του Δημήτρη Πλιάκα
“Διάβασα το τελευταίο σου βιβλίο, το οποίο θα ονόμαζα μετα-αστυνομικό! Είναι κάτι παραπάνω από έναν απλό γρίφο. Αποτυπώνει την κοινωνική κατάσταση στην Σικελία…”.
Αυτό ανέφερε στο γράμμα του ο γνωστός Ιταλός συγγραφέας Ίταλο Καλβίνο στον καλό του φίλο, επίσης συγγραφέα, Λεονάρντο Σάσα, που την δεκαετία του 1960 χρησιμοποίησε την αστυνομική φόρμα για να μιλήσει για το μεγάλο πρόβλημα του τόπου του: την Μαφία.
Η αντίστοιχη περίπτωση στην Ελλάδα, έρχεται το 1995. Τότε κυκλοφορεί το “Νυχτερινό Δελτίο” (Κείμενα), η πρώτη περιπέτεια με πρωταγωνιστή τον αστυνόμο Χαρίτο.
Με σημαντικό θεατρικό και μεταφραστικό έργο, ο Πέτρος Μάρκαρης, στα μέσα της δεκαετίας του ’90, στρέφεται στο αστυνομικό. Γνωρίζει ακριβώς τι θέλει να κάνει στο συγκεκριμένο είδος. Μαζί με την αναγνωστική απόλαυση, επιδιώκει (μέσα από την πλοκή) την ανάδειξη πολιτικών και κοινωνικών ζητημάτων. Ο αστυνομικός ήρωας του αναζητά μεν τον ένοχο, στον αναγνώστη όμως αποκαλύπτεται και ένα μέρος της σύγχρονης ελληνικής πραγματικότητας. Ο Χαρίτος δεν κατεβάζει “έξυπνες” ιδέες από το μυαλό του. Μαζί με τους συνεργάτες του παίρνουν τα πόδια τους, ψάχνουν, ρωτάνε, ερευνούν για φτάσουν στην εξιχνίαση. Δεν συζητάνε σε ένα ωραίο σαλόνι για την λύση.
Συστηματικός αναγνώστης του είδους, ο Μάρκαρης δεν έχει σε μεγάλη εκτίμηση την βρετανική σχολή, ούτε τους σούπερ ντετέκτιβ ή τις ιστορίες που εστιάζουν αποκλειστικά στο σασπένς. Νιωθει πως “συγγενεύει” περισσότερο με τον Σιμενόν, τον (φίλο του) Καμιλλέρι, ενώ και στον Μαρή αναγνώριζει έναν ομότεχνό του που έγραφε σε δύσκολους καιρούς.
Επιτυχημένος και μεταφρασμένος στο εξωτερικό, με βιβλία του να μεταφέρονται στην τηλεόραση, αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους συγγραφείς του αστυνομικού είδους.
Ο “μυθιστοριογράφος που ξύπνησε αργά” δέχθηκε να απαντήσει σε ορισμένες ερωτήσεις.
Ευχαριστίες στον Φοίβο Βλάχο των εκδόσεων Κείμενα, για την επικοινωνία με τον συγγραφέα.
– Τα βιβλία σας, οι περιπέτειες του Χαρίτου, εντάσσονται στο υποείδος Μεσογειακό Νουάρ; Υπάρχουν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά σε έργα, που τα κατατάσσουν εκεί;
Τα κύρια χαρακτηριστικά του Μεσογειακού Νουάρ είναι δύο.
Το πρώτο είναι ότι το Μεσογειακό Νουάρ είναι ένα πολιτικό- κοινωνικό μυθιστόρημα. Πολλά μυθιστορήματα, αστυνομικά και νουάρ, είναι κοινωνικά μυθιστορήματα, όπως για παράδειγμα το Σκανδιναβικό αστυνομικό μυθιστόρημα. Η πολιτική διάσταση είναι, ωστόσο, μια ιδιαιτερότητα του Μεσογειακού Νουάρ.
