Ο αριθμός των ηλικιωμένων άνω των 65 ετών έχει υπερτριπλασιαστεί παγκοσμίως από το 1980 έως το 2021, αγγίζοντας τα 761 εκατομμύρια. Οι προβλέψεις για το 2050 είναι ακόμη πιο εντυπωσιακές, καθώς αναμένεται αύξηση 188% στους άνω των 65, 351% στους άνω των 85 και εκτόξευση κατά 1004% στους αιωνόβιους. Σε αντίθεση, ο πληθυσμός κάτω των 65 θα αυξηθεί μόλις κατά 22%.
Στην Ελλάδα, ο πληθυσμός μειώνεται συνεχώς από το 2011 λόγω υπογεννητικότητας και μετανάστευσης. Εκτιμάται ότι έως το 2050, ο πληθυσμός της χώρας θα περιοριστεί στα 8,3-9 εκατομμύρια, ενώ τα παιδιά σχολικής ηλικίας θα μειωθούν σημαντικά. Σήμερα, περίπου 1 στα 7 παιδιά γεννιούνται από τουλάχιστον έναν αλλοδαπό γονέα.
Η γήρανση έχει σημαντικό αντίκτυπο στην οικονομία. Η Ελλάδα αναμένεται να καταγράψει τη μεγαλύτερη μείωση παραγωγικότητας στην Ε.Ε. λόγω της συρρίκνωσης του ενεργού πληθυσμού. Ο αριθμός των οικονομικά ενεργών ατόμων (20-69 ετών) προβλέπεται να μειωθεί στα 4,8-5,5 εκατομμύρια έως το 2050, έναντι 7 εκατομμυρίων το 2015.
Ο καθηγητής Ιωάννης Καραϊτιανός, πρόεδρος της Ελληνικής Γεροντολογικής και Γηριατρικής Εταιρείας (ΕΓΓΕ), με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ηλικιωμένων, υπογραμμίζει την ανάγκη λήψης άμεσων μέτρων για τη στήριξη των ηλικιωμένων. Πολιτικές ενίσχυσης, υγειονομικής κάλυψης, κοινωνικής προστασίας και καταπολέμησης διακρίσεων είναι αναγκαίες για μια βιώσιμη κοινωνία.
Στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Εβδομάδας Αθλητισμού, η ΕΓΓΕ σε συνεργασία με την κοινωνική οργάνωση «ΑΝΤΑΜΑ» και το πρόγραμμα #BEACTIVE του Υπουργείου Παιδείας, διοργάνωσε συμβολική διαγενεακή δράση ήπιας άσκησης στο κέντρο της Αθήνας. Στις 15 Οκτωβρίου 2025 προγραμματίζεται και ενημερωτική εκδήλωση στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά με ελεύθερη είσοδο.
Μακροχρόνια φροντίδα και ανάγκες των ηλικιωμένων
Η ζήτηση για μακροχρόνια φροντίδα αυξήθηκε κατά 40% την περίοδο 2005–2020 και η τάση συνεχίζεται. Η Ελλάδα διαθέτει περίπου 15.000 κλίνες σε Μονάδες Φροντίδας Ηλικιωμένων (ΜΦΗ), εκ των οποίων το 45% είναι κερδοσκοπικές και το 55% μη κερδοσκοπικές – πολλές υπό την αιγίδα της Εκκλησίας. Το κράτος δεν διαθέτει δημόσιες ΜΦΗ, και οι οικογένειες καλούνται να καλύψουν σχεδόν εξ ολοκλήρου το κόστος φροντίδας.
Από το 2023, μόνο οι μη κερδοσκοπικές ΜΦΗ μπορούν να συνάψουν σύμβαση με τον ΕΟΠΥΥ. Η ΕΓΓΕ ζητά επέκταση αυτής της δυνατότητας και στις ιδιωτικές ΜΦΗ, αυστηρότερο κρατικό έλεγχο, φορολογικά κίνητρα και συνεχή επιμόρφωση των φροντιστών.
