Από το Γιώργο Καρακασίδη
Γενέθλια είχε πριν λίγες μέρες ο Werner Herzog κι ανάμεσα στις χαοτικά μεγαλεπήβολες ταινίες του (Fitzcarraldo) και τις κόντρες (μέχρι θανάτου) με τον υπέρεκκεντρικό «μούσο» του Klaus Kinski, θυμόμαστε το Grizzly Man, το ντοκιμαντέρ που γύρισε το 2005. Εκεί καταγράφεται η ζωή του Timothy Treadwell, ερασιτέχνη φυσιοδίφη και ακτιβιστή, που πέρασε δεκατρία καλοκαίρια ζώντας ανάμεσα σε άγριες αρκούδες grizzly στην Αλάσκα. Τις κινηματογραφούσε, τις «προστάτευε», τις θεωρούσε σχεδόν φίλες του, ώσπου βρήκε τραγικό θάνατο μαζί με τη σύντροφό του από μία από αυτές, το 2003. Το υλικό που άφησε πίσω έγινε η πρώτη ύλη για τον Herzog.
Αυτό που αποκαλύπτεται δεν είναι απλώς η φύση στις πιο αγνές της εκφάνσεις, αλλά η ανάγκη ενός ανθρώπου να βρει σε αυτήν ό,τι δεν βρήκε στον κόσμο των ανθρώπων: αθωότητα, συντροφικότητα, ανθρωπιά. Ο Treadwell φαντάζει σαν παιδί που κλείνει τα μάτια στις πραγματικές απειλές, προβάλλοντας πάνω στις αρκούδες την επιθυμία του να ανήκει κάπου. Για τον Herzog όμως, πίσω από το βλέμμα του ζώου δεν υπάρχει καμία τρυφερότητα, καμία αναγνώριση – μόνο το άγριο, άκαμπτο ένστικτο της επιβίωσης. Κι έτσι, το ντοκιμαντέρ μετατρέπεται σε καθρέφτισμα του ανθρώπου απέναντι στη φύση.
Η ειρωνεία είναι πως χωρίς τέτοιους «ουτοπιστές» ίσως δεν θα γνωρίζαμε ποτέ τη φύση τόσο άμεσα. Ο Treadwell άφησε πίσω του αμέτρητες ώρες υλικού, από το οποίο μάθαμε για τη συμπεριφορά των grizzly στο φυσικό τους περιβάλλον. Κι εδώ προκύπτει το ερώτημα: χρειάζεται πάντα ένας επιστήμονας για να ανοίξει το μονοπάτι της γνώσης ή μήπως κάποιες φορές ένας παράτολμος ‘τρελός’ είναι εκείνος που τολμά πρώτος να πλησιάσει το άγνωστο; Όπως οι εξερευνητές που βούτηξαν στα μεγάλα βάθη πριν τους θαλάσσιους βιολόγους, έτσι και ο Treadwell έγινε –χωρίς να το επιδιώξει– ο ενδιάμεσος κρίκος ανάμεσα στον άνθρωπο και το θηρίο.
Το Grizzly Man δεν είναι μόνο ένα ντοκιμαντέρ για έναν ακτιβιστή που πλήρωσε με τη ζωή του την εμμονή του. Είναι μια μελέτη πάνω στη σύγκρουση ανάμεσα στη ρομαντική προβολή και στη σκληρή πραγματικότητα, ανάμεσα στην ανάγκη μας για σύνδεση και στην αδυσώπητη ανεξαρτησία της φύσης.
