Julie Otsuka “Κολυμπώντας” Eκδόσεις: Πατάκης 2023, σελίδες: 192
Γράφει η Κατερίνα Βιτζηλαίου (Instagram & Facebook account: the.booklist_)
Το μυθιστόρημα “Κολυμπώντας” της ιαπωνικής καταγωγής Τζούλι Οτσούκα είναι ένα πολύ ευαίσθητο και μελαγχολικό έργο που κινείται ανάμεσα στις αναπολήσεις και στο ξεθώριασμα της μνήμης, τη ρουτίνα και το χάος, την απώλεια και την αναζήτηση νοήματος. Στο επίκεντρο βρίσκεται η Άλις, μια ηλικιωμένη γυναίκα που σταδιακά χάνει τη μνήμη της, παραδομένη στα κύματα της μετωποκροταφικής άνοιας. Η ιστορία ξεκινά στην υπόγεια πισίνα ενός δημόσιου κολυμβητηρίου, όπου καθημερινοί άνθρωποι, άγνωστοι μεταξύ τους, βρίσκουν καταφύγιο στο τακτικό πρόγραμμα των πρωινών ή απογευματινών διαδρομών.
Η πισίνα λειτουργεί ως ένας μικρόκοσμος. Εκεί μέσα, οι κοινωνικές διαφορές σβήνουν, οι άνθρωποι γίνονται ίσοι κάτω απ’ το νερό, καθώς οι ρυθμοί κολύμβησης τούς ορίζουν: αργή, μεσαία, γρήγορη λωρίδα. Αυτή η ρουτίνα προσφέρει στους κολυμβητές μια ψευδαίσθηση ελέγχου. Όμως μια μέρα, μια ρωγμή εμφανίζεται στον πυθμένα. Το νερό συνεχίζει να κυλά, αλλά η ασφάλεια θρυμματίζεται. Η ρωγμή συμβολίζει το εύθραυστο της ανθρώπινης ύπαρξης, υπενθυμίζοντας ότι καμία συνήθεια δεν μπορεί να μας προστατεύσει για πάντα.
Η πρωταγωνίστρια Άλις, μία από τις θαμώνες της πισίνας, βασανισμένη από αναμνήσεις της παιδικής της ηλικίας στα στρατόπεδα συγκέντρωσης Ιαπώνων της Αμερικής κατά τον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο, κουβαλάει μέσα της απώλειες και τραύματα. Η μνήμη της αρχίζει να παρουσιάζει ρωγμές, όπως ο πυθμένας της πισίνας που τόσο αγαπά. Παλεύει να κρατηθεί από πρόσωπα, στιγμές και τόπους που σταδιακά ξεθωριάζουν. Η καθημερινή επανάληψη των διαδρομών της μέσα στο νερό γίνεται αγκίστρι στο παρελθόν της και ταυτόχρονα σανίδα σωτηρίας από την πλήρη λήθη.
Η συγγραφέας, με γλώσσα απλή και στοχαστική, υφαίνει την ιστορία της Άλις με τις ιστορίες των άλλων κολυμβητών. Οι διαφορετικοί χαρακτήρες αποκτούν φωνή, προσδίδοντας στο βιβλίο πολυπρισματική ματιά. Παράλληλα, ο αναγνώστης καλείται να αναλογιστεί τι κάνει μια ανάμνηση να μένει ζωντανή και τί δίνει σε μια εικόνα ή μια σκέψη προτεραιότητα μέσα στη ρευστότητα της μνήμης.
Στο δεύτερο μέρος, η οπτική αλλάζει και περνάει στην κόρη της Άλις. Η αφήγηση αποκτά προσωπικό τόνο, καταγράφοντας τη θλίψη και την ανημπόρια της μπροστά στην αργή κατάρρευση της μητέρας της. Η κόρη προσπαθεί να ανασυνθέσει το παρελθόν, ψάχνοντας πρώιμα σημάδια που ίσως αγνόησε, ελπίζοντας να εξηγήσει τα ανεξήγητα και αναζητώντας έναν τρόπο να αποκαταστήσει τις όχι και τόσο θερμές σχέσεις που είχε με την μητέρα της.
