Πρόσφατα, η δωρεά 61 βιβλίων από την Ελένη Μενεγάκη στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Ελασσόνας έγινε θέμα συζήτησης. Από τη μια πλευρά, η κίνηση προβλήθηκε ως μια όμορφη χειρονομία που ενισχύει τον πολιτισμό στην τοπική κοινωνία. Από την άλλη, δεν έλειψαν και οι φωνές που είδαν πίσω από την είδηση περισσότερο επικοινωνία παρά ουσία. Κι εδώ ξεκινά ένας ενδιαφέρον προβληματισμός: τι σημαίνει σήμερα «δωρίζω βιβλία»;
Είναι βέβαιο ότι κάθε βιβλίο που φτάνει σε μια δημόσια βιβλιοθήκη έχει κάποια αξία. Για κάποιους, ίσως να είναι η αφορμή να διαβάσουν μια ιστορία που δεν θα αγόραζαν ποτέ. Για άλλους, είναι μια ακόμα προσθήκη σε ένα ράφι που ήδη φιλοξενεί εκατοντάδες τίτλους. Όμως, όταν η δωρεά γίνεται αντικείμενο μεγάλης δημοσιότητας, αναρωτιέται κανείς: μιλάμε περισσότερο για την ανάγνωση ή για το ποιος έκανε τη χειρονομία;
Στη συγκεκριμένη περίπτωση, τα βιβλία ήταν κατά κύριο λόγο νέες εκδόσεις, πολλά εκ των οποίων εντάσσονται στην κατηγορία του εύκολου, μαζικού αναγνώσματος. Δεν είναι κακό να υπάρχουν τέτοια βιβλία· αντίθετα, καλύπτουν ένα σημαντικό κομμάτι του κοινού που θέλει να χαλαρώσει με μια ελαφριά ιστορία. Πολλοί έγραψαν στα social media πως μια βιβλιοθήκη θα ωφελούνταν περισσότερο από μια πιο προσεγμένη επιλογή που να καλύπτει διαφορετικά αναγνωστικά ενδιαφέροντα.
Ο προβληματισμός γίνεται πιο έντονος όταν σκεφτεί κανείς τη σχέση ανάμεσα στις δωρεές και την εικόνα. Στην εποχή των social media, μια φωτογραφία με στοίβες βιβλίων και ευχαριστήρια σχόλια μπορεί να αποκτήσει μεγαλύτερη βαρύτητα από την ίδια την πράξη της ανάγνωσης. Η φιλανθρωπία και η πολιτιστική προσφορά συχνά γίνονται μέρος μιας στρατηγικής προβολής. Αυτό δεν ακυρώνει απαραίτητα τη χειρονομία, απλώς ανοίγει μια νέα θεματική για προβληματισμό.
Από την άλλη πλευρά, δεν μπορούμε να αγνοήσουμε και το θετικό. Έστω κι έτσι, η συζήτηση γύρω από τα βιβλία βγαίνει στον δημόσιο λόγο. Μια δωρεά, ακόμα και αν δεν αλλάξει δραστικά το αναγνωστικό τοπίο, μπορεί να λειτουργήσει ως υπενθύμιση ότι οι βιβλιοθήκες υπάρχουν, χρειάζονται ενίσχυση και μπορούν να αποτελέσουν χώρο πολιτισμού και κοινότητας. Αν η είδηση οδηγήσει έστω και λίγους ανθρώπους να επισκεφθούν τη βιβλιοθήκη ή να ξεφυλλίσουν ένα βιβλίο, ίσως κάτι κερδίζεται.
Ίσως, λοιπόν, η ουσία βρίσκεται κάπου στη μέση. Οι δωρεές βιβλίων δεν είναι από μόνες τους λύση για την ενίσχυση της ανάγνωσης. Αν όμως συνοδευτούν από μια πιο στοχευμένη φροντίδα – επιλεγμένα βιβλία που καλύπτουν διαφορετικά γούστα, δράσεις που φέρνουν τον κόσμο κοντά στη βιβλιοθήκη, προγράμματα ανάγνωσης για παιδιά και νέους – τότε μπορούν να έχουν πραγματικό αντίκτυπο.
Η δωρεά της Μενεγάκη έγινε αφορμή να ξανασκεφτούμε πώς αντιλαμβανόμαστε τον πολιτισμό. Μένουμε στην εικόνα ή αναζητούμε την ουσία; Ίσως το καλύτερο που μπορούμε να κάνουμε είναι να βλέπουμε τέτοιες κινήσεις ως ευκαιρίες – αφορμές να μιλήσουμε για το βιβλίο, τη βιβλιοθήκη και, τελικά, για την ανάγκη η ανάγνωση να παραμείνει ζωντανή εμπειρία και όχι απλώς φωτογραφία στο Instagram.
