις ομάδες παρουσιάζουν στοιχεία συγγένειας όσων αφορά το πεδίο της τέχνης. Παρότι καμία δεν έχει αμιγώς εικαστικό χαρακτήρα, τοποθετούν την τέχνη κεντρικά στην πρακτική τους και την αναγνωρίζουν ως ένα πορώδες μέσο έρευνας, διαλόγου, διάχυσης ιδεών και διαπραγμάτευσης.
Η Μαρία Ανδρικοπούλου και ο Γιώργος Γεροντίδης είναι εικαστικοί καλλιτέχνες, η Βίκη Ζιώγα διαμεσολαβήτρια τέχνης και πολιτιστική παραγωγός, ο Νίκος Κωστόπουλος φωτογράφος και κινηματογραφιστής, η Νέλυ Παλαιογιάννη αρχιτεκτόνισσα και ανεξάρτητη επιμελήτρια, η Εύα Παπανικολάου ιστορικός τέχνης και ανεξάρτητη επιμελήτρια, και η Φένια Ρίζου αρχιτεκτόνισσα, 3D artist και ερευνήτρια. Το πολυφωνικό αυτό σχήμα επιτρέπει στο κάθε άτομο να συμβάλλει από το πεδίο του και εν τέλει να επιτευχθεί μια διευρυμένη απόδοση του προβληματισμού όσο και των τρόπων προσέγγισής του.
Όσον αφορά την ίδια την εικαστική performance, αυτή συγκροτείται από επιμέρους μορφές τέχνης. Οι εικαστικές τέχνες, η performance, ο χορός και η μουσική συνομιλούν και ισότιμα συμβάλλουν στην αφήγηση της «Καθόδου». Χωρίς καμία επιμέρους έκφραση να λειτουργεί ιεραρχικά απέναντι στις υπόλοιπες, λειτουργούν ως διαφορετικοί τρόποι εκφοράς ενός κοινού προβληματισμού.
Η εικαστική καλλιτέχνιδα Μαρία Ανδρικοπούλου διερευνά τις συμβιωτικές σχέσεις στους φυτικούς οργανισμούς και ο εικαστικός καλλιτέχνης Γιώργος Γεροντίδης αναδεικνύει στρατηγικές επιβίωσης μικρών ζωικών οργανισμών. Οι χορεύτριες Σεβαστή Ζαφείρα και Εύα Σταυρακάκη, με την χορογραφική συμβολή της Ναταλίας Βαγενά, εξερευνούν μέσα από την κίνηση τις δυνατότητες του σώματος ως μέσο αναγνώρισης του εαυτού και του άλλου. Ο μουσικός παραγωγός και σχεδιαστής ήχου Βαγγέλης Τσάτσης (Aroent) αντιμετωπίζει τον ήχο ως ένα εξωγλωσσικό σύστημα σύνδεσης και επικοινωνίας. Ο εικαστικός/ performer Αναστάσης Παναγής Μελέτης οργανώνει την πορεία του τελετουργικού και εξετάζει το σώμα ως ένα φορέα πολλαπλών κόσμων, όπου η ανθρώπινη μορφή δεν είναι το σημείο αναφοράς.
Η «Κάθοδος» στηρίζεται στη συνθετική ελευθερία, και την ανάδειξη του ιδιαίτερου λεξιλογίου κάθε συμμετέχοντος ατόμου. Αντί ενός γραμμικού αφηγήματος, προτείνεται η συνάρθρωση διαφορετικών παραδειγμάτων και πρακτικών, οι οποίες στο σύνολό τους δε λειτουργούν ανταγωνιστικά. Κάθε μια έχει το χρόνο και το χώρο να αναπτυχθεί, να συνομιλήσει και να συμβάλει στο προτεινόμενο συμβιωτικό πλαίσιο. Η ιδέα της συλλογικής συνύπαρξης και των εναλλακτικών συμβιωτικών σχέσεων διατρέχει το σύνολο του έργου, από τη στιγμή της σύλληψής του έως και τις πρακτικές της υλοποίηση του.
- Λέτε ότι όποιος ολοκληρώνει τη διαδρομή δεν επιστρέφει αμετάβλητος. Με ποια σκέψη ή αίσθηση θα θέλατε ιδανικά να φύγει το κοινό;
Η σύνθεση δεν επιδιώκει να προσφέρει έτοιμες απαντήσεις ούτε να επιβάλει μία συγκεκριμένη ανάγνωση, αλλά να δημιουργήσει ένα πλαίσιο εμπειρίας: έναν προσωρινό χρόνο και τόπο όπου το κοινό μπορεί να εκτεθεί σε ερεθίσματα, να αναστοχαστεί και, ενδεχομένως, να βιώσει μία μετατόπιση σχετικά με την ιδέα των σχέσεων του ανθρώπινου είδους με τις άλλες μορφές ζωής και ύπαρξης.
Η Κάθοδος χρησιμοποιεί την τέχνη ως αισθητηριακό και νοητικό πεδίο διερεύνησης. Μέσα από την σωματικότητα, τα ηχοτοπία, την κίνηση και την ευρύτερη χωρική εμπειρία, το ανθρώπινο δεν εμφανίζεται ως αυτάρκης και απομονωμένη ταυτότητα, αλλά ως μία σχεσιακή θέση μέσα σε ένα πλέγμα έμβιων και μη-έμβιων υπάρξεων. Ένα σώμα ανάμεσα σε άλλα σώματα, ένα ον που μαθαίνει να ακούει και να συναισθάνεται.
Αν κάποια άτομα που συμμετέχουν σε αυτή τη τελετουργία “κατάβασης” αποχωρήσουν έχοντας, έστω προσωρινά, αμφισβητήσει την ιδέα της ανθρώπινης κυριαρχίας και έχοντας αισθανθεί την πιθανότητα διαφορετικών μορφών συμβίωσης από αυτές που ήδη γνωρίζουν, τότε η περφόρμανς θα έχει επιτύχει τον βασικό της σκοπό: να ανοίξει έναν χώρο για νέους τρόπους συσχέτισης με τον κόσμο.
«ΚΑΘΟΔΟΣ»
9 & 10 Αυγούστου 2026, στις 21:00
Αρχαιολογικό Μουσείο Αλεξανδρούπολης
ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ
Η εκδήλωση προσφέρεται δωρεάν από το Υπουργείο Πολιτισμού.
Καταβάλλεται μόνο το αντίτιμο εισόδου του αρχαιολογικού χώρου, όπου υπάρχει.
Η προκράτηση θέσης είναι υποχρεωτική.
Πληροφορίες & προκρατήσεις: www.allofgreeceoneculture.gr
