φωτογραφίες: Έπη Παπαπετρίδου
Κάπου ανάμεσα στις φωνές του κέντρου, τα καφέ της γειτονιάς και τους ρυθμούς μιας πόλης που αλλάζει χωρίς να χάνει εντελώς τον εαυτό της, υπάρχει ένας χώρος όπου καλλιτέχνες από όλο τον κόσμο συναντιούνται για να κάνουν αυτό που ξέρουν καλύτερα: να δημιουργούν.
Το bEam arts δεν είναι μόνο ένα residency. Είναι ένα πείραμα συνύπαρξης, ένας χώρος όπου η τέχνη λειτουργεί ως κοινή γλώσσα και η καθημερινότητα γίνεται μέρος της δημιουργικής διαδικασίας. Πίσω από αυτό βρίσκονται η Σάνη και ο Κώστας, δύο άνθρωποι που πίστεψαν ότι η Θεσσαλονίκη μπορεί να προσφέρει κάτι που δεν μετριέται σε τετραγωνικά, επιχορηγήσεις ή αριθμούς επισκεπτών: αυθεντικότητα.
Συζητήσαμε μαζί τους για την ανάγκη ύπαρξης τέτοιων χώρων, τις προκλήσεις του να χτίζεις μια διεθνή καλλιτεχνική κοινότητα από τη Θεσσαλονίκη και όλα όσα συμβαίνουν όταν δίνεις σε δημιουργούς από διαφορετικές γωνιές του κόσμου την ευκαιρία να βρεθούν κάτω από την ίδια στέγη.
Ποια ήταν η στιγμή που σας έκανε να πείτε «ναι, πρέπει να δημιουργήσουμε το bEam arts»;
Σάνη & Κώστας: Δεν υπήρχε μια συγκεκριμένη στιγμή αποκάλυψης. Ήταν μια ιδέα που την επεξεργαζόμασταν αρκετά χρόνια· ψάχναμε τον σωστό τρόπο και το σωστό μέρος. Είχαμε συμμετάσχει και οι δύο σε άλλα residency στο εξωτερικό και είδαμε τη σπουδαιότητα του να βρίσκονται καλλιτέχνες στον ίδιο χώρο, να αλληλεπιδρούν και να μπορούν να παρουσιάζουν το έργο τους. Έχοντας μεγαλώσει και οι δύο στη Θεσσαλονίκη, θεωρήσαμε ότι θα ήταν ο κατάλληλος τόπος να φιλοξενήσει ένα τέτοιο εγχείρημα. Ο χώρος που ψάχναμε ήταν αρκετά ιδιαίτερος, έπρεπε να μπορεί να φιλοξενεί εκθέσεις και να λειτουργεί ως καλλιτεχνικό εργαστήριο. Όταν βρήκαμε το μέρος όπου βρισκόμαστε σήμερα, στην Κωστή Παλαμά, ξέραμε ότι ήταν αυτό.
Αν έπρεπε να περιγράψετε το bEam arts με τρεις λέξεις, ποιες θα ήταν και γιατί;
Σάνη & Κώστας: Τέχνη, δημιουργία, κοινότητα. Θέλουμε το bEam arts να είναι ένας χώρος έκφρασης, να δίνει τον χώρο και τον χρόνο σε δημιουργούς να αφοσιωθούν πραγματικά στο έργο τους, να μπορούν να το παρουσιάσουν και να νιώσουν μέρος μιας κοινότητας.
Πώς επηρέασαν οι προσωπικές σας διαδρομές τη φιλοσοφία του χώρου;
Κώστας: Δουλεύω πολλά χρόνια με καλλιτέχνες και εγώ ο ίδιος, ως εικαστικός, αναγνωρίζω τις ανάγκες τους, τις φοβίες τους και το πάθος για το έργο τους. Τις περισσότερες φορές αυτό που χρειαζόμαστε οι καλλιτέχνες είναι απλά ένας χώρος να βρεθούμε και να μιλήσουμε για τις ιδέες μας.
Σάνη: Περνώντας από εργασίες που γίνονται σε απομόνωση και σε εργασίες που βασίζονται σε ομάδες, εκτιμώ ιδιαίτερα τους χώρους όπου σου δίνεται η δυνατότητα να διαλέξεις πώς θέλεις να είναι η καθημερινότητά σου. Ο κόσμος που μπαίνει και βγαίνει από το bEam έχει μια αίσθηση σαν να είναι σπίτι του.
Μπορεί η Θεσσαλονίκη να στηρίξει ένα διεθνές artist residency;
Σάνη & Κώστας: Ναι, και τα στοιχεία το επιβεβαιώνουν. Η ανταπόκριση καλλιτεχνών από το εξωτερικό είναι πολύ θερμή. Στους περισσότερους αρέσει πολύ η Θεσσαλονίκη και η γειτονιά της Ολύμπου, όπου βρίσκεται το bEam arts. Μπορεί η Θεσσαλονίκη να μην είναι ένα artistic hub όπως η Αθήνα ή άλλες πόλεις του εξωτερικού, αλλά κρατά μια αίσθηση αυθεντικότητας, κάτι που εμπνέει τους καλλιτέχνες που φιλοξενούμε.
