Κάθε εβδομάδα ένας συγγραφέας απαντά σε 15 ερωτήσεις. Σήμερα ο Μάκης Μαλαφέκας
- Γιατί γράφετε;
Είναι μια περίεργη ερώτηση στην οποία έχουμε την τάση να δίνουμε διαφορετική απάντηση κάθε φορά που μας τίθεται, οπότε ποιο είναι και το νόημα; Αλλά ας πούμε, σε γενικές γραμμές, ότι όταν γράφω χαίρομαι πολύ. Είναι ίσως, λοιπόν, θέμα χαράς.
- Τι κάνετε όταν δεν γράφετε;
Όλα τα υπόλοιπα, απολύτως προβλέψιμα και τετριμμένα πράγματα της ζωής. Έχω βέβαια βάσιμες υποψίες ότι η λογοτεχνία είναι παντού, κι ότι διάφορα πράγματα που συμβαίνουν γύρω μου, ίσως να είναι κι αυτά μέρος της γραφής. Κάποιες φορές μάλιστα, ότι συμβαίνουν επειδή τα γράφω.
- Είστε πρωτίστως αναγνώστης ή συγγραφέας;
Δεν είναι καν θέμα «συγγραφέα». Εφόσον είσαι «σε καθεστώς» λογοτεχνίας, όλα αυτά είναι το ίδιο. Διαβάζεις, γράφεις, ζεις, κι είναι όλα το ίδιο πράγμα.
- Τι διαβάζετε αυτό το διάστημα;
Το τελευταίο μυθιστόρημα του Τόμας Πίντσον, «Shadow Ticket», καθώς και πολλά διηγήματα επιστημονικής φαντασίας του 70 και του 80. Επίσης, ξαναδιαβάζω τα δοκίμια του ελληνιστή Ζαν-Πιερ Βερνάν για τη μετάφραση ενός μικρού αυτοβιογραφικού του βιβλίου με την οποία καταπιάνομαι.
- Με ποιες προσωπικότητες της Λογοτεχνίας θα βγαίνατε για ποτό;
Με τον Λακλό και τη Μπάρμπαρα Κάρτλαντ.
- Ισχύει ακόμα ο «θάνατος του συγγραφέα» στην εποχή των social media;
Ίσα ίσα, είναι μια πολύ συγγραφική περίοδος της ανθρωπότητας. Όλοι γράφουν, συνέχεια. Επίσης, όλοι διαβάζουν. Αν διανοηθείς ως σχεδόν υλική ποσότητα, και προσθέσεις τον χρόνο και την ενέργεια που ξοδεύει ο μέσος άνθρωπος κάθε μέρα διαβάζοντας και γράφοντας στην οθόνη του κινητού του, τότε θα δεις σε πόσο βαθιά εν δυνάμει λογοτεχνική συνθήκη είμαστε διαρκώς όλοι μας. Βέβαια, μπορείς να πεις ότι αυτό ακριβώς είναι ο θάνατος του συγγραφέα. Διά της απόλυτης ομογενοποίησης. Αλλά δεν νομίζω. Το ανθρώπινο πνεύμα είναι από τη φύση του δημιουργικό και καινοτόμο. Πιστεύω πως οδεύουμε προς μία γενικευμένη λογοτεχνική έκρηξη, στον αντίποδα του φθαρμένου auto-fiction: μια μεγάλη και συνεχή αυτο-λογοτεχνία.
- Γίνεται να βιοπορίζεσαι στην Ελλάδα μόνο από τη συγγραφή;
Από δύσκολο έως αδύνατον.
- Διδάσκεται η γραφή;
Όχι. Πρέπει να διδάξεις τον εαυτό σου.
- Ποιο θα ήταν το δικό σας «γράμμα σ’ ένα νέο ποιητή»;
Ξέρεις πολύ καλά, κατά βάθος, αν είναι καλά ή όχι. Μην ταλαιπωρείς λοιπόν τους φίλους και τις φίλες σου, τις ερωμένες και τους εραστές, και διάφορους σεβάσμιους μέντορες που φαντάζεσαι και στήνεις μπροστά σου. Αν υπάρχει κάτι λίγο έτσι να σου πω, είναι να γράφεις με τις δικές σου λέξεις. Τις απλές, της δικής σου καθομιλουμένης. Αυτές είναι οι πιο ιερές, ακριβώς γιατί είναι όντως δικές σου. Ακόμα κι αν τις βαριέσαι ή τις ντρέπεσαι, να τις σέβεσαι. Είναι μαγικές. Βασικά, είναι ό,τι έχεις. Δεν έχεις απολύτως τίποτα άλλο.
- Η Λογοτεχνία είναι ενιαία ή επιδέχεται διακρίσεων;
Είναι εντελώς ενιαία.
