του Γεώργιου Τοκμακίδη
«Για ποια ταινία θα μιλήσουμε σήμερα;»
Με τον μήνα Οκτώβριο να ολοκληρώνεται μαζί με τις εθνικές γιορτές και επετείους, είναι πραγματικά δύσκολο να μην επισκεφτεί κανείς κλασικά έργα που αφορούν τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. Μία από τις πιο διακριτικές ταινίες αυτού του είδους είναι και το αριστούργημα του Μάικλ Κέρτιζ με τίτλο «Καζαμπλάνκα» (Casablanca, 1942). Η επανάσταση που έφερε σε επίπεδο θεματικών, συμβολισμών και χαρακτήρων επηρέασαν τον κινηματογράφο στο σύνολο του. Πάμε να δούμε ποιά λοιπόν είναι τα «παιδιά» της «Καζαμπλάνκα».
«Επαναλαμβάνεται η επιτυχία;»
Πέρα από τις εξαιρετικές ισορροπίες και πλοκή που διαθέτει το φιλμ, η κυκλοφορία του συνδέθηκε άρρηκτα με την απελευθέρωση της περιοχής από τις συμμαχικές δυνάμεις τον Νοέμβριο του 1942. Ακολούθησε η διάσημη «Διάσκεψη Της Καζαμπλάνκας» (Ιανουάριος 1943), στην οποία αποφασίστηκαν οι επόμενες ενέργειες και κινήσεις της συμμαχίας. Έναν χρόνο μετά, το έργο απέσπασε τρία βασικά όσκαρ (παραγωγής, σκηνοθεσίας, σεναρίου) γράφοντας τη δική του ιστορία.
Δεν άργησε όμως να επέλθει η παραγωγή ταινιών-«κλώνων» της «Καζαμπλάνκα». Αυτός είναι ο λόγος που βλέπουμε τον «γοητευτικό σκληρό» Χάμφρεϊ Μπόγκαρτ να συνεργάζεται ξανά με τον ουγγρικής καταγωγής Κέρτιζ στο φιλμ «Δραπέται της Κολάσεως» (Passage to Marseille, 1944). Θα μπορούσε να θεωρηθεί κάλλιστα ένα έργο που εντάσσεται στο σύμπαν -αν μπορούμε να κάνουμε λόγο για τέτοιο- της «Καζαμπλάνκα».
Τον ίδιο χρόνο, ο Μπόγκαρτ θα πρωταγωνιστήσει σε άλλη μία ταινία παρόμοιας θεματικής, στο φιλμ με τίτλο: «Η σειρήνα της Μαρτινίκα» (To Have and Have Not, 1944) σε σκηνοθεσία Χάουαρντ Χόκς και συγγραφή Έρνεστ Χέμινγουεϊ. Η χημεία του με την συμπρωταγωνίστρια του Λορίν Μπακόλ θα έχει ως ευτυχές αποτέλεσμα τη σύναψη σχέσης και γάμου μεταξύ τους.
«Ο Χίτσκοκ επηρέασε ή επηρεάστηκε;»
Οι θεματικές ενός παθιασμένου, αλλά καταδικασμένου έρωτα, με τον πρωταγωνιστή να παρουσιάζεται «γκρίζος», λιγότερο «ήρωας», περισσότερο «αντιήρωας», μην επιλέγοντας πλευρά, εδραιώθηκαν μέσα από την «Καζαμπλάνκα». Η δεκαετία που ακολούθησε, όχι μόνο ασπάστηκε αυτές τις θεματικές, αλλά τις εξέλιξε! Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα που έχουμε της εποχής είναι ο Γουίλιαμ Χόλντεν στο ευφυέστατο έργο του Μπίλι Γουάιλντερ με τίτλο: «Ο Καταδότης Του Θαλάμου 17» (1953). Στην ταινία, ο ηθοποιός ερμηνεύει με άψογο τρόπο το προφίλ του σύγχρονου τότε αντιήρωα και κερδίζει βραβείο όσκαρ πρώτου ανδρικού ρόλου.
Ο Άλφρεντ Χίτσκοκ δε χωράει συστάσεις! Έχει αποκαλεστεί δικαίως ως ο «μετρ της αγωνίας» και εμείς με τη σειρά μας θα συμφωνήσουμε. Ο σκηνοθέτης ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του ’40 θα επιστρατεύσει την Ίνγκριντ Μπέργκμαν στο φιλμ του με τίτλο: «Υπόθεσις Νοτόριους» (Notorious, 1946). Άλλο ένα έργο που με άνεση εντάσσεται στο ευρύ «κατασκοπικό» σύμπαν που εξετάζουμε.
