Τάσος Μπιτσακάκης “Έτσι έτυχε” Eκδόσεις: Πηγή, σελίδες: 104
Γράφει η Κατερίνα Βιτζηλαίου (Instagramaccount: the.booklist_)
Το βιβλίο του Τάσου Μπιτσιακάκη αποτελεί μια πρωτότυπη, τολμηρή και βαθιά στοχαστική νουβέλα, που καταφέρνει να μετατρέψει μια φαινομενικά απλή σύλληψη σε αφετηρία έντονου υπαρξιακού προβληματισμού. Ο συγγραφέας θέτει ερωτήματα που συχνά περνούν φευγαλέα από το μυαλό μας, αλλά σπάνια τολμούμε να σταθούμε απέναντί τους με ειλικρίνεια και ουσιαστική διάθεση αυτοεξέτασης:
“Πόσο καθορίζεται τελικά η ζωή μας από την καταγωγή, το γενετικό μας υλικό και τον τόπο γέννησης; Πόσο ελεύθερες είναι οι επιλογές μας και πόσο προδιαγεγραμμένη είναι η πορεία μας; Πόσο διαφορετικοί θα ήμασταν αν είχαμε έρθει στον κόσμο σε άλλη χώρα, σε άλλη κοινωνία, μέσα σε διαφορετική θρησκευτική ή πολιτισμική πραγματικότητα, ή σε μια οικογένεια με εντελώς άλλες αξίες και δυνατότητες;”
Κεντρικός ήρωας της αφήγησης είναι ένας ζυγώτης, ένα και μόνο κύτταρο, η απαρχή της ανθρώπινης ζωής, το οποίο εξελίσσεται σε έμβρυο και βιώνει, μέσα από σκέψεις, εσωτερικούς μονολόγους και όνειρα, την αγωνία της ύπαρξης πριν ακόμη αυτή ξεκινήσει συνειδητά.
Η επιλογή αυτού του αφηγηματικού προσώπου είναι εξαιρετικά ευρηματική: ο συγγραφέας δίνει φωνή σε μια ύπαρξη που δεν έχει ακόμη γεννηθεί, δημιουργώντας έναν πρωτότυπο χώρο φιλοσοφικής αναζήτησης.
Καθώς το έμβρυο αναπτύσσεται, συνειδητοποιεί ότι δεν έχει καμία δυνατότητα παρέμβασης σε δύο θεμελιώδεις παραμέτρους της ζωής του: το γενετικό του υπόβαθρο και το περιβάλλον μέσα στο οποίο πρόκειται να γεννηθεί. Το DNA του είναι ήδη καθορισμένο. Ο τόπος, η κοινωνία, οι συνθήκες ζωής που θα το περιμένουν είναι επίσης προδιαγεγραμμένες. Το μέλλον του μοιάζει να έχει χαραχθεί πριν ακόμη αποκτήσει επίγνωση του εαυτού του.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα όνειρα που βλέπει μέσα στην κοιλιά της μητέρας του. Σε κάθε όνειρο γεννιέται σε διαφορετική χώρα και ζει μια διαφορετική εκδοχή της ζωής του. Άλλοτε μεγαλώνει σε κοινωνίες σταθερότητας, ευημερίας και ασφάλειας, με πρόσβαση σε εκπαίδευση και ευκαιρίες. Άλλοτε βρίσκεται σε τόπους που μαστίζονται από φτώχεια, πολέμους, κοινωνικές διακρίσεις ή έλλειψη βασικών αγαθών. Σε άλλες εκδοχές, η θρησκεία, η παράδοση ή οι κοινωνικές δομές διαμορφώνουν αυστηρά το πλαίσιο μέσα στο οποίο θα κινηθεί.