- Υπάρχουν must read βιβλία; Ποια είναι για εσάς;
Ναι αλλά είναι εξ ορισμού τόσο διαφορετικά για τον καθένα που δεν ξέρω κατά πόσο θα είχε νόημα μια τέτοια λίστα. Σε κάθε περίπτωση, ας πω (ξανά) το «Ρώτα τον άνεμο» (ή «Ρώτα τη σκόνη», ανάλογα τη μετάφραση – Απόπειρα ή Μεταίχμιο) του Τζον Φάντε. Είναι ένα μυθιστόρημα που σε κάνει να ξεχνάς ότι είναι «γραμμένο». Και γι’ αυτό σε κάνει να θέλεις να γράψεις.
- Πώς είναι να γράφεις στον καιρό της πολιτικής ορθότητας;
Δεν είναι εύκολο. Αλλά ποτέ δεν ήταν εύκολο, μη νομίζετε. Έχουμε την εντύπωση ότι η πολιτική ορθότητα είναι μια πρόσφατη σύμβαση, σε σχέση ας πούμε με περασμένες δεκαετίες που τα πράγματα ήταν πιο «απλά», πιο «χαλαρά» ή κάτι τέτοιο, που καθόλου δεν ισχύει. Ποτέ τα πράγματα δεν ήταν απλά, και ποτέ ο καιρός σου δεν ήταν εκεί για να σε βοηθήσει να γράψεις. Κάθε εποχή έχει τη δική της πολύ στιβαρή πολιτική ορθότητα, τις δικές της νόρμες και επιταγές, που επιχειρούν αδιάκοπα να καταβάλουν τον δημιουργικό άνθρωπο και να διαβρώσουν τον δημιουργικό λόγο. Η μάχη αυτή είναι εξ ορισμού παντοτινή. Επίσης, είναι βασικό να καταλάβουμε ότι αυτή η μάχη δεν κερδίζεται, με την έννοια της οριστικής νίκης. Αν ήταν πρωτάθλημα, βασικά το χάνουμε πάντα. Και όταν, αραιά και πού, σημειώνουμε μια εντυπωσιακή νίκη εκτός έδρας, τότε μπορούμε όντως να μιλάμε για ένα μυθιστόρημα.
- Γιατί οι Έλληνες γράφουν περισσότερο απ’ ό,τι διαβάζουν;
Από ανυπομονησία.
- Πώς σας επηρεάζει η πολιτική επικαιρότητα;
Την αντιμετωπίζω σαν αναπόσπαστο κομμάτι της γενικής επικαιρότητας, και κατ’ επέκταση της γενικής πραγματικότητας. Αλλά πρέπει εδώ να κάνουμε μια διάκριση: η πολιτική δεν είναι τα πολιτικά κόμματα, οι δηλώσεις, οι αντιπαραθέσεις, οι εκλογές, η βουλή, κ.λπ. Ή, εν πάση περιπτώσει, δεν είναι μόνο αυτά. Αντιλαμβάνομαι την πολιτική σαν ένα καθημερινό φαινόμενο, έναν διαρκή συσχετισμό δύναμης. Βλέπουμε την έκφρασή της ανά πάσα στιγμή, σε κάθε συζήτηση, σε κάθε θεσμό της ανθρώπινης κοινωνίας, στην οικογένεια, στο σχολείο, τη δικαιοσύνη, την εργασία… Άρα η «επικαιρότητα», μέσα σε όλα αυτά, είναι ίσως μόνο αυτό που μας επιτρέπεται να αναγνωρίζουμε ως πολιτική. Πολλές φορές, βλέπω τον τρόπο που μου μιλάει κάποιος σαν πολιτική επικαιρότητα. Παρατηρώ πώς διαμορφώθηκε ή πώς άλλαξε αυτός ο συσχετισμός, συλλογίζομαι τι μπορεί να σημαίνει αυτό για την κοινωνία και την εποχή.
- Η Λογοτεχνία, τελικά, σας έχει αλλάξει τη ζωή;
Ναι, από πολύ νωρίς. Προσπαθώντας να καταλάβω πώς λειτουργεί η λογοτεχνία, κατάλαβα, όσο κατάλαβα, πώς λειτουργεί ο κόσμος.
Ο Μάκης Μαλαφέκας γεννήθηκε το 1977 στην Αθήνα. Σπούδασε ιστορία της τέχνης και κοινωνική ανθρωπολογία. Παρουσίασε σεμινάρια στη Σορβόννη για την ιστορία του ευρωπαϊκού κόμικς, και εργάστηκε στη Σχολή Καλών Τεχνών του Παρισιού. Έχει αρθρογραφήσει στο «9» της Ελευθεροτυπίας, στη Libération, στη Lifo και σε άλλα έντυπα.
Το Deepfake είναι το τρίτο βιβλίο περιπετειών του Μιχάλη Κρόκου, μετά το Δε λες κουβέντα (Μελάνι 2018) και τη Μεσακτή (Μελάνι 2020). Ζει και εργάζεται στις Βρυξέλλες και στην Αθήνα.