Τι αναζητάτε σε έναν καλλιτέχνη που θέλει να συμμετάσχει στο residency; Το βιογραφικό του ή κάτι βαθύτερο;
Σάνη & Κώστας: Κυρίως κοιτάμε το βιογραφικό. Μας ενδιαφέρει να βλέπει την πρακτική του επαγγελματικά, κι ας μη βιοπορίζεται από αυτήν. Να μην είναι απλώς ένα απογευματινό χόμπι. Αυτό που θέλουμε να νιώθουμε είναι ότι το bEam arts θα σημαίνει κάτι για την πορεία του.
Υπάρχει κάποιος καλλιτέχνης ή κάποιο project που σας άλλαξε τον τρόπο που βλέπετε τον ρόλο του bEam arts;
Σάνη & Κώστας: Σε μια συζήτηση με έναν εικαστικό που πήρε μέρος στο πρόγραμμα, μας διηγήθηκε πόσο τον επηρέασε στη ζωγραφική του και τον βοήθησε να εξελιχθεί. Το γεγονός ότι κατά τη διάρκεια του residency μπορεί κάποιος να αφοσιωθεί πλήρως στην πρακτική του είναι μια σημαντική ευκαιρία να εξερευνήσει καινούριες ιδέες και να εμβαθύνει σε υπάρχουσες. Όταν αυτό μάλιστα γίνεται σε ένα συναδελφικό περιβάλλον, παίρνει μια άλλη υπόσταση. Εκεί καταλάβαμε ότι προσφέρουμε κάτι παραπάνω από έναν χώρο και μια εμπειρία. Αυτή η κουβέντα μάς θύμισε γιατί το χτίσαμε εξαρχής.
Ποια είναι η μεγαλύτερη πρόκληση όταν προσπαθείς να δημιουργήσεις μια διεθνή καλλιτεχνική κοινότητα στην Ελλάδα;
Σάνη & Κώστας: Σε άλλες χώρες υπάρχει πολύ περισσότερη υποστήριξη από την πολιτεία. Στην Ελλάδα ακόμη δεν αναγνωρίζεται ότι η τέχνη, πέρα από την αξία και τον συμβολισμό της, έχει και οικονομική επιρροή στον τόπο. Ίσως ακόμη αντιμετωπίζεται ως ένα καπρίτσιο. Ως συνέπεια, δεν υπάρχουν αρκετές ατομικές δράσεις και δεν δημιουργούνται υποδομές. Σε άλλες πόλεις του εξωτερικού, ολόκληρες γειτονιές αναβαθμίζονται μόνο από την ύπαρξη καλλιτεχνών. Αντιθέτως, στη Θεσσαλονίκη, για παράδειγμα, είναι πολύ θλιβερό που δεν υπάρχει κάποιος οργανισμός να νοικιάζει στούντιο σε καλλιτέχνες. Μόνο από την Καλών Τεχνών του ΑΠΘ αποφοιτούν κάθε χρόνο δεκάδες καλλιτέχνες που δεν μπορούν να βρουν χώρο να δουλέψουν.
Ποια είναι η πιο απρόσμενη συνεργασία ή συνάντηση που γεννήθηκε μέσα στον χώρο σας;
Σάνη & Κώστας: Αυτή τη στιγμή θα πω το residency με συγγραφείς. Αρχικά το bEam arts δημιουργήθηκε με επίκεντρο τους εικαστικούς. Κάποια στιγμή μάς προσέγγισε μια συγγραφέας που ήθελε να συμμετάσχει στο residency. Εκείνη τη στιγμή δεν ξέραμε τι να κάνουμε, μιας και το πρόγραμμα ήταν σχεδιασμένο αποκλειστικά για εικαστικούς. Τελικά ήρθε και, με εκείνη τη συνεργασία, ξεκινήσαμε ένα πρόγραμμα για συγγραφείς που λειτούργησε για πρώτη φορά τον Απρίλιο.
Αυτό έδωσε μια άλλη διάσταση στο bEam arts, καθώς έδωσε την ευκαιρία σε εικαστικούς και συγγραφείς να αλληλεπιδράσουν. Πλέον, στην τελική έκθεση του κάθε κύκλου φιλοξενίας, οι συγγραφείς έχουν τη δυνατότητα να παρουσιάσουν το έργο τους. Για παράδειγμα, στην τελευταία έκθεσή μας, στα τέλη Μαΐου, οργανώσαμε ένα open mic όπου οι συγγραφείς διάβασαν αποσπάσματα των κειμένων τους.
