Το «κοκκινοπεφτιάτικο» και όλα τα πασχαλινά έθιμα που συνδέονται με το αίμα του Χριστού, τα θαυματουργά αυγά και την προστασία από τα… μάγια!
Στη Βόρεια Ελλάδα —κι όχι μόνο— η Μεγάλη Πέμπτη έχει ένα έντονο, βαθιά συμβολικό χρώμα: το κόκκινο. Εκείνη τη μέρα, που στην εκκλησία ψάλλονται τα Δώδεκα Ευαγγέλια και αναπαρίσταται η Σταύρωση του Ιησού, οι γυναίκες της γειτονιάς έχουν τις δικές τους ιερές τελετουργίες. Μία από τις πιο χαρακτηριστικές είναι η ανάρτηση ενός κατακόκκινου υφάσματος στα μπαλκόνια και τα παράθυρα των σπιτιών — το λεγόμενο «κοκκινοπεφτιάτικο».
Το κόκκινο πανί συμβολίζει το αίμα και τη θυσία του Ιησού, και όσο είναι κρεμασμένο, οι γυναίκες δεν πλένουν ρούχα, ούτε απλώνουν, καθώς το θεωρούν κακός οιωνός. Είναι ένα είδος άγραφου «πένθους» που δηλώνεται στον δρόμο, ένα σημάδι πίστης και λαϊκής συμμετοχής στα Πάθη του Κυρίου.
ΚοκκινοΠέμπτη, όχι απλά Μεγάλη Πέμπτη
Η ημέρα αυτή λέγεται και «ΚοκκινοΠέμπτη» γιατί είναι αφιερωμένη στο βάψιμο των κόκκινων αυγών — αυτών που θεωρούνται σύμβολο της Ανάστασης, αλλά και του αίματος του Χριστού. Σε ολόκληρη την Ελλάδα, τα πρώτα αυγά που βάφονται εκείνη τη μέρα κρατούν κάτι από… ιερότητα. Δεν είναι τυχαίο πως το πρώτο κόκκινο αυγό δεν το τσουγκρίζουν ποτέ: ανήκει στην Παναγία. Το φυλάνε στο εικονοστάσι, γιατί πιστεύεται ότι δεν θα χαλάσει όλη τη χρονιά — και λειτουργεί σαν φυλαχτό.
Και για όσους έχουν ένα πιο… πρακτικό μυαλό: λένε ότι τα αυγά που βάφονται τη Μεγάλη Πέμπτη διατηρούνται ακέραια εκτός ψυγείου για 40 ημέρες. Αν διαβαστούν κι από παπά, ο μύθος τα θέλει να μην παθαίνουν τίποτα ούτε σε έναν χρόνο!
Το θαύμα της Μαρία Μαγδαληνής και τα μυστικά της μπογιάς
Η κόκκινη βαφή των αυγών δεν χύνεται ποτέ – την “παραχώνουν” στο χώμα, γιατί θεωρείται “του Χριστού το αίμα”. Κι αν αυτό σου φαίνεται υπερβολικό, άκου και το άλλο: αν βρεις αυγό που έχει βαφτεί πριν από τρία χρόνια, και το τοποθετήσεις στην κοιλιά εγκύου γυναίκας ή ζώου, λένε πως αποτρέπει την αποβολή! Η παράδοση είναι γεμάτη τέτοιες «ανατρεπτικές ιδιότητες».
Όσο για το κόκκινο αυγό, υπάρχει κι ένας μύθος με πρωταγωνίστρια τη Μαρία Μαγδαληνή: όταν πήγε στον τάφο του Ιησού και τον βρήκε άδειο, κρατούσε ένα καλάθι με άσπρα αυγά, τα οποία έγιναν κατακόκκινα μπροστά στα μάτια της – κι έτσι εξηγείται γιατί σε κάποιες εικόνες τη βλέπουμε να κρατά ένα κόκκινο αυγό.
Από τα αυγά… στα αμπέλια και στα μάγια
Τη Μεγάλη Πέμπτη ετοιμάζονται και τα περίφημα πασχαλινά τσουρέκια, με ένα ειδικό σε σχήμα σταυρού, που στην κάθε άκρη έχει τέσσερα κόκκινα αυγά και ένα άσπρο στο κέντρο. Αυτό δεν τρώγεται αμέσως αλλά τη Λαμπρή, ενώ τα τσόφλια τους θάβονται στα αμπέλια για να τα προστατέψουν από το χαλάζι!
Παλιά, κρατούσαν ακόμα και μία κουλούρα στο εικονοστάσι μέχρι την Πρωτομαγιά. Την έτρωγαν τότε, για να προστατευτούν από τα μάγια και κάθε είδους κακοτοπιά.
Στην καρδιά αυτών των εθίμων βρίσκεται πάντα το ίδιο πράγμα: η ανάγκη των ανθρώπων να νιώσουν κοντά στο Θείο μέσα από μικρές πράξεις καθημερινής πίστης. Και το κόκκινο πανί, που κυματίζει ακόμη σε μπαλκόνια στη Βόρεια Ελλάδα, είναι ακριβώς αυτό: ένα σύμβολο σιωπηλής αλλά ηχηρής συμμετοχής στο Πάθος και την Ανάσταση.
Θα το βρεις ακόμη εκεί, να «στέκει» σε κάποια παλιά γειτονιά, στολισμένο με μια γιρλάντα ή απλωμένο απλά, να θυμίζει πως η παράδοση στην Ελλάδα, ζει από μπαλκόνι σε μπαλκόνι.