Η συγγραφέας καταφέρνει να σκιαγραφήσει την απώλεια της ταυτότητας με διακριτικότητα και τρυφερότητα, αποφεύγοντας τη μελοδραματική διάθεση. Περιγράφει πώς η άνοια στερεί πρώτα το μυαλό και μετά αφήνει το σώμα να περιπλανιέται άδειο, σαν κέλυφος. Κι όμως, μέσα σε αυτή τη φθορά, αναδεικνύεται η δύναμη της αγάπης, της συντροφικότητας και της επιμονής να συνεχίσουμε να κολυμπάμε κόντρα στο ρεύμα.
Η ρωγμή στον πάτο της πισίνας λειτουργεί ως καθρέφτης της φθοράς του εγκεφάλου της Άλις. Η σιωπηλή παρακμή που εξελίσσεται αργά, σχεδόν ανεπαίσθητα, γίνεται οδυνηρά ορατή μόνο όταν πλέον είναι αργά για να σταματήσει. Οι συνήθειες που έδιναν νόημα στη ζωή της σπάνε, αφήνοντας την Άλις εκτεθειμένη στον φόβο και στη μοναξιά.
Παράλληλα, η κόρη της προσπαθεί να σταθεί δίπλα της, αν και αδυνατεί να καλύψει το κενό που δημιουργεί η ασθένεια. Μέσα από τις προσπάθειές της, αναδύεται το βάρος των σχέσεων γονέα και παιδιού, οι ενοχές, τα ανείπωτα λόγια και οι ευθύνες που μένουν μετέωρες.
Το μυθιστόρημα, αν και σύντομο σε έκταση, αγγίζει ζητήματα υπαρξιακά: τον χρόνο που κυλά ασταμάτητα, τις ρωγμές που εμφανίζονται στις ζωές μας, την ανθεκτικότητα που όλοι κρύβουμε μέσα μας και την αξία της μνήμης ως μέσο διατήρησης της ταυτότητάς μας.
Συνολικά, το “Κολυμπώντας” είναι ένα έργο που φωτίζει τη ζωή και τον θάνατο χωρίς υπερβολές. Μιλά για την κοινή μοίρα όλων μας, για το πώς η απώλεια και η φθορά μάς φέρνουν πιο κοντά, ακόμα κι αν η λήθη τελικά νικά. Μια συγκινητική υπενθύμιση ότι όσο κι αν οι ρωγμές μας απειλούν, η λύση είναι να συνεχίσουμε να κολυμπάμε.
Η Τζούλι Οτσούκα (1962) γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Καλιφόρνια, από γονείς ιαπωνικής καταγωγής, και ζει στη Νέα Υόρκη. Προτού στραφεί στη μυθοπλασία, στα τριάντα της, ασχολήθηκε για αρκετά χρόνια με τη ζωγραφική. Τα δύο πρώτα μυθιστορήματά της, “When the Emperor Was Divine” (2002) και “The Buddha in the Attic” (2013), έτυχαν θερμής υποδοχής διεθνώς. Έχει τιμηθεί με το Βραβείο ΡΕΝ/Faulkner, το Asian American Literary Award, το γαλλικό Prix Femina Etranger και την υποτροφία του Ιδρύματος Guggenheim. Ήταν στη βραχεία λίστα του National Book Award, του Los Angeles Times Book Prize και του International IMPAC Dublin Literary Award. Το “Κολυμπώντας“ (The Swimmers, Εκδόσεις Πατάκη 2023) πρωτοκυκλοφόρησε το 2022 και το 2023 τιμήθηκε με το Andrew Carnegie Medal for Excellence in Fiction.
