Δεν είναι μόνο ένας σπουδαίος καλλιτέχνης που θαυμάζω από παιδί απεριόριστα. Δεν είναι μόνο τα υπέροχα τραγούδια και όσα θέλησε να πει μέσα από αυτά. Είναι ένας άνθρωπος που σέβομαι βαθύτατα. Για όλα όσα έχει προσφέρει στον πολιτισμό μας, για το ήθος και το σπάνιο πνεύμα που διαθέτει. Είναι ο ξεχωριστός κύριος Κώστας Τουρνάς και τον ευχαριστώ ιδιαίτερα για την ευγένεια του και την διάθεση να μοιραστεί μαζί μας «Απέραντα χωράφια» της καλλιτεχνικής πορείας και των σκέψεων του.
Συνέντευξη στον Χρήστο Σατανίδη
ΧΣ: Κύριε Τουρνά αρχικά να σας καλωσορίσω στον «Εξώστη» και να σας ευχαριστήσω για την μεγάλη τιμή να συνομιλήσουμε. Θα ήθελα να σας εκμυστηρευτώ πως από πολύ μικρό παιδάκι είχα τεράστια αγάπη για την ελληνική δισκογραφία και στα δέκα μου χρόνια σας ανακάλυψα, αρχικά ως δημιουργό. Μου μάθατε όμως από τότε πως «Ότι ονειρευόμαστε γίνεται κι ότι μας αξίζει το ζούμε».
ΚΤ: Η πεποίθηση μου γράφοντας το τραγούδι είναι πως αυτό ισχύει. Η διαφορά είναι πως οι άνθρωποι μετράμε τα πράγματα με τους χρόνους. Σε μια πορεία που η ζωή μας την ίδια στιγμή είναι μεγάλη και την ίδια στιγμή είναι λίγη, βάση αντίληψης και αισθημάτων, ο χρόνος είναι ανάλογος με την κάλυψη της ανάγκης, της επιθυμίας, της ελπίδας. Μπορείς να ονειρευτείς κάτι το οποίο είναι εξωπραγματικό και πρώτος από όλους το ξέρεις εσύ. Αλλά η δύναμη του πόσο το πιστεύεις και του πόσο το θέλεις, ακόμα και τα αδύνατα τα κάνει δυνατά. Το «Ότι μας αξίζει το ζούμε», είναι ένα διορθωτικό του «Ότι ονειρευόμαστε γίνεται». Ονειρεύτηκες κάτι, το αξίζεις όμως;
Εφόσον το αξίζεις θα συμβεί. Αυτό που στα δέκα σου χρόνια αντιλήφθηκες ως ελπιδοφόρο, θα σου έλεγα πως ισχύει αλλά παράλληλα δες τα πράγματα πιο ρεαλιστικά, με περισσότερη υπομονή και κατανόηση. Δώσε μέρος της δράσης σου σε αυτό το όνειρο και θα συμβεί.
ΧΣ: Έχετε αναφέρει πως «Το τραγούδι είναι ένα θεραπευτικό μέσο και με μία λέξη ή μία νότα μπορεί να επηρεαστεί ένας άνθρωπος». Και κρατώ το στίχο σας «Στη σκοτεινότερη στιγμή μπορείς να αλλάξεις και τον κόσμο αλλιώς να δείς». Αυτό και αν είναι ελπιδοφόρο.