Παράλληλα, αναδεικνύεται η ανάγκη για ενίσχυση της φροντίδας στο σπίτι και ανάπτυξη οργανωμένων δομών φροντίδας, καθώς αυξάνεται ο αριθμός των ηλικιωμένων κατά 100.000 κάθε πενταετία. Πολλοί ηλικιωμένοι σήμερα αντιμετωπίζουν προβλήματα αξιοπρεπούς στέγασης, ενώ δεν υπάρχει ακόμη ολοκληρωμένη στρατηγική από το Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας για την μακροχρόνια φροντίδα.
Υγεία, διατροφή και ποιότητα ζωής στην τρίτη ηλικία
Η ποιότητα ζωής των ηλικιωμένων στην Ελλάδα παραμένει χαμηλή. Τα έτη υγιούς γήρανσης μειώθηκαν κατά 3,4 την τελευταία δεκαετία. Αιτίες: υψηλός επιπολασμός χρόνιων παθήσεων (καρδιαγγειακά, διαβήτης, καρκίνος), παχυσαρκία, έλλειψη άσκησης, κακή διατροφή και υποβαθμισμένο περιβάλλον.
Οι δαπάνες υγείας στη χώρα είναι κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο – 6,8% του ΑΕΠ έναντι 9%. Οι ιδιωτικές δαπάνες φτάνουν το 35%, σχεδόν το διπλάσιο του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Οι μεγαλύτερες αυξήσεις καταγράφονται στις δαπάνες υγείας των ηλικιωμένων, ιδιαίτερα όσων ζουν μόνοι.
Η υποθρεψία, η σαρκοπενία και η αφυδάτωση είναι συχνά προβλήματα στους ηλικιωμένους. Περίπου 20% κινδυνεύουν από δυσθρεψία, ιδίως σε νοσοκομεία και μονάδες φροντίδας. Η επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης (1–1,2 γρ./κιλό/ημέρα για υγιείς και έως 1,5 γρ. για ασθενείς) είναι κρίσιμη. Η Μεσογειακή διατροφή, πλούσια σε φυτικές τροφές και καλά λιπαρά, προτείνεται ως πρότυπο διατροφής για την τρίτη ηλικία.
Σημαντική είναι επίσης η ενυδάτωση, η κάλυψη ελλείψεων σε βιταμίνες D και B12, και η στοματική υγεία, καθώς προβλήματα στο στόμα επηρεάζουν αρνητικά τη διατροφή και γενικότερη υγεία των ηλικιωμένων.
Υγιής και αξιοπρεπής γήρανση
Ο ΟΗΕ έχει καθιερώσει τη δεκαετία 2021–2030 ως «Δεκαετία Υγιούς Γήρανσης». Στόχος είναι η διατήρηση της λειτουργικής ικανότητας, η πρόληψη ασθενειών και η ενεργή συμμετοχή των ηλικιωμένων στην κοινωνία.
Η σωματική άσκηση (150 λεπτά/εβδομάδα μέτριας έντασης ή 75 λεπτά έντονης) συνδυαστικά με ασκήσεις ενδυνάμωσης και ισορροπίας, είναι απαραίτητη. Ακόμα και η άσκηση μόνο τα Σαββατοκύριακα έχει θετικά αποτελέσματα. Εξίσου σημαντική είναι η πνευματική ευεξία: κοινωνική συμμετοχή, δημιουργικότητα και θετική στάση ζωής.
Η γήρανση του πληθυσμού είναι μια μεγάλη πρόκληση αλλά και ευκαιρία για την κοινωνία. Με κατάλληλες πολιτικές, ενίσχυση των υπηρεσιών φροντίδας, επενδύσεις στην υγεία και την πρόληψη, και ενεργή συμμετοχή των ηλικιωμένων, μπορούμε να διασφαλίσουμε μια αξιοπρεπή, υγιή και ενεργή τρίτη ηλικία.
