Ένα τραγούδι φτάνει στην κορύφωσή του, μια φωνή μπαίνει απρόσμενα ή μια γνώριμη μελωδία ξυπνά μια παλιά ανάμνηση. Ξαφνικά, οι τρίχες στα χέρια σηκώνονται, ένα ρίγος διατρέχει την πλάτη και τα μάτια μπορεί να βουρκώσουν. Η εμπειρία αυτή έχει όνομα: frisson, δηλαδή αισθητική ή μουσική ανατριχίλα.
Δεν πρόκειται για απλή αντίδραση στο κρύο. Είναι μια σύντομη ψυχοσωματική εμπειρία που συνδέει την ακουστική επεξεργασία, την προσμονή, τη συγκίνηση και το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου.
Σε μελέτη με ηλεκτροεγκεφαλογράφημα, 18 άνθρωποι που βίωναν συχνά μουσικά ρίγη άκουσαν αγαπημένα τους αποσπάσματα. Κατά τη διάρκεια του frisson καταγράφηκε συντονισμένη δραστηριότητα σε περιοχές που εμπλέκονται στην ακουστική αντίληψη, την πρόβλεψη και τη συναισθηματική επεξεργασία. Οι ερευνητές κατέγραψαν συνολικά 305 επεισόδια ανατριχίλας.
Ιδιαίτερο ρόλο παίζει η προσμονή. Η δραστηριότητα στον κερκοφόρο πυρήνα αυξάνεται πριν από τη μουσική κορύφωση, ενώ τη στιγμή της έντονης απόλαυσης εμπλέκεται περισσότερο ο επικλινής πυρήνας. Μελέτες έχουν συνδέσει αυτές τις στιγμές και με απελευθέρωση ντοπαμίνης, μιας ουσίας που συμμετέχει στους μηχανισμούς ανταμοιβής και κινητοποίησης.
Το frisson πυροδοτείται συχνά από μια ξαφνική αλλαγή έντασης, την είσοδο μιας φωνής ή ενός οργάνου, μια απροσδόκητη αρμονική μεταβολή και την τελική λύση μιας μουσικής έντασης. Σημαντικές είναι επίσης οι προσωπικές αναμνήσεις και η προσεκτική ακρόαση.
Δεν ισχύει, πάντως, ότι το βιώνει μόνο μια πολύ μικρή μειονότητα. Οι εκτιμήσεις διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με τον ορισμό και τη μέθοδο της κάθε μελέτης. Η συχνότερη εμπειρία έχει συσχετιστεί με μεγαλύτερη δεκτικότητα σε νέες ιδέες και αισθητικές εμπειρίες, καθώς και με ισχυρότερη επικοινωνία ανάμεσα σε ακουστικές και συναισθηματικές περιοχές του εγκεφάλου.
Η ανατριχίλα, λοιπόν, δεν αποτελεί διάγνωση ούτε «υπερδύναμη». Είναι η στιγμή κατά την οποία ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται μια σειρά από ήχους ως κάτι πολύ σημαντικότερο: μια βαθιά προσωπική ανταμοιβή.