ΚΤ: Η ανατολίτικη (φιλο)σοφία λέει πως « Δεν υπάρχει πρόβλημα. Πρόβλημα το κάνει ο τρόπος που το βλέπεις». Σημαίνει δηλαδή πως πράγματα που δε μας αρέσουν ή δε μας εξυπηρετούν πρέπει να συμβούν. Η ματιά μας κάνει τα πράγματα να φαίνονται πιο δύσκολα. Λίγο πολύ, πρόβλημα ονομάζουμε το κάθε τι που είναι έξω από αυτό που θέλαμε εμείς να είναι. Να σου δώσω ένα παράδειγμα του πόσο μάταιος είναι ο χαρακτηρισμός «πρόβλημα». Αν η ζωή σου ήταν χωρίς πρόβλημα, όλος ο κόσμος θα έπρεπε να πορεύεται σύμφωνα με τις δικές σου επιταγές. Ότι σκέφτεσαι και επιθυμείς εσύ να γίνεται. Και αν δεν είναι έτσι, τότε είναι πρόβλημα. Αυτό δεν μπορεί να συμβεί και έτσι είναι η ζωή. Άλλοτε μας χαροποιεί και τις περισσότερες μας ταλαιπωρεί. Αν η ματιά σου γίνει πιο ελαστική και κατανοήσεις πως μπορούν να συμβαίνουν πράγματα που δε σου αρέσουν, τότε και η δική σου ζωή γίνεται πιο ευχάριστη και λιγότερο πιεσμένη.
ΧΣ: Σύμφωνα με ένα στίχο σας «Όλα έχουν φως και όλα έχουν νόημα». Πάλι μου μεταφέρετε ένα αισιόδοξο μήνυμα.
ΚΤ: Τι είναι ο αισιόδοξος; Αυτός που ελπίζει και πιστεύει πως το καλύτερο θα έρθει και θα επικρατήσει. Εγώ δεν είμαι τόσο αισιόδοξος. Προσπαθώ να καταλάβω τι είναι η ζωή. Αυτό που καταλαβαίνω είναι πως υπάρχει «φως» και στα χειρότερα. Εμείς καλούμαστε να έχουμε πιο ελπιδοφόρα ματιά και με περισσότερη κατανόηση για το τι συμβαίνει γύρω μας. Ακόμα και αν αυτό είναι τρελό ή εκβιαστικό. Τίποτα στη ζωή δεν είναι μονόπλευρο.
ΧΣ: Κύριε Τουρνά με συγκινεί πάντα ο τρόπος με τον οποίο αναφέρεστε στον πατέρα σας, καθώς και πως τον χαρακτηρίζεται ως «δείγμα εντιμότητας».
ΚΤ: Ήταν και το αντιλαμβανόμουν από παιδί. Όταν συνέβαιναν πράγματα που ο πατέρας μου ήταν πάνω από τα ανθρώπινα, πάνω από το σύνηθες, όχι μόνο το καταλάβαινα αλλά ένιωθα και μια απίστευτη περηφάνια. Ακόμα και όταν εκείνο που επέλεγε ήταν απειλητικό και για εκείνον και για εμένα. Είμαι της απόλυτης πεποίθησης πως «ότι δίνεις παίρνεις», ανεξαρτήτως τόπου και χρόνου. Και πίστευα πως από τη στάση ζωής του θα του δοθεί κάτι σημαντικό, ακόμα και σε επίπεδο που εμείς δε μπορούμε να κατανοήσουμε, έστω και την αγάπη των γύρω του.
ΧΣ: Από την εντιμότητα και την αγάπη θα σας πάω στη λογοκρισία. Μόλις 21 ετών κληθήκατε επί Χούντας, να δώσετε εξηγήσεις για το τραγούδι «Έλα ήλιε μου». Ήταν μια εμπειρία που σας καθόρισε ως άνθρωπο;
ΚΤ: Η ερώτηση τους ήταν για το στίχο «Κοροϊδεύουν τα κλουβιά» και τι ήθελα να πω με αυτό. Οφείλω να εξομολογηθώ πως εκείνα τα χρόνια ειδικά, ήμουν εξαιρετικά ελαφριά πολιτικοποιημένος. Καταλάβαινα πως κάτι με πιέζει ή με ελέγχει αλλά δεν ήξερα και γιατί ακριβώς μιλούσαμε. Θα μου πεις «21 χρονών δεν ήξερες;». Ήταν αμβλυμμένα όλα αυτά. Η οικογένεια μου δεν είχε ένα βαρύ πολιτικοποιημένο ή κομματικοποιημένο παρελθόν. Η σκέψη σε αυτόν τον τομέα ήταν χαλαρή. Καταλάβαινα φυσικά πως όλα αυτά δε θα έπρεπε να συμβαίνουν. Τότε, όταν έγραφα τραγούδια δεν είχα τον περιορισμό ή το φόβο του να καταγράψω κάτι. Με αυτό το στίχο κατέγραψα αυτό που ζούσα εκείνη την ώρα. Εξυμνώ το ότι τα πουλιά φεύγουν και πετάνε, κοροϊδεύοντας τα κλουβιά. Θα μπορούσε να είναι μια πολιτική σκέψη με μεταφορά ή και όχι απαραιτήτως. Για μένα ήταν κάτι ενδιάμεσο. Όταν κλήθηκα να απολογηθώ για αυτό που είχα γράψει, τους έλεγα «Μα στα πουλιά αρέσει να είναι σε ένα κλουβί;» Φαίνεται πως από τα λόγια μου έβγαινε μία αφέλεια ή μια μη πονηρία της μη πολιτικής θέσης κατά τον ελέγχοντα και με άφησε και έφυγα.
