Η ταινία «Αρκουδότρυπα» των Χρυσιάννας Παπαδάκη και Στέργιου Ντινόπουλου έκανε την έκπληξη στη Βενετία, αποσπώντας το Europa Cinemas Venice Label Καλύτερης Ευρωπαϊκής Ταινίας, στο τμήμα Giornate degli Autori.
Πρόκειται για την πρώτη φορά που Έλληνες σκηνοθέτες κατακτούν το συγκεκριμένο βραβείο, το οποίο μάλιστα συνοδεύεται από ενισχυμένη διανομή μέσω του δικτύου Europa Cinemas, επιβεβαιώνοντας πως το ελληνικό σινεμά έχει ακόμη πολλά να δώσει. Mιλήσαμε με την ομάδα της ταινίας Χρυσιάννα Παπαδάκη, Στέργιο Ντινόπουλο, Αρσινόη Πηλού (DoP), και Θανάση Μιχαλόπουλο για να πούμε τα πρώαα συγχαρητήρια και να συζητήσουμε όλα όσα πραγματεύεται η ταινία που μας έκανε περήφανους.
Η «Αρκουδότρυπα» δεν ξεκίνησε ως μεγάλου μήκους, αλλά ως μια μικρού μήκους ταινία που κέρδισε ήδη σημαντικές διακρίσεις. Η μετάβαση, ωστόσο, στο μεγάλο φορμάτ είχε σοβαρές προκλήσεις, με κυριότερη τη χρηματοδότηση. Το εγχείρημα στηρίχθηκε σε καμπάνιες crowdfunding και στη δύναμη της κοινότητας που πίστεψε στο όραμα των δημιουργών, οδηγώντας σε ένα γύρισμα που πραγματοποιήθηκε τμηματικά, σε τρία μέρη.
“Η μεγαλύτερη πρόκληση ήταν σίγουρα η χρηματοδότηση. Από την αρχή γνωρίζαμε ότι θα δουλέψουμε με πολύ περιορισμένους πόρους, οπότε στηριχτήκαμε κυρίως σε καμπάνιες crowdfunding και στη δύναμη της κοινότητας που πίστεψε στην ταινία. Αυτή η συνθήκη μάς οδήγησε να γυρίσουμε την ταινία τμηματικά, σε τρία μέρη, όπως ακριβώς παρουσιάζεται και στο τελικό αποτέλεσμα. Η μικρού μήκους ταινία, στην πραγματικότητα, αποτέλεσε το πρώτο κεφάλαιο της ιστορίας που εξελίχθηκε στη μεγάλου μήκους εκδοχή – ένα είδος «πιλότου» που μάς βοήθησε να βρούμε τον ρυθμό, τον τόνο και το ύφος του κόσμου της «Αρκουδότρυπας»” λένε.
Η επιλογή του τοπίου δεν ήταν τυχαία. Η Ελάτη Τρικάλων –γνωστή και ως Τύρνα– δεν αποτέλεσε απλώς σκηνικό, αλλά το έδαφος πάνω στο οποίο γεννήθηκε η αισθητική της ταινίας. “Η αισθητική της ταινίας δεν επηρεάστηκε από τα τοπία του χωριού. Γεννήθηκε μέσα σε αυτά” λέει η Αρσινόη.
Οι σκηνές δεν στήθηκαν πάνω στο χωριό, αλλά σαν να ξεπήδησαν μέσα από αυτό, με το φυσικό φως να παίζει τον πρωταγωνιστικό ρόλο: το μπλε του σούρουπου, το χρυσό λίγο πριν τη δύση, το ασημί της αυγής, το φως του δρόμου και το κερί στο εκκλησάκι. Όλα αυτά έγιναν τα «χρώματα» του συναισθηματικού καμβά.
Στο επίκεντρο βρίσκονται η γυναικεία φιλία, η επιθυμία και η ταυτότητα.
“Οι ανθρώπινες σχέσεις κρύβουν από μόνες τους μια ποιητικότητα. Όσο πιο έντονα μαγεύουν τις αισθήσεις των θεατών, τόσο πιο αληθινές γίνονται. Η ποίηση δεν απομακρύνει από τον ρεαλισμό· αντίθετα, μπορεί να τον κάνει πιο ουσιαστικό και πιο βιωματικό”.
Η ταινία χτίστηκε πάνω στη σιωπή όσο και στον λόγο, με τις «παύσεις» να λειτουργούν σαν κλειδιά που ανοίγουν τον εσωτερικό κόσμο των χαρακτήρων, μετατρέποντας τα βλέμματα, το φως και τα τοπία σε οπτικές λέξεις.