Το άλλο χαρακτηριστικό είναι η κουζίνα.
Η κουζίνα είναι ένα αναπόσπαστο συστατικό του Μεσογειακού Νουάρ, όπως στα μυθιστορήματα του Ισπανού Μανουέλ Βάσκεζ Μονταλμάν, του Ιταλού Αντρέα Καμιλλέρι, και του Γάλλου Ζαν Κλωντ Ιζζό. Το ίδιο συστατικό υπάρχει και στα δικά μου μυθιστορήματα με την κουζίνα της Αδριανής, της γυναίκας του αστυνόμου Χαρίτου.
– Τα θεωρητικά κείμενα (άρθρα, δοκίμια κλπ) είναι απαραίτητα στον αναγνώστη αστυνομικών; Είναι σημαντικό για παράδειγμα να γνωρίζει κάποιος το Delightful Murder (στα ελληνικά Απολαυστικός Φόνος, Ένεκεν) του Έρνεστ Μαντέλ για να διαβάσει Χάμετ, Μονταλμπάν και Μάρκαρη;
Δε νομίζω ότι ο αναγνώστης αστυνομικής λογοτεχνίας χρειάζεται κάποια θεωρητική γνώση ή εκπαίδευση για να εξοικειωθεί με το αστυνομικό μυθιστόρημα. Ισχύει ότι ισχύει και για την υπόλοιπη λογοτεχνία: να διαβάζει πολλούς και διαφορετικούς συγγραφείς. Άλλοι θα του αρέσουν περισσότερο, άλλοι λιγότερο και κάποιοι καθόλου, όπως είναι ο κανόνας στην λογοτεχνία. Η γνώση και η εμπειρία του θα προκύψουν από την ανάγνωση.
– Ποια είναι η γνώμη σας για την Ε.Λ.Σ.Α.Λ. (Ελληνική Λέσχη Συγγραφέων Αστυνομικής Λογοτεχνίας); Νομίζω, έχετε πάρει μέρος σε εκδηλώσεις της.
Ασφαλώς, οι Λέσχες Συγγραφέων Αστυνομικής Λογοτεχνίας συμβάλλουν στη αύξηση και την επέκταση του ενδιαφέροντος και της αναγνωσιμότητας του είδους. Αλλά, ας μη γελιόμαστε.
Το ενδιαφέρον του αναγνωστικού κοινού αυξάνεται με τον πλούτο και την ποικιλία των συγγραφέων και με το ενδιαφέρον που προξενούν στους αναγνώστες τα έργα τους .
– Είστε από τους πλέον αναγνωρίσιμους συγγραφείς του είδους σε διεθνές επίπεδο. Όμως, προτού ξεκινήσετε να γράψετε τις ιστορίες με τον Χαρίτο, ποιες ήταν οι εντυπώσεις σας από τον ελληνικό χώρο; Υπήρχε αστυνομικό με ανάπτυξη; Άτομα που ασχολούνταν συστηματικά (Μαρής, Κακούρη, Κορίνης);
Έχω μεγάλη εκτίμηση και θαυμασμό για τον Γιάννη Μαρή. Ο Μαρής είναι ο μόνος έλληνας συγγραφέας της περιόδου, που περιγράφει στα αστυνομικά μυθιστορήματα του την “Αθήνα εντός των τειχών”, την Αθήνα του πλούτου και της αισχροκέρδειας.
Το πρόβλημα είναι πως, όταν γράφεις σε μια μικρή γλώσσα, όπως τα Ελληνικά, χρειάζεσαι τύχη για να αποκτήσουν τα μυθιστορήματα σου ένα διεθνές αναγνωστικό κοινό. Εγώ είχα αυτά ην τύχη χάρη σε μια συνεργάτιδα του Ινστιτούτου Γκαίτε, που διάβασε το πρώτο μυθιστόρημα μου, μετάφρασε τρία κεφάλαια και τα έστειλε σε έναν πολύ γνωστό γερμανόφωνο εκδοτικό οίκο, τον Diogenes. Αυτή ήταν αφετηρία της διεθνούς σταδιοδρομίας μου.