ΧΣ: Με τους Poll αν και η διαδρομή ήταν μικρή χρονικά, παραμένει ανεκτίμητης ιστορικά αξίας. Η μετάβαση στην solo καριέρα ήταν εύκολη;
ΚΤ: Όχι βέβαια και για έναν πολύ συγκεκριμένο λόγο. Δεν ονειρευόμουν να τραγουδάω αλλά να συμμετέχω σε μία μπάντα, να γράφω και να εκφράζομαι. Αυτή ήταν η βαθύτερη ανάγκη μου, ακόμη και αν δεν την συνειδητοποιούσα πλήρως τότε. Για αυτό και τα τραγούδια τα έδινα να τα πουν ο Robert Williams και ο Σταύρος Λογαρίδης. Φυσικά πίστευα πως είχανε καλύτερες φωνές και οι δύο από εμένα και αυτό έφερε μία επιπλέον δυσκολία μιας και έπρεπε να πλέον να τραγουδήσω εγώ. Τέλος, έχοντας χάσει μια συνεργασία που ήταν στα ιδανικά πλαίσια όταν ξεκίνησε, ήταν πολύ δύσκολο να ονειρευτώ μία νέα μπάντα, γιατί ήδη το ιδανικό είχε εκπνεύσει. Τι έμενε λοιπόν; Να δραστηριοποιηθώ μόνος μου. Τι κάνω όταν δραστηριοποιούμαι μόνος μου; Κατά κανόνα γράφω. Και έγραφα πάρα πολύ. Ξεκίνησα και έγραψα τα «Απέραντα χωράφια» και βγαίνει ένα τραγούδι, σχεδόν 40 λεπτών. Ποιος θα το έλεγε; Και να γίνει τι; Έτσι πήγα στην εταιρία και είπα τι ήθελα να κάνω. Δηλαδή ένα δίσκο που είναι ένα τραγούδι όλος και θέλει και συμφωνικό σύνολο. Με κάλεσε την επόμενη μέρα ο τότε διευθυντής της εταιρίας και μου είπε «Να το κάνουμε, αλλά να είμαστε προσεκτικοί στο εξοδολόγιο γιατί πας να κάνεις κάτι πολύ ακριβό». Έτσι ξεκίνησαν τα πράγματα. Μη έχοντας τη φιλοδοξία να γίνω τραγουδιστής, αλλά έχοντας το κομμάτι που τελικά μόνο εγώ μπορούσα να πω. 