Η παραγωγή αποτέλεσε ένα σχολείο συνεργασίας και επιμονής. Όλη η ομάδα έμαθε να λειτουργεί συλλογικά, να μοιράζεται τις ιδέες της και να αφήνει χώρο στους ανθρώπους που αγάπησαν την ιστορία να συνεισφέρουν. Αυτός ο τρόπος δουλειάς έδεσε το Pame Ligo Collective, τη δημιουργική ομάδα πίσω από την «Αρκουδότρυπα», με τους σκηνοθέτες να αναγνωρίζουν ότι η συνεργασία τους λειτούργησε οργανικά, με συνεχή ανατροφοδότηση.
“Για να το πετύχουμε, κινηματογραφικά στηριχτήκαμε σε δύο βασικούς άξονες: πρώτον, κάθε μέρος της ταινίας έχει τη δική του οπτική — το πρώτο μέσα από τα μάτια της Αργυρώς, το δεύτερο της Αννέτας, και το τρίτο σαν να ενώνεται η ματιά τους. Και δεύτερον, δώσαμε υλικότητα στο συναίσθημα: κάθε φόβος, κάθε πόνος έχει τον δικό του ρυθμό και μουσικό θέμα, ώστε να γίνεται απτός” μας λέει η Χρυσιάννα.
Η επιλογή της ταινίας στη Βενετία και η κατάκτηση του βραβείου δεν ήταν απλώς μια επιτυχία, αλλά και μια επιβεβαίωση για όλους: σκηνοθέτες, τεχνικούς, ηθοποιούς. Για τους περισσότερους ήταν η πρώτη φορά που ανέλαβαν τόσο σημαντικούς ρόλους σε μια μεγάλου μήκους παραγωγή, γεγονός που έκανε την εμπειρία πιο απαιτητική αλλά και πιο συναρπαστική.
“Η συνεργασία μας σαν σκηνοθετικό δίδυμο προέκυψε οργανικά και ήτανε μια πολύ δυναμική δημιουργική διαδικασία. Προφανώς υπάρχουν δυσκολίες και διαφωνίες στην διαδικασία, αλλά πάντα το οραμά μας για την ταινία και η αγάπη μας για τους χαρακτήρες ήταν ευθυγραμμισμένη. Δουλεύαμε και οι δύο με πολύ δημιουργική ανατροφοδότηση, δοκιμάζοντας ιδέες αδυσώπητα χωρίς όμως να τις παντρευόμαστε. Αυτή η ευελιξία μας αφηνε να βρίσκουμε το σωστό μονοπάτι στην αφήγηση η στην οπτική μας γλώσσα. Τέλος, είμαστε και οι δύο άνθρωποι που αφήνονται αρκετά στη ροή των πραγμάτων, χωρίς να θέλουμε να ελέγξουμε το κάθε τις, ούτε να κάνουμε micro-manage τα πράγματα – αυτή η συνοχή στην προσέγγιση μας έκανε να εμπιστευόμαστε τους συνεργάτες μας και να δίνουμε χώρο να προκύψουν πράγματα στο γύρισμα αλλά και στη γραφή τα οποία δε θα τα περιμένουμε” λέει ο Στέργιος.
“Γίναμε πιο επίμονοι και εφευρετικοί σε σχέση με τη διαδικασία της παραγωγής. Αρχικά δεθήκαμε πολύ σαν ομάδα, περνούσαμε άπειρες ώρες μαζί όπου ζυμώνονταν οι ιδέες μας. Όταν φτάναμε ένα στάδιο που δεν είχαμε όλες τις απαντήσεις ψάχναμε γύρω μας στο άμεσο περιβάλλον (φίλους, συναδέλφους).Είχαμε πολύ βοήθεια και εμπιστευτήκαμε κόσμο, ‘ανοίξαμε’ τις ιδέες μας. Άνθρωποι που αγάπησαν την ιστορία, συνδέθηκαν και έβαλαν το δικό τους κομμάτι στο μωσαϊκό χωρίς προοπτική κέρδους. Όλη αυτή η διαδρομή εμπλούτισε τον κόσμο της Αρκουδότρυπας και τις ζωές μας. Με εμπιστοσύνη στον κόσμο και μοίρασμα των μόχθων μας, αναφέρει ο Θανάσης.
Το χωριό, ο μύθος και το δάσος συνθέτουν τον παλμό της ταινίας, με το δάσος να κυριαρχεί ως τόπος παιχνιδιού, απελευθέρωσης αλλά και απειλής, ένας καθρέφτης του εσωτερικού κόσμου των πρωταγωνιστριών. Οι ανθρώπινες ανησυχίες τους μοιάζουν μικρές μπροστά στο μεγαλείο της φύσης, δίνοντας στην ταινία μια βαθιά υπαρξιακή διάσταση.
Κι αν έπρεπε να χωρέσει όλη η «Αρκουδότρυπα» σε μια φράση; «Έχω ιδεάρα! – Ωχ! – Πάμε αρκουδότρυπα!» Όπως ξεκίνησε σαν μια τρέλα, έτσι κατέληξε να γράψει ιστορία στη Βενετία, με μια ελληνική νίκη που θα συζητηθεί.