Μέσα από αυτές τις εναλλαγές, αναδεικνύονται με διακριτικότητα αλλά και σαφήνεια οι κοινωνικές ανισότητες, η τυχαιότητα της μοίρας και η αθέατη δύναμη των συνθηκών. Το ίδιο ον, με μικρές ή μεγαλύτερες γενετικές διαφοροποιήσεις, οδηγείται σε εντελώς διαφορετικές ζωές. Η σύγκριση αυτών των πιθανών διαδρομών λειτουργεί ως καθρέφτης για τον αναγνώστη, που καλείται να αναλογιστεί το κατά πόσο η ζωή του, είναι πράγματι αποτέλεσμα επιλογής και κατά πόσο προϊόν συγκυρίας.
Το έργο επιχειρεί να φωτίσει τη λεπτή και εύθραυστη ισορροπία ανάμεσα στην τύχη και την ελευθερία της επιλογής. Δεν απορρίπτει την έννοια της ελεύθερης βούλησης, αλλά την τοποθετεί μέσα σε ένα πλαίσιο πιθανοτήτων και περιορισμών. Η ζωή παρουσιάζεται σαν ένα παιχνίδι πιθανοτήτων που ξεκινά πριν ακόμη αποκτήσουμε συνείδηση, ένα παιχνίδι στο οποίο “τα ζάρια” έχουν ήδη ριχτεί σε μεγάλο βαθμό.
Παράλληλα, το βιβλίο δεν υιοθετεί έναν απαισιόδοξο ή μοιρολατρικό τόνο. Αντίθετα, μέσα από τον στοχασμό του, αναδεικνύει και τη σημασία της επίγνωσης. Η κατανόηση των περιορισμών μπορεί να γίνει αφετηρία ευθύνης και ενσυναίσθησης. Αν αναγνωρίσουμε πόσο τυχαία είναι η αφετηρία του καθενός μας, ίσως γίνουμε πιο επιεικείς, πιο δίκαιοι και πιο ανοιχτοί απέναντι στους άλλους αλλά και στον ίδιο μας τον εαυτό.
Με απλή, καθημερινή γλώσσα, χωρίς περιττές λογοτεχνικές επιδείξεις και δίχως υπερβολές, ο συγγραφέας καταφέρνει να αποδώσει με πειστικότητα τις σκέψεις και τις υπαρξιακές ανησυχίες ενός αγέννητου όντος. Η γραφή του είναι άμεση, ρέουσα και προσιτή, γεγονός που καθιστά το βιβλίο ευκολοδιάβαστο, χωρίς όμως να στερείται βάθους. Αντίθετα, κάτω από την απλότητα της αφήγησης κρύβεται ένας έντονος φιλοσοφικός πυρήνας.
Τελικά, η ζωή μοιάζει με μια ζαριά και μάλιστα με πολλά ζάρια που ρίχνονται ταυτόχρονα: το γενετικό υλικό, ο τόπος, η εποχή, η οικογένεια, οι κοινωνικές συνθήκες. Και αν κάποια στιγμή αναρωτηθούμε “γιατί σε εμένα;” ίσως η απάντηση να είναι πιο απλή και πιο ωμή απ’ όσο θα θέλαμε: γιατί απλώς έτσι έτυχε.
Ο συγγραφέας του, Τάσος Μπιτσακάκης γεννήθηκε το 1971 στην Αθήνα. Έτυχε να μεγαλώσει σε ένα μεσοαστικό περιβάλλον, το οποίο συνευθύνεται για το σύνολο των πεποιθήσεών του, για τις δημοκρατικές του αντιλήψεις, για τον επαγγελματικό του προσανατολισμό (τεχνικός τηλεόρασης), για την αποκλειστική αγάπη του προς τη ροκ μουσική, όπως επίσης και για τις πολλές σκέψεις, οι οποίες, συσσωρευμένες επί δεκαετίες στο μυαλό του, εν τέλει αποτυπώθηκαν σε χαρτί. Η τυχαία γνωριμία του με τον καθηγητή Γιώργο Παξινό μέσω ενός εντύπου ήταν το έναυσμα. Αποτέλεσμα είναι το βιβλίο “…Έτσι Έτυχε”, γιατί απλά…έτσι έτυχε!’