Η αληθινή επιρροή όμως για τον καλλιτέχνη ήρθε με την ταινία «Ο άνθρωπος που γνώριζε πολλά» (The Man Who Knew Too Much, 1956). Η επιλογή του φιλμ έχει μεγάλη σημασία. Ο Χίτσκοκ είχε επιμεληθεί μία εκδοχή της ιστορίας το 1934.
Θεωρούμε ότι επηρεάστηκε σε ικανοποιητικό βαθμό από την «Καζαμπλάνκα», έτσι ώστε να σκηνοθετήσει ξανά την ιστορία, αλλάζοντας το μέρος έναρξης του έργου, από την Ελβετία στο Μαρόκο. Η μεταβολή και συνάμα υπογράμμιση αυτή κατέστησε σαφές στους επόμενους δημιουργούς, πως ένα «θρίλερ» κατασκοπίας οφείλει να περάσει από τις εξωτικές ακτές της βόρειας Αφρικής.
«Μπόγκαρτ ή Sting;»
Τη δεκαετία του ’80, που η μουσική και η μόδα γνώρισαν μία άνευ προηγουμένου αναγέννηση, αλλά και διαφωτισμό μαζί, η αισθητική των 40s επέστρεψε. Μαζί της, το φιλμ έγινε ξανά επίκαιρο. Βλέπουμε λοιπόν τραγουδιστές, όπως ο Μπράιαν Φέρι στα «video clips» να φορούν ρούχα αντίστοιχα των χαρακτήρων του έργου. Στο «clip» του τραγουδιού «Avalon» (1982), ο Ρίντλεϊ Σκότ ντύνει τον τραγουδιστή με το κουστούμι του Χάμφρεϊ Μπόγκαρτ.
Ο Τζόρτζ Μάικλ από την άλλη στήνει το σκηνικό για το τραγούδι του «Kissing a fool» (1987) σε ένα εγκαταλελειμμένο μπαρ, που θυμίζει εκείνο της «Καζαμπλάνκα». Ο τραγουδιστής, σαν άλλος «Ρίκ» καταθέτει ψυχή υπό τον ήχο του ατμοσφαιρικού πιάνου.
Ο μεγαλύτερος φόρος τιμής όμως γίνεται από τον καλλιτέχνη «Sting», με το τραγούδι του «Mad about you» (1991). Το «video clip», γυρισμένο σε ασπρόμαυρο φιλμ, δείχνει καταδίωξη Γάλλων αστυνομικών στην Καζαμπλάνκα της εποχής εκείνης, με τον τραγουδιστή να περιφέρεται στα σοκάκια και στην έρημο.
Περιττό να αναφέρουμε τις πολυάριθμες διασκευές του «As time goes by».
«Καζαμπλάνκα και σύγχρονος κινηματογράφος;»
Κλείνοντας, η κληρονομιά της «Καζαμπλάνκα» βρίσκει σχεδόν πάντοτε τρόπο να επιστρέψει στην ασημένια οθόνη. Μέσα από έργα, όπως οι «Σύμμαχοι» (Alied, 2016) του Ρόμπερτ Ζεμέκις και «Το υπουργείο του αναξιοπρεπούς πολέμου» (The Ministry of Ungentlemanly Warfare, 2024) του Γκάι Ρίτσι, η ιστορία εναλλάσσεται και εξελίσσεται. Δεν είναι τυχαίο, που και ο Τόμ Κρούζ είχε επιλέξει το Μαρόκο για τα γυρίσματα της πέμπτης ταινίας της σειράς «Επικίνδυνη Αποστολή: Μυστικό Έθνος» (2015).
«Play it again, Sam…»
Μπορείτε να διαβάσετε την άποψη μας για την ταινία «Καζαμπλάνκα» (1942) στο εξής λινκ: https://writehood.blogspot.com/2025/10/1942.html
Μπορείτε να διαβάσετε την άποψη μας για την ταινία «Ο Καταδότης του Θαλάμου 17» (1953) στο εξής λινκ: https://writehood.blogspot.com/2025/10/17-1953.html
Μπορείτε να διαβάσετε την άποψη μας για την ταινία «Επικίνδυνη Αποστολή» (2015) στο εξής λινκ: https://writehood.blogspot.com/2025/07/5-2014.html
