Γράφει η Κατερίνα Νικολάου
Εδώ και περίπου 8 μήνες έχει «ξεσπάσει θύελλα αντιδράσεων», λες και άλλο πρόβλημα δεν είχαμε, για την «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν και την «Ελένη» που την υποδύεται μια έγχρωμη ηθοποιός Λουπίτα Νιόγκο. Συζητήσεις επί συζητήσεων, ατελείωτοι καυγάδες στα κοινωνικά δίκτυα, μέχρι και ο δημοσιογράφος Άρης Δημοκίδης έκανε ωριαίο (!) podcast για το ζήτημα! Και είδα –ναι, το δέχομαι καθυστερημένα- την Οδύσσεια. Και το πρόβλημα δεν ήταν η έγχρωμη Ελένη.
Ας δούμε 10 σημεία που η «Οδύσσεια» του Νόλαν είναι καταφανώς λάθος, στον μέσο θεατή με γνώση της Οδύσσειας από το Γυμνάσιο. Φαντάζομαι πως κάποιος φιλόλογος θα έβρισκε ακόμα περισσότερα…
- Το πρώτο σημείο που με «τίναξε» στην καρέκλα μου, ήταν η εμφάνιση της Ιφιγένειας ως μικρό παιδί. Πολύ μικρό. Θέλοντας να περιγράψει κάποιος το πόσο σκληρός και αμείλικτος ήταν ο Αγαμέμνωνας τον δείχνει να έχει αγκαλιά ένα κοριτσάκι μετά βίας 7 ετών που το πηγαίνει προς θυσία προκειμένου να φυσήξει ούριος άνεμος. Όπως είναι γνωστό, η Ιφιγένεια όταν κλήθηκε στην Αυλίδα με το πρόσχημα του γάμου με τον Αχιλλέα, αλλά στην πραγματικότητα για να θυσιαστεί, ήταν σε ηλικία γάμου για τα δεδομένα της εποχής, δηλαδή από 15 έως 18 ετών. Η ίδια σκηνή επαναλαμβάνεται όταν εξιστορείται η σφαγή του Αγαμέμνωνα από την Κλυταιμνήστρα.
- Πού είναι η χώρα των Λωτοφάγων, ωέω; Ο Οδυσσέας και οι σύντροφοι δεν πάνε ποτέ εκεί στην ταινία του Νόλαν.
- Ο λωτός από φρούτο γίνεται λουλούδι το οποίο ποτίζει η Καλυψώ τον Οδυσσέα προκειμένου να θεραπεύσει τον σωματικό και όχι μόνο πόνο του. Πώς έδινε αβέρτα το αμερικανικό σύστημα υγείας τα οπιούχα αναλγητικά με αποτέλεσμα να πολλοί να εθιστούν χωρίς να το καταλάβουν; Έτσι. Του κάνει μάλιστα και rehab η ίδια με σταδιακή αποτοξίνωση.
- Μια από τις φράσεις που έχουν μείνει στη σύγχρονη ελληνική γλώσσα είναι «ο ασκός του Αιόλου». Ένας από τους σταθμούς του Οδυσσέα είναι η Αιολία. Ο Αίολος του δίνει στον Οδυσσέα τον ασκό που περιέχει όλους τους ανέμους και αφήνει έξω μόνο τον ευνοϊκό Ζέφυρο. Πλέοντας έτσι φτάνουν σχεδόν στην Ιθάκη. Τότε οι σύντροφοι του Οδυσσέα θεωρούν ότι ο Αίολος έδωσε χρυσάφι στον Οδυσσέα που ίδιος δεν μοιράστηκε μαζί τους. Κλέβουν τον ασκό τον ανοίγουν και έτσι ουσιαστικά ξεκινά ο όλεθρος γιατί οι άνεμοι που ξεπηδούν τους στέλνουν αλλού. Αυτό στην ταινία δεν το βλέπουμε. ΠΟΤΕ.
- Κανένας Κανένας. Από τα πιο «χαριτωμένα» περιστατικά στην Οδύσσεια του Ομήρου είναι οι συστάσεις του Οδυσσέα με τον κύκλωπα Πολύφημο, στον οποίο συστήνεται ως «Κανένας». Στην Οδύσσειά του, ο Κρίστοφερ Νόλαν παραδέχτηκε πως δεν συμπεριέλαβε το περιστατικό επειδή «το λογοπαίγνιο έχανε στη μετάφραση».