ΧΣ: Περιγράφοντας τα «Απέραντα χωράφια», έχετε πει πως «Μπορεί να ήταν ο κόσμος που θα ήθελα να ζω αλλά και μόνο που ζω, ας είναι και έτσι». Ο ιδανικός κόσμος για εσάς πως είναι;
ΚΤ: Ο ιδανικός κόσμος συνεπάγεται ιδανικούς ανθρώπους. Από εκεί απέχουμε πάρα πολύ σαν κοινωνίες, συνολικά απανταχού. Ο νους μας δεν δείχνει αρτιότητα. H ελευθερία που σου δίνεται να ταξιδέψεις με το νου σου παντού, κατά συνέπεια και στο χρόνο, αυτόματα σε κάνει να θέλεις να ξέρεις πως θα είναι και το αύριο. Τι θα γίνει με τα οικονομικά; Τι θα γίνει με τα πολιτικά;
Αυτόματα γέμισες άγχος με το τι θα γίνει; Η απάντηση έρχεται από τα δικά σου δεδομένα. Οι αδυναμίες μας, στο καθένα από εμάς, συσσωρεύουν προβλήματα και βλέπουμε ανθρώπους καταθλιπτικούς, ψυχωσικούς. Όλοι έχουμε ένα αδύναμο σημείο, το οποίο ανάλογα πόσο φτάνει στην ακρότητα του μας ζημιώνει πολύ ή λίγο και αυτή είναι η ζωή που ζούμε. Αφού δεν είναι ιδανικοί οι άνθρωποι, πως θα ήταν ιδανική μια ζωή; Ιδανικός είναι ένας άνθρωπος που αποφεύγει τις ακρότητες του νου του και αυτός που είναι παραγωγικός και δημιουργικός.
ΧΣ: Θα ήθελα να γυρίσουμε στην προσωπική δισκογραφία σας. Ζήσατε τις εποχές που οι εταιρίες ζητούσαν κάθε χρόνο νέο δίσκο και έχετε πει πως αναγκαστήκατε να κάνετε και πιο «εμπορικά» πράγματα…
ΚΣ: Μια φορά έγινε αυτό. Υπήρχε το αίσθημα του «κάτι δεν πάει καλά και κάτι πρέπει να κάνω που να αρέσει». Πράγμα που δεν το σκεφτόμουν ποτέ όταν έγραφα, αν θα αρέσει ή όχι. Η πρώτη φορά που έγινε αυτό, έγινε με το δίσκο «Αγαπημένη». Ερχόμασταν μετά από περίοδο μεταπολίτευσης, κυρίευσε το πολιτικό τραγούδι και ένιωσα για 3-4 χρόνια πως «δεν ανήκω πουθενά, δεν κάνω τίποτα καλά». Αυτός ο φόβος που δυστυχώς πρόλαβε και με κατέλαβε, δημιούργησε και τη σκέψη του τι να κάνω για να γίνει επιτυχία.
ΧΣ: Όταν γράφατε τραγούδια για συναδέρφους σας;
ΚΤ: Γινόμουν ο «απέναντι». Μπορούμε να το καταλάβουμε με την έννοια της κατανόησης. Όταν έναν άνθρωπο τον κατανοείς βαθιά, γίνεσαι εκείνος.
ΧΣ: Θα ήθελα να υπενθυμίσουμε ή και να μάθουμε σε όποιον δε το ξέρει, ένα από πιο αγαπημένα μου τραγούδια, που δώσατε το 1980 στη Χριστιάνα και αναφέρομαι στο «Δεν έχει άλλη λύση». Η ιστορία μιας ιερόδουλης.
ΚΤ: Δεν είναι μια ανθρώπινη κατάσταση αυτή;
ΧΣ: Απόλυτα και έχω ταυτιστεί με τον τρόπο μου με το στίχο «Με τον τρόπο που ζει διαμαρτύρεται, δεν έχει άλλη λύση». Και φυσικά με εντυπωσιάζει που το ερμήνευσε γυναίκα.