Πώς ισορροπείτε ανάμεσα στην καλλιτεχνική ελευθερία και στην ανάγκη να λειτουργεί ένας οργανισμός βιώσιμα;
Σάνη & Κώστας: Βάζοντας κάποια όρια στο τι δεν θέλουμε να κάνουμε και στο τι θέλουμε να είμαστε. Από εκεί και κάτω είναι ένας χώρος ελευθερίας και πειραματισμού. Η βιωσιμότητα δεν σημαίνει ότι συμβιβάζεσαι· σημαίνει ότι μπορείς να συνεχίσεις να κάνεις αυτό που πιστεύεις.
Τι θεωρείτε ότι λείπει σήμερα από την καλλιτεχνική σκηνή της Θεσσαλονίκης και πώς προσπαθεί το bEam arts να καλύψει αυτό το κενό;
Σάνη & Κώστας: Υποδομές! Δεν υπάρχουν αρκετοί χώροι όπου οι καλλιτέχνες μπορούν να δουλέψουν επαγγελματικά. Όταν γίνει αυτό, θα έρθουν οι καλλιτέχνες, θα έρθουν οι γκαλερί, θα έρθουν οι συλλέκτες και θα δημιουργηθεί ένα οικοσύστημα. Το bEam δεν είναι απλώς ένας χώρος φιλοξενίας· είναι μια απόδειξη ότι αυτό μπορεί να υπάρξει εδώ.
Πώς αντιδρούν οι ξένοι καλλιτέχνες όταν έρχονται για πρώτη φορά στη Θεσσαλονίκη; Υπάρχει κάτι που τους εκπλήσσει;
Σάνη & Κώστας: Ότι είναι μια πόλη όπου μπορείς να βρεις τα πάντα και, παρότι είναι τουριστική, εξακολουθεί να κρατά τον τοπικό της χαρακτήρα. Δεν έχει γίνει ένας τουριστικός χυλός. Έχει ακόμη κάτι το απροσποίητο, το οποίο εκτιμάται πολύ από τους καλλιτέχνες που έρχονται, κυρίως από όσους προέρχονται από μεγάλα αστικά κέντρα όπως το Λονδίνο, η Νέα Υόρκη και το Βερολίνο.
Αν μπορούσατε να φιλοξενήσετε οποιονδήποτε καλλιτέχνη στον κόσμο, ζωντανό ή μη, ποιος θα ήταν και γιατί;
Κώστας: Πολλοί μου έρχονται στο μυαλό. Για μένα, ο Donald Judd.
Σάνη: Θα έλεγα τον Friedensreich Hundertwasser. Μου αρέσει πάρα πολύ η προσέγγισή του στην αρχιτεκτονική, με όλα τα έντονα χρώματα, τις καμπύλες και την επανένωση του ανθρώπου με τη φύση.
Ποιο είναι το πιο σημαντικό μάθημα που σας δίδαξε η δημιουργία του bEam arts μέχρι σήμερα;
Κώστας: Ότι υπάρχει μεγάλη ανάγκη για ανθρώπινη επαφή και επικοινωνία.
Σάνη: Ότι it takes a village to raise a business.
Πώς φαντάζεστε το bEam arts σε δέκα χρόνια;
Σάνη & Κώστας: Θα θέλαμε να μπορεί να προσφέρει τη δυνατότητα να φιλοξενεί περισσότερους καλλιτέχνες κάθε μήνα, να διαθέτει ένα μεγαλύτερο εύρος εξειδικευμένων υποδομών ανοιχτών σε καλλιτέχνες με έδρα τη Θεσσαλονίκη και να έχει γίνει ένα σημείο αναφοράς όχι μόνο για όσους έρχονται από το εξωτερικό, αλλά και για την τοπική σκηνή.
Τελικά, τι σημαίνει για εσάς προσωπικά η λέξη «κοινότητα»; Και πώς μεταφράζεται αυτή η έννοια μέσα στον χώρο που χτίζετε;
Κώστας: Ότι όλοι οι καλλιτέχνες που έχουν έρθει ως τώρα και όλοι αυτοί που θα έρθουν στο μέλλον έχουν ένα σημείο αναφοράς και μπορούν να μοιραστούν τις εμπειρίες τους. Κοινότητα για μένα δεν είναι μια λίστα ονομάτων· είναι μια συνέχεια. Ο καλλιτέχνης που έφυγε πριν τρία χρόνια και αυτός που θα έρθει του χρόνου ανήκουν στο ίδιο πράγμα, έστω κι αν δεν γνωρίστηκαν ποτέ.
Αν το bEam arts ήταν έργο τέχνης, τι μορφή θα είχε;
Σάνη & Κώστας: Θα ήταν το θέατρο από την ταινία «Synecdoche, New York». Ένα έργο που δεν ολοκληρώνεται ποτέ, που χτίζεται μέσα σε αυτό που αναπαριστά, όπου η διαδικασία είναι το ίδιο το αντικείμενο.
BEAM ARTS – ΚΩΣΤΗ ΠΑΛΑΜΑ 6 [KOSTI PALAMA] – ΚΕΝΤΡΟ [CENTER] – T. +30 698 306 7145
Ακολουθήστε τους στο Instagram & για περισσότερες πληροφορίες στο https://www.beamarts.gr/