- Κίρκη, αχ Κίρκη, πόσο γουρούνια αυτοί οι άνδρες. Ο Κρίστοφερ Νόλαν εκφράζει την τεράστια απέχθειά του για την τοξική αρρενωπότητα. Αποκρύπτει όμως πως ο Οδυσσέας έγινε εραστής της Κίρκης κι έμεινε στο νησάκι της κανέναν χρόνο. Τους δε συντρόφους τους έκανε και ένα λίφτινγκ πριν τους στείλει στην ευχή (not) του θεού.
- Ποιους συνάντησε στον Άδη ο Οδυσσέας, ωέω; Στην ταινία τον βλέπουμε να τον συναντά τον Σίνωνα, τον Αγαμέμνωνα και τον Τειρεσία. Στη γη, από όπου βγαίνουν στα ζόμπια οι νεκροί και παίρνουν στο κατόπι τον Οδυσσέα και τους συντρόφους γιατί δεν τους έθαψαν. Στη Νέκυια, όπως λέγεται η ραψωδία λ της Οδύσσειας ο Οδυσσέας κατεβαίνει στον Άδη και συναντά τη μητέρα του, τον Αγαμέμνονα, τον Αχιλλέα, τον Τειρεσία και πολλά άλλα γνωστά πρόσωπα της μυθολογίας. Συναντά και τον Ελπήνορα που του ζητά να τον θάψει. Κανείς δεν τον κυνηγά. Ο Σίνων δεν υπάρχει στον Όμηρο! Ο φιλόλογος που λέγαμε παραπάνω, ίσως πει πως τον δανείστηκε ο Νόλαν από τον Βιργίλιο.
- Πού πήγε η Ναυσικά; Ε τι να κάνουμε ρε παιδιά, δεν βγαίνει μάνα μου ο Κρίστοφερ. Πολλοί προορισμοί, πολλά σκηνικά, τεράστια καστ! Έτσι ο Οδυσσέας δεν πάει ΠΟΤΕ στο νησί των Φαιάκων και δεν συναντά ΠΟΤΕ τη Ναυσικά.
- Αντίθετα πάει σε ένα ιερό στην Πύλο, και σφάζει κάτι τύπου που έχουν πληρώσει οι μνηστήρες για να σκοτώσουν τον Τηλέμαχο. Στην Οδύσσεια του Ομήρου δεν υπάρχει αυτό το περιστατικό. Οι μνηστήρες στήνουν πράγματι ενέδρα στον Τηλέμαχο στον γυρισμό από την Σπάρτη, αλλά εκείνος πάει από άλλο δρόμο και τον χάνουν.
- Αχ… Πόσο ρομαντικός αλλά και kinky ο Όμηρος, βάζει την Πηνελόπη να ζητά σημάδια του κορμιού και του κρεβατιού για να αναγνωρίσει τον Οδυσσέα. Ο Νόλαν τη βάζει να τον αναγνωρίζει από μια καρφίτσα με τη θεά Αθηνά… Τον λες και ξενέρωτο.
Σε γενικές γραμμές ο μεγάλος σκηνοθέτης θέλησε να φτιάξει ένα αντιπολεμικό έπος. Δείχνει τον Οδυσσέα να έχει μετανιώσει για το τέχνασμα που έκανε στην Τροία και γενικά ωραιοποιεί ιδιαίτερα την αντιηρωική μορφή του Οδυσσέα του Ομήρου, που είναι πιο λιγότερο κολακευτική.
Συγκινητική θα έλεγα την παραμόρφωση της Ελένης, την οποία εκδικήθηκε ο Μενέλαος από ό,τι αφήνεται να εννοηθεί. Παρεμπιπτόντως ο Μενέλαος παρουσιάζεται πολύ πιο «λατσό τεκνό» από τον τύπο που παρουσιάζει ο Όμηρος. Παρεμπιπτόντως, θεωρώ πως επέλεξε έγχρωμη ηθοποιό για να τη δείξει ως σπάνια, εξωτική μορφή για να ξεχωρίζει από τις υπόλοιπες (Πηνελόπη – θεά – Αν Χάθαγουέι, Καλυψώ -υπέροχη- Σαρλίζ Θερόν).
Σε κάθε περίπτωση καλό θα ήταν
Α) να δείτε την ταινία σε IMAX προκειμένου να απολαύσετε όπως πρέπει τα μαγευτικά τοπία.
Β) να την αντιμετωπίσετε ως ένα έργο εμπνευσμένο από το ομηρικό έπος και μην αναμένεται πιστότητα.
Καλή θέαση και καλά κρασιά ή κοκτέιλ –που θα χρειαστούν μετά, για την ανάλυση J .
