Γράφει ο Τάσος Γέροντας
Βασίλης Γκουρογιάννης «Τα κιάλια του Βασίλι Τσουικόφ». Εκδόσεις Μεταίχμιο 2025.
256 σελίδες σε πολύ καλής ποιότητας χαρτί σαμουά των 100 γραμμαρίων, με άψογη επιμέλεια, εκτύπωση και βιβλιοδεσία.
Αθήνα, σήμερα, ή περίπου σήμερα. Ο Βασίλης, συνταξιούχος δικηγόρος και παλιός αγωνιστής, μέλος του ΚΚΕ, συναντά τον νεαρό Βασίλη, μελλοντικό δικηγόρο και μελετητή της ιστορίας του ΚΚΕ. Εδώ και χρόνια ο ηλικιωμένος Βασίλης περήφανα διαλαλεί πως έχει στην κατοχή του τα κιάλια του φημισμένου Ρώσου στρατηγού Βασίλι Τσουικόφ, του υπερασπιστή του Στάλινγκραντ κατά τον Β’ Π.Π.. Κι αυτά τα κιάλια «δεν ήταν συνήθη στρατιωτικά κιάλια, ήταν εξελιγμένα, σαν να είχαν μέσα τους νοημοσύνη». Αποστολή του νεαρού Βασίλη είναι να κερδίσει την εμπιστοσύνη του παλαίμαχου, να μάθει την ιστορία των κιαλιών, να τα εξετάσει και, αν είναι δυνατόν, να τα πάρει και να τα παραδώσει στο κόμμα.
Όμως για να κερδίσει την εμπιστοσύνη του ηλικιωμένου θα πρέπει να τον συναντήσει πολλές φορές και να υποστεί την ακατάσχετη φλυαρία του. Πολλά ταξίδια στο παρελθόν, συνήθως άτακτα από χρονική άποψη, θα γεμίσουν τις συναντήσεις τους. Αναπόφευκτα, η καταβύθιση στο παρελθόν θα παρασύρει τον ηλικιωμένο Βασίλη και τις υπόλοιπες ώρες των ημερών του. Με μονόλογους και σκέψεις θα ξαναζήσουμε την προσωπική του ιστορία, αλλά και τη δική του ματιά στην ιστορία από τον Εμφύλιο και μετά.
Στην αναδρομή των πεπραγμένων συχνά μνημονεύεται η αυτοκριτική (έτσι, με πλάγια γραφή πάντα) ωσάν ένδειξη αμφισβήτησης και ελέγχου της ορθότητας των ιδεών και των πράξεων, ποτέ όμως με αναφορά στα συμπεράσματα της αυτοκριτικής.
Πολλά ιστορικά πρόσωπα παρελαύνουν: Ζαχαριάδης, Βαφειάδης, Βελουχιώτης, Φλωράκης, Αλεξάνδρου. Ακόμα και ο Μίσσιος υπονοείται, αφού ο Βασίλης είναι συγγραφέας, με τελευταίο βιβλίο του το «Καλά, εγώ σκοτώθηκα σταδιακά».
Οι λέξεις, οι εκφράσεις του Βασίλη είναι αυτές ενός παλαιού, ενός ορθόδοξου κομμουνιστή. Ο λόγος του άλλοτε αναδίδει πίκρα, άλλοτε ειρωνεία, άλλοτε καθαρό χιούμορ. Για παράδειγμα, η αγαπημένη του βαθμολογία είναι «άριστα 0».
Όλη η συζήτηση του ηλικιωμένου Βασίλη με τον νεαρό Βασίλη θα μπορούσε να ειδωθεί και σαν μια προσπάθεια, μια ατελέσφορη προσπάθεια απολογίας προς τον νέο εαυτό του για τον χαμένο αγώνα, για τα χαμένα χρόνια, για την προσκόλληση σε έναν μύθο. Επειδή τελικά αυτό αντιπροσωπεύουν τα κιάλια του Βασίλι Τσουικόφ: έναν μύθο που κατέρρευσε κατά τη σύγκρουση με την πραγματικότητα.
Πολύ ενδιαφέρον βιβλίο, αφήνει μια πίκρα για την κατάρρευση μιας ιδεολογίας και την άρνηση να το αποδεχτούν οι οπαδοί της. Εξαιρετική όπως πάντα η γραφή του Γκουρογιάννη, αποκαλύπτει βαθιά γνώση της γλώσσας και της ιστορίας.
«έγιναν όλοι αναδρομικά ήρωες της Εθνικής Αντίστασης. Όσοι είδαν ζωγραφισμένο Γερμανό στρατιώτη σε εικονογραφημένα περιοδικά πήραν τη συνταξούλα τους, το χαρτιλίκι τους· βρε, ως και τα έμβρυα παρασημοφορήθηκαν επειδή κλοτσούσαν την κοιλιά της αντιδραστικής μάνας τους.»
«Η μάνα του αρρώστησε νωρίς από καπιταλισμό.»
«Τον αντάρτη να τον λυπάσαι όταν του τρέχουν τα δάκρυα, όχι τα αίματα.»
«[…] σε νέους ανθρώπους που ασχολούνται μέρα και νύχτα με τα κινητά, με αυτές τις μηχανές της αμηχανίας, όταν δεν αντέχουν να κοιταχτούν με τον απέναντι συνάνθρωπο.»
«Ποιος να το περίμενε ότι ο υπαρκτός σοσιαλισμός θα γκρεμιστεί από νάιλον κάλτσες, από αμερικάνικα τζιν, κάτι στενόκωλα σακιά από καραβόπανο.»