ΚΤ: Η Χριστιάνα ήταν πολύ θαρραλέος άνθρωπος και αποδεικνύεται στο πόσο έψαχνε τι θα πει. Όταν άκουσε το τραγούδι αυτό και το «Τι να μας κάνει η νύχτα», χτύπησε ταβάνι. Αλλά είχα και την κατανόηση που σου είπα πριν. Είχα πάει σε μια σπουδαία τραγουδίστρια μια συλλογή τραγουδιών που λεγόταν «Οι γυναίκες». Αυτό ήτανε πριν οποιοσδήποτε άλλος ασχοληθεί με τις γυναίκες στο τραγούδι, με οποιοδήποτε τρόπο. Ήταν λοιπόν ένας κύκλος τραγουδιών όπου έβγαζαν στην επιφάνεια τον ψυχισμό μιας γυναίκας, τον ανομολόγητο. Η ερμηνεύτρια λοιπόν που τα άκουσε, δεν τα πήρε. Αυτό σημαίνει πως και ο τραγουδιστής , παρόλη την ευαισθησία ή το ταλέντο του, δεν είναι πάντα εύκολο να ξέρει τι θέλει να εκφράσει ή τι πρέπει. Ο τραγουδιστής βέβαια, έχοντας το ταλέντο της φωνής του, θέλει να κάνει σουξέ. Αυτό τον απομακρύνει από τις πραγματικές ανάγκες των ανθρώπων, οι οποίοι θέλουν να εκφράσουν και να μοιραστούν το εσώψυχο τους.
ΧΣ: Υπάρχει και μία ακόμη πλευρά δική σας, που είναι ο Τ.Κωστής και γράφει για τη Δούκισσα και τη Ρίτα Σακελλαρίου hits, όπως το «Άντε γεια σου χρυσό μου».
ΚΤ: Είναι η περίοδος της μεταπολίτευσης που σου ανέφερα, όπου δεν είχα προτάσεις ή επιτυχία. Εγώ ζούσα από τη δουλειά μου και πιέστηκα πολύ οικονομικά. Ο τρόπος για να κάνεις τραγούδια για λαϊκό ερμηνευτή δεν ήταν ο ενδεδειγμένος μιας και ακόμη και τότε υπήρχαν οι αυστηρές κατηγοριοποιήσεις. Όποτε διάλεξα ένα ψευδώνυμο, για να κάνω κάποια λαϊκά τραγούδια, μήπως μου φέρουν το εισόδημα που στερούμουν τότε.
ΧΣ: Αν έρχονταν όμως η Δούκισσα ή η Ρίτα Σακελλαρίου και σας ζητούσαν τότε τραγούδια, αλλά με το όνομα σας κανονικά;
ΚΤ: Δε θα γινόταν λόγω των εποχών και των ταμπελών. Αλλιώς δε θα είχα κανένα πρόβλημα.
ΧΣ: Δήλωση σας. «Όσο πιο αθώος είναι ο καλλιτέχνης, τόσο πιο ανοιχτός είναι ο δρόμος».
ΚΤ: Αυτό δεν ισχύει μόνο για τους καλλιτέχνες. Είμαι οπαδός του «Διατήρησε την αθωότητα μέχρι να κλείσουν τα μάτια σου».
ΧΣ: Όταν όμως, γύρω στα 40 σας, η τότε εταιρία σας είπε πως « Ο Τουρνάς τελειώσε», δε σας απογοήτευσε;
ΚΤ: Ίσα ίσα χαμογέλασα. Εγώ θα πω αν τελείωσα ή όχι. Διότι το «τελείωσε ο Κώστας» σημαίνει πως δεν έχει να μας δώσει τίποτα άλλο. Αυτό το ξέρουν αυτοί και δεν το ξέρω εγώ;
ΧΣ: Κι όταν το 1994 κάνετε 2 τεράστιες επιτυχίες, πρώτα με το δίσκο σας «Ντουέτα» αλλά και με τα τραγούδια στην Καίτη Γαρμπή, νιώσατε ίσως μια δικαίωση ως προς αυτούς που έκριναν πως είχατε τελειώσει;
ΚΤ: Ούτε καν πέρασε από το μυαλό μου. Την ίδια στιγμή που το άκουσα χαμογέλασα και πήγα παρακάτω. Και φυσικά δε γύρισα πίσω να πω «Είδες; Δεν είχατε δίκιο». Όσον αφορά τα τραγούδια στην Καίτη Γαρμπή. Δεν είπαμε πριν περί αθωότητος; Στις 14.30 το μεσημέρι μου πρότεινε ο παραγωγός της, ο Γιάννης Δουλάμης, να γράψω για την Καίτη. Του είπα πως θα προσπαθήσω.
