γράφει η Μαρία Ράπτη
Εδώ, λέγανε κάποτε, ήταν θαμμένος ένας θησαυρός. Κανείς δεν μπορούσε να πει με βεβαιότητα τι είδους θησαυρός θα μπορούσε να είναι, γιατί ήταν πολλά αυτά που ακούγονταν και πολλά τα στόματα που έλεγαν την εκδοχή τους.
Λέγανε, κάποια, για το χρυσάφι των αρχαίων Μακεδόνων. Για το σεντούκι της αυτοκρατόρισσας της Πόλης· τα ασήμια και τα μαλάματα των φορεμάτων της. Για τα πετράδια του Σουλτάνου.
Άλλα, πάλι, επέμεναν πως κάτι πιο παλιό θα πρέπει να ήταν εκείνο που περίμενε αθόρυβα κάτω από το χώμα. Εκατό φορές πιο πολύτιμο. Χίλιες πιο επικίνδυνο. Εκείνα τα στόματα συνήθως ψιθύριζαν.
Και οι ντόπιοι κοίταζαν εκείνους που έρχονταν να σκάψουν. Με φτυάρια, με κασμάδες, με τσουγκράνια. Με τα γυμνά τους χέρια. Έρχονταν να σκάψουν, να βρουν εκείνο που δεν είχε βρει κανείς.
Όμως όσοι ήρθαν και έσκαψαν, βρήκαν μονάχα λάσπη. Κι έσκαψαν λίγο πιο πέρα, μα βρήκαν πάλι λάσπη. Και τα στόματα άλλαξαν τροπάρι, κι έλεγαν: «Δεν είναι, δεν υπάρχει ο θησαυρός, ήτανε όλα ψέματα, φενάκες».
Κι οι ντόπιοι τους κοίταζαν να φεύγουν ηττημένοι. Κι ο θησαυρός ήταν εκεί.
Ο οικισμός Χαρμάνκιοϊ (Harmanköy, χωριό με αλώνια) στα δυτικά, χρονολογείται από τον 17ο αιώνα. Αρχικά πολύ αραιοκατοικημένος, γίνεται ένα από τα βασικά μέρη υποδοχής προσφύγων από την Μικρά Ασία, τη Θράκη και τον Πόντο. Μετά την έλευση των προσφύγων διακρίνεται σε Παλιό Χαρμάνκιοϊ και σε (Νέο ή Κάτω) Χαρμάνκιοϊ.
Στο Παλιό Χαρμάνκιοϊ εγκαθίστανται πρόσφυγες από την περιοχή της Σμύρνης και συγκεκριμένα τον Κουκλουτζά, για αυτό και μερικά χρόνια αργότερα η περιοχή παίρνει το όνομα Νέος Κουκλουτζάς.
Η ζωή στους συνοικισμούς είναι σκληρή. Οι κάτοικοι ασχολούνται με τη γεωργία και την κτηνοτροφία, δουλεύουν ως εργάτες σε εργοστάσια και στα σφαγεία, ενώ η πλειοψηφία ασχολείται και με την ιδιαίτερα απαιτητική εργασία της παραγωγής χειροποίητων τούβλων.
Kαθώς περνούν οι δεκαετίες, oι πρόσφυγες σταδιακά αποκαθίστανται.
Αργότερα ο Κουκλουτζάς (που σημαίνει «εύοσμο άνθος») μετονομάζεται σε Εύοσμο, ενώ το Χαρμάνκιοϊ σε Ελευθέριο, προς τιμήν του Ελευθερίου Βενιζέλου.
*Οι φωτογραφίες από την ομάδα «Παλιές φωτογραφίες της Θεσσαλονίκης».