Αν ο Μαρής είχε την ίδια τύχη με εμένα, σήμερα θα ήταν ένας δεύτερος Σιμενόν δίπλα στον Σιμενόν. Δυστυχώς δεν την είχε και τα μυθιστορήματα, που ανήκουν στα καλύτερα μυθιστορήματα του είδους, είναι διεθνώς άγνωστα.
– Τα βιβλία σας έχουν μεταφερθεί στην μικρή οθόνη, την ελληνική (Νυχτερινό Δελτίο, Άμυνα Ζώνης) και την ιταλική (Kostas). Είστε ικανοποιημένος από τις συγκεκριμένες σειρές;
Στάθηκα πάλι τυχερός. Οι δυο ελληνικές σειρές είναι πολύ επιτυχημένες.
Το ίδιο ισχύει τώρα και με την ιταλική σειρά των μυθιστορημάτων μου. Ιδιαίτερα, ο ηθοποιός που ερμηνεύει στην ιταλική σειρά τον Χαρίτο, ο Στέφανο Φρέζι, είναι ο Χαρίτος, όπως τον φαντάστηκα.
– Τρία αγαπημένα σας φιλμ νουάρ που θα προτείνατε στους αναγνώστες;
Δυστυχώς δεν βρίσκω πια σύγχρονες αστυνομικές ταινίες, που να μου κινούν το ενδιαφέρον Εξακολουθώ να βλέπω κατά διαστήματα κάποιες κλασικές ταινίες του είδους, όπως το L.A. Confidential (Λος Άντζελες: Εμπιστευτικό, 1997) του Κέρτις Χάνσον, από το μυθιστόρημα του Τζέιμς Έλροϊ, ή την ταινία Au Plein Soleil (στα ελληνικά Γυμνοί στον Ήλιο, 1960) του Ρενέ Κλεμάν, από το μυθιστόρημα ‘Ο ταλαντούχος κύριος Ρίπλεϊ” της Πατρίτσια Χάϊσμιθ. Ενδιαφέρον έχει επίσης και η ιρλανδική τηλεοπτική σειρά Blackshore (2024), που προβάλλεται στην Cosmote TV.
– Στο πολύ ενδιαφέρον βιβλίο σας “Κατ’ εξακολούθηση” (Γαβριηλίδης), σε ένα σημείο αναφέρετε πως, από τους ήρωες της Αγκάθα Κρίστι προτιμάτε την Μις Μαρπλ από τον Πουαρό. Γιατί;
Έχω μια αντιπάθεια για τους ιδιοφυείς και τους “περίεργους” ντετέκτιβ. Αυτή ήταν μια ιδιομορφία του αγγλικού αστυνομικού μυθιστορήματος. Σε όλα τα άλλα μυθιστορήματα, στην Ευρώπη, ή την Αμερική, οι ντετέκτιβ και οι αστυνομικοί είναι απλοί, και συνήθως μοναχικοί, χαρακτήρες.
Κάθε φορά που ο Σέρλοκ Χολμς λέει στον φίλο του Γουότσον “στοιχειώδες αγαπητέ μου Γουότσον” με πιάνουν τα νεύρα μου, γιατί είναι σαν να του λέει: “είσαι τόσο βλάκας, που ούτε το στοιχειώδες δεν καταλαβαίνεις”.
Το ίδιο ισχύει και για τον Ηρακλή Πουαρό. Ντύνεται περίεργα, άρα είναι ξεχωριστός και λύνει μυστήρια. Αντίθετα, η μις Μάρπλ είναι μια απλή γυναίκα, που έχει το ταλέντο να εξιχνιάζει εγκλήματα και μυστηριώδεις υποθέσεις. Γι αυτό την προτιμώ.