Στις 18.15 τον κάλεσα και του είπα έχω έτοιμα τα τραγούδια. Δεν πίστευε πως δεν τα είχα στο συρτάρι. Τα άκουσαν, τους άρεσαν και έτσι προχώρησε. Η Καίτη τότε ήταν η ανερχόμενη δύναμη στο ελαφρύ λαϊκό ρεπερτόριο. Αυτές οι σκέψεις οι υπολογιστικές, πρέπει να προηγηθεί φόβος για να πιάσουν τόπο. Εγώ τον φόβο τον εξοστράκιζα όσο μπορούσα. Δεν μπόρεσα να τον γλυτώσω μόνο την περίοδο που έγραψα με το ψευδώνυμο. Σε μια συνέντευξη που είχα δώσει με ρώτησαν «Τι είναι για εσάς το τραγούδι;». Το τραγούδι αξίζει όταν εκφράζει το ανομολόγητο, το ανέκφραστο και το τωρινό. Τότε έχει σημασία.
ΧΣ: Η πιο συγκινητική στιγμή που θυμάστε από την μεγάλη αυτή πορεία;
ΚΤ: Σίγουρα την πρώτη φορά που παίξαμε ως Poll το «Άνθρωπε αγάπα» στο Palais de Sports στη Θεσσαλονίκη. Επίσης την πρώτη φορά που παρουσιάσαμε τα «Απέραντα χωράφια», στο Ίδρυμα Μείζονος Πολιτισμού με τη συμφωνική ορχήστρα της Ερτ. Όμως και εκατομμύρια άλλες, γιατί κάθε παράσταση είναι και μια συγκίνηση.
ΧΣ: Αν σας ρωτούσα ένα τραγούδι, που θεωρείται πως δεν αναγνωρίστηκε όπως του άξιζε, ποιο θα επιλέγατε;
ΚΤ: Θα μπορούσε να είναι το «Ή αγαπάς ή φεύγεις», που είπε η Καίτη Γαρμπή.
ΧΣ: Κλείνοντας, αν σας ρωτούσα ποιος είναι ο στίχος που σας εκφράζει ως άνθρωπο περισσότερο;
ΚΤ: Το «Άνθρωπε αγάπα» ακόμη και σαν ευχή, είναι μια σπουδαία καταγραφή στο ελληνικό τραγούδι. Λυπάμαι που το λέω για κάτι που έχω κάνει εγώ, αλλά έτσι το νιώθω.
ΧΣ: Γιατί να λυπάστε; Μας αξίζουν και τα «μπράβο» στον εαυτό μας.
ΚΤ: Θα μπορούσε να το πει άλλος αυτό για μένα. Είναι όμως μία πανανθρώπινη ευχή, που καλά κάνει και κρατάει 55 χρόνια αυτό το τραγούδι.
ΧΣ: Κύριε Τουρνά, αφού σας ευχαριστήσω ειλικρινά για τη συνομιλία μας, αφήνω τον επίλογο σε εσάς.
ΚΤ: Θα σου πω πως ξέρω ένα πράγμα. Η μουσική και το τραγούδι σε έναν λαό σαν το δικό μας, αρκετά βασανισμένο και καταπιεσμένο, αποτελούν θεραπεία. Είναι από τα ελάχιστα πράγματα που ενώνουν αντί να χωρίζουν, είναι η παρηγοριά μας, το άνοιγμα της σκέψης μας και η ελπίδα για το αύριο. Είναι οι πεποιθήσεις μου γύρω από το τραγούδι. Χαίρομαι που με φώτισε ο Θεός και από μικρή ηλικία ξεκίνησα να γράφω και δεν υπήρξαν οι συνθήκες για να με απομακρύνουν από αυτό. Ευγνώμων.
Ο Κώστας Τουρνάς και ο Γιάννης Ζουγανέλης, με την παράσταση «Αχ Καλοκαίρι!», θα εμφανιστούν τη Δευτέρα 15/09, στο Θέατρο Κήπου.
Πληροφορίες και εισιτήρια στο σύνδεσμο
https://www.more.com/gr-el/tickets/music/tournas-zouganelis-zontana-sti-thessaloniki/
